informatiestandaarden - Gebruikersbijdragen [nl]

Toelichting op browser van Nederlandse Labcodeset

2026-05-12T10:16:04Z

Marc: /* Materiaal */

== Toelichting browser Nederlandse Labcodeset ==
===Labcodeset definities en regels===
De [https://labterminologie.nl/art-decor/labconcepts Nederlandse Labcodeset] bevat LOINC concepten die in Nederland gebruikt worden bij berichten tussen laboratoria onderling. Toelichting omtrent het dossier gegevensuitwisseling van laboratoriumuitslagen is te vinden in de [[lc:Labcodeset_handleiding_Eenheid_van_Taal_in_laboratoriumgeneeskunde|handleiding Eenheid van Taal in laboratoriumgeneeskunde]].

De Nederlandse Labcode bevat:
* Het betreffende LOINC concept (Engelse variant).
* De vertaling naar Nederlands uit LOINC, mits daar aanwezig.
* Een Nederlandse Long Common Name, als deze bestaat in LOINC of is toegevoegd in de applicatie.
* Een koppeling aan een of meer materialen uit Snomed-CT.
* Eventueel een koppeling aan een of meer methoden.
* Eventueel een koppeling aan een uitkomst.
* Eventueel een commentaar met nadere toelichting.
====Materiaal====
Bij het toevoegen van een concept uit LOINC, wordt het LOINC System vertaald naar een Snomed CT materiaal met een vertaaltabel, waarbij het materiaal automatisch toegevoegd wordt. De vertaaltabel is te vinden op: https://labterminologie.nl/art-decor/loinc-snomed-mapping. Bij System='XXX' wordt het generieke materiaal 'Specimen' gebruikt.

In beginsel wordt er één materiaal gekoppeld, behoudens gevallen als 'Urine + Ser/Plas'. Daar worden meer Snomed materialen gekoppeld, behalve in gevallen waar Snomed een gecombineerd concept heeft (zoals "Acellular blood (serum or plasma) specimen (specimen)" voor Ser/Plas).

====Methode====
Methodes koppelen wordt niet meer ondersteund.

====Uitkomst====
Uitkomsten zijn:
* Eenheid: Alléén kwantitatieve bepalingen hebben een UCUM-eenheid; maar niet alle kwantitatieve bepalingen hebben een eenheid (bv. pH-waarde is een uitzondering). De tabel die nu in Labcodeset zit is volledig; UCUM-eenheid wordt gekozen uit die tabel.
* Ordinaal: er is al een aantal ordinale lijsten gedefinieerd.
* Ordinaal-kwantitatief: er kan een eenheid én een ordinale lijst worden gekoppeld.
* Nominaal: Er is één nominale lijst: die van micro-organismen. We gebruiken altijd de volledige lijst, niet een subset. Ook als LOINC een specifiek organisme noemt; want het kan best dat je bij het uitvoeren van die test toch een ander organisme ontdekt en dat wil je dan wel kunnen rapporteren.
* Met andere mogelijkheden in LOINC zoals Narrative en Document wordt niets speciaals gedaan.

===Status van Labcode concepten===
Labcode concepten ondergaan de volgende status-cyclus.

[[Bestand:Lab-state-diagram.png|none|960px|Statusovergangen|links]]
* potential: voor LOINC concepten die nog niet in de Labcodeset zitten, en dus potentieel lid gemaakt kunnen worden
* initial: initieel ingeladen concepten
* draft: concepten die lid van de Labcodeset kunnen worden
* active: concepten die lid van de Labcodeset kunnen worden
* update: concepten die lid van de Labcodeset zijn, maar aangepast moeten worden
* retired: concepten die ooit lid van de Labcodeset waren

Lab administrators kunnen concepten die per abuis 'retired' zijn gemaakt, weer op 'update' zetten. Daarnaast hebben alle concepten een LOINC status. Voor Labcodes die 'active' zijn, MOET de LOINC status ook 'ACTIVE' zijn.

Ingelogde gebruikers zien de concepten met de 'echte' status. Niet-ingelogde gebruikers zien de concepten die nu 'update' zijn maar ooit 'active' waren in de laatste versie die ooit 'active' was. Niet-ingelogde gebruikers zien ook gewone 'active' en 'retired' concepten.

Bij het 'retired' maken van concepten dient een reden opgegeven te worden in het veld 'Reden voor retired'. Indien van toepassing kunnen ook een of meer vervangende concepten aangegeven worden.

===Controles===
Bij het 'active' maken van een concept worden de volgende controles uitgevoerd.
* Is de status overgang toegestaan?
* Heeft de ingelogde gebruiker een andere dan de laatste bewerker (4-ogen principe)?
* Is er een ERROR of WARNING (zie hieronder)?
Is het antwoord op een van deze vragen nee, dan is active maken niet toegestaan. De controles worden ook uitgevoerd bij andere wijzigingen in het concept.

=== Errors ===
De volgende fouten worden gesignaleerd. Een concept met een ERROR kan niet 'active' gemaakt worden. Een ERROR wordt zichtbaar gemaakt met een uitroepteken op rood bordje, een WARNING is een oranje uitroepteken zonder bordje. De error zelf is leesbaar onder Details. Als er geen fouten zijn, verdwijnt de error vlag weer.
{| class="wikitable"
|-
! Status || Foutcode !! Toelichting
|-
| ERROR || MISSING || Labcodeset concept uit Labcodeset bestaat niet in LOINC
|-
| ERROR || STATUS || LOINC concept heeft niet status 'ACTIVE' (en Labcodeset concept heeft niet status 'retired')
|-
| ERROR || NOUNIT || Labcodeset concept met schaal 'kwantitatief' ('Qn') heeft geen eenheid
|-
| WARNING || NOCOMP || LOINC concept heeft geen component in Nederlands
|-
| WARNING || PRERELEASE || LOINC concept heeft status PRERELEASE
|-
| ERROR || AXISCHANGE|| Bij inlezen nieuwe LOINC release is een gewijzigde LOINC as gevonden: Deze fout wordt eenmalig gegenereerd en verdwijnt vanzelf bij een statuswijziging.
|-
| ERROR || NOMAPPING || Er is geen LOINC System naar Snomed materiaal mapping voor dit Labcodeset concept
|-
| ERROR || UNITREF|| Er is een referentie naar een unit die niet meer bestaat
|-
| ERROR || VALUESETREF|| Er is een referentie naar een ordinale valueset die niet meer bestaat
|}

=== LOINC Panels ===
LOINC Panels zijn sets van gerelateerde LOINC testen, die samen aangevraagd of uitgevoerd kunnen worden. Een voorbeeld is:
{| class="wikitable"
|-
! LOINC code !! Component !! Panel / lid
|-
| 43135-3 || 17-Ketosteroiden & 17-Ketogen steroiden panel|| Panel
|-
| 27866-3 || 17-Ketogen steroiden|| Lid
|-
| 21038-5 || 17-Ketosteroiden || Lid
|-
| 13362-9 || Verzamelduur|| Lid
|-
| 3167-4 || Monstervolume|| Lid
|}
De LOINC code 43135-3 is een Panel, die samengesteld is uit 4 testen.

Voorheen werden panels en aanpassen van panels in de Nederlandse Labcodeset applicatie ondersteund. Deze functionaliteit wordt niet meer ondersteund. Panels zijn in de LCS gewone concepten als alle andere, met als enige speciale kenmerk LOINC PanelType 'Panel'.

== Handleiding Applicatie ==
In de Nederlandse Labcodeset applicatie kan gezocht worden op concepten in de Labcodeset. Er zijn drie soorten gebruikers:
* guests: deze zijn niet ingelogd en kunnen alleen concepten met status 'active' en 'retired' zien (voor concepten die ooit 'active' waren zien ze de laatste 'active' versie.)
* beheerders: gebruikers die ingelogd zijn en lid van group 'lab', deze kunnen alle concepten zien en wijzigen.
* lab administrators: gebruikers met aanvullende rechten om correctieve handelingen uit te voeren. Zij zijn lid van groups 'lab' en 'lab-admin'. Zij kunnen bijvoorbeeld concepten met status 'retired' opnieuw toevoegen aan de Labcodeset.

===Zoeken===
Zoeken op concepten gebeurt door het invoeren van een zoekstring en op Enter te drukken of op 'Zoeken' te klikken. Mogelijke zoekstrings zijn:
* op naam, b.v. 'fungus' of 'schimmel'
* op LOINC code, b.v. '21003-9'
* op LOINC System, b.v. 'Saliva' of 'Speeksel'
* op LOINC class, b.v. 'PANEL.CHEM'
* alles zoeken: '*' - dit is met name zinvol in combinatie met een status, b.v. alle 'draft' concepten zoeken
* zoeken op concepten met fouten (vinkje voor uitroepteken)
* zoeken op concepten met comments (vinkje voor bubbel)

Wanneer er meer dan 100 zoekresultaten zijn, worden alleen de eerste 100 getoond. De gebruiker kan dan kiezen om de zoektermen te verfijnen voor minder resultaten, of alles te tonen.

Resultaten worden getoond als de zoekstring voorkomt in een van de volgende LOINC velden, of in een gekoppeld materiaal of methode:
* longName
* shortName
* component
* timing
* scale
* property
* system
* method
* material
* class
Ingelogde gebruikers kunnen verder selecteren op status met de vinkjes voor status naast het zoekveld. Standaard wordt alleen gezocht in de Labcodeset. Ook kan gezocht worden op concepten in LOINC door het aanvinken van 'zoeken LOINC'. In dat geval worden alle concepten uit LOINC getoond. Wanneer het concept alleen in LOINC bestaat, maar niet in de Labcodeset wordt een open bol (status 'potential') getoond. Wanneer het concept ook in de Labcodeset bestaat, wordt de status uit de Labcodeset getoond.
===Filteren===
Zoekresultaten kunnen gefilterd worden op:
* timing
* scale
* property
* system
* class

Ingelogde gebruikers kunnen ook filteren op laatste bewerker en toegewezen bewerker.

===Geavanceerd zoeken===
Het is mogelijk te zoeken met een query syntax. Wanneer de vink 'Zoeken LOINC' aan staat, wordt de geavanceerde syntax genegeerd.

Voorbeelden:
* Zoek naar 'hemo' maar niet in system 'urine' en alleen scale 'ordinaal':
''' hemo -sys:urine sca:ordinaal
* Zoek naar alles in system 'bloed' of 'arter' (van: 'arterieel bloed') met error 'nounit' (geen eenheid)
''' * sys:bloed sys:arter err:nounit

Gezocht kan worden op:
* pro[perty]
* tim[ing]
* sys[tem]
* sca[le]
* cla[ss]
* err[or]
Alleen de eerste drie karakters worden beoordeeld. Er worden resultaten weergegeven die beginnen met wat na de as komt, dus 'sys:art' geeft alles weer waarvan system met 'art' begint. Dit geldt niet voor errors, daar moet een [[#Errors|hele error code]] opgegeven worden b.v.: err:NOUNIT - ook bij warnings wordt zo gezocht, b.v. err:PRERELEASE). Alles wordt omgezet naar kleine letter, dus 'XXX' is hetzelfde als 'xxx'. Voor units moet de exacte UCUM notatie gegevens worden (b.v.: mmol/L).

* Negatieve zoektermen (die beginnen met '-') worden uitgesloten uit de zoekresultaten. Dus bij ''''-sys:bloed -sys:urine'''' worden noch urine, noch bloed getoond.
* Positieve zoekterm worden ingesloten, dus ''''sys:bloed sys:urine'''' laat alles zien waarvan het system 'bloed' of 'urine' is.
* '+sys:bloed +sys:urine' is equivalent aan 'sys:bloed sys:urine'.

Unit queries:
Zoeken gebeurt met unit:{ucum}. Gebruik altijd 'unit' met 4 letters. Voor units moet de exacte UCUM notatie gegevens worden (b.v.: unit:mmol/L). Bij units worden geen negatieve zoektermen ondersteund.

===Bewerken door beheerders===
Een gebruiker die lid is van groep 'lab' (dit wordt gedefinieerd in de database bij het aanmaken van de user) kan concepten toevoegen. Dit gebeurt door te zoeken in LOINC, en een concept met status 'potential' op 'draft' te zetten.

Concepten in de Labcodeset kunnen van status gewijzigd worden. Als een concept op 'draft' gewijzigd wordt naar 'rejected', wordt het verwijderd uit de Labcodeset.

Een concept kan alleen 'active' gemaakt worden door een andere user dan degene die het 'draft' dan wel 'update' heeft gemaakt. Dit is het vier-ogen-principe: concepten in de Labcodeset moeten door twee personen zijn bekeken.

Beheerders kunnen concepten toewijzen aan een andere beheerder: dit om concepten die volgens het 4-ogen principe active gemaakt moeten worden, 'klaar te zetten' voor beoordeling door die andere beheerder.

==Ontwikkelaars==
Een aantal aspecten van de Nederlandse Labcodeset is bereikbaar in een machine-leesbaar formaat.

Eenheden zijn te vinden op https://labterminologie.nl/lab-data/data/units.xml

Ordinale lijsten zijn te vinden op https://labterminologie.nl/lab-data/data/ordinals.xml

De LOINC System naar SNOMED mapping is te vinden op https://labterminologie.nl/lab-data/data/loincsystem-to-snomed.xml

Een eenvoudige REST API is bereikbaar op https://labterminologie.nl/lab/api/lcs/2019-8

Het format is [base]/[id]?[params]:
* base: https://labterminologie.nl/lab/api/lcs
* loinc-id. b.v.: 2019-8
* optionele param: loinc=true

Zonder de parameter loinc=true worden alleen concepten uit de Nederlandse Labcodeset teruggegeven. Met de parameter worden ook concepten die niet in de LCS zitten, maar wel in LOINC, geretourneerd.

De Header Accept kan application/json of application/xml (default) meegeven.

<nowiki>
</nowiki>

==Onderhoud==
Zie: [[lc:Labcodeset_onderhoud|Labcodeset onderhoud]]

Toelichting op browser van Nederlandse Labcodeset

2026-05-12T10:15:13Z

Marc: /* Controles */

== Toelichting browser Nederlandse Labcodeset ==
===Labcodeset definities en regels===
De [https://labterminologie.nl/art-decor/labconcepts Nederlandse Labcodeset] bevat LOINC concepten die in Nederland gebruikt worden bij berichten tussen laboratoria onderling. Toelichting omtrent het dossier gegevensuitwisseling van laboratoriumuitslagen is te vinden in de [[lc:Labcodeset_handleiding_Eenheid_van_Taal_in_laboratoriumgeneeskunde|handleiding Eenheid van Taal in laboratoriumgeneeskunde]].

De Nederlandse Labcode bevat:
* Het betreffende LOINC concept (Engelse variant).
* De vertaling naar Nederlands uit LOINC, mits daar aanwezig.
* Een Nederlandse Long Common Name, als deze bestaat in LOINC of is toegevoegd in de applicatie.
* Een koppeling aan een of meer materialen uit Snomed-CT.
* Eventueel een koppeling aan een of meer methoden.
* Eventueel een koppeling aan een uitkomst.
* Eventueel een commentaar met nadere toelichting.
====Materiaal====
Bij het toevoegen van een concept uit LOINC, wordt het LOINC System vertaald naar een Snomed CT materiaal met een vertaaltabel, waarbij het materiaal automatisch toegevoegd wordt. De vertaaltabel is te vinden op: https://labterminologie.nl/art-decor/loinc-snomed-mapping. Bij System='XXX' wordt het generieke materiaal 'Specimen' gebruikt.

In beginsel wordt er één materiaal gekoppeld, behoudens gevallen als 'Urine + Ser/Plas'. Daar worden meer Snomed materialen gekoppeld, behalve in gevallen waar Snomed een gecombineerd concept heeft (zoals "Acellular blood (serum or plasma) specimen (specimen)" voor Ser/Plas).

Bij materialen worden de volgende attributen opgeslagen, mits van toepassing op dat materiaal:
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=370133003 Specimen substance (attribute)]
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=118169006 Specimen source topography (attribute)]
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=118168003 Specimen source morphology (attribute)]
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=118170007 Specimen source identity (attribute)]
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=118171006 Specimen procedure (attribute)]

====Methode====
Methodes koppelen wordt niet meer ondersteund.

====Uitkomst====
Uitkomsten zijn:
* Eenheid: Alléén kwantitatieve bepalingen hebben een UCUM-eenheid; maar niet alle kwantitatieve bepalingen hebben een eenheid (bv. pH-waarde is een uitzondering). De tabel die nu in Labcodeset zit is volledig; UCUM-eenheid wordt gekozen uit die tabel.
* Ordinaal: er is al een aantal ordinale lijsten gedefinieerd.
* Ordinaal-kwantitatief: er kan een eenheid én een ordinale lijst worden gekoppeld.
* Nominaal: Er is één nominale lijst: die van micro-organismen. We gebruiken altijd de volledige lijst, niet een subset. Ook als LOINC een specifiek organisme noemt; want het kan best dat je bij het uitvoeren van die test toch een ander organisme ontdekt en dat wil je dan wel kunnen rapporteren.
* Met andere mogelijkheden in LOINC zoals Narrative en Document wordt niets speciaals gedaan.

===Status van Labcode concepten===
Labcode concepten ondergaan de volgende status-cyclus.

[[Bestand:Lab-state-diagram.png|none|960px|Statusovergangen|links]]
* potential: voor LOINC concepten die nog niet in de Labcodeset zitten, en dus potentieel lid gemaakt kunnen worden
* initial: initieel ingeladen concepten
* draft: concepten die lid van de Labcodeset kunnen worden
* active: concepten die lid van de Labcodeset kunnen worden
* update: concepten die lid van de Labcodeset zijn, maar aangepast moeten worden
* retired: concepten die ooit lid van de Labcodeset waren

Lab administrators kunnen concepten die per abuis 'retired' zijn gemaakt, weer op 'update' zetten. Daarnaast hebben alle concepten een LOINC status. Voor Labcodes die 'active' zijn, MOET de LOINC status ook 'ACTIVE' zijn.

Ingelogde gebruikers zien de concepten met de 'echte' status. Niet-ingelogde gebruikers zien de concepten die nu 'update' zijn maar ooit 'active' waren in de laatste versie die ooit 'active' was. Niet-ingelogde gebruikers zien ook gewone 'active' en 'retired' concepten.

Bij het 'retired' maken van concepten dient een reden opgegeven te worden in het veld 'Reden voor retired'. Indien van toepassing kunnen ook een of meer vervangende concepten aangegeven worden.

===Controles===
Bij het 'active' maken van een concept worden de volgende controles uitgevoerd.
* Is de status overgang toegestaan?
* Heeft de ingelogde gebruiker een andere dan de laatste bewerker (4-ogen principe)?
* Is er een ERROR of WARNING (zie hieronder)?
Is het antwoord op een van deze vragen nee, dan is active maken niet toegestaan. De controles worden ook uitgevoerd bij andere wijzigingen in het concept.

=== Errors ===
De volgende fouten worden gesignaleerd. Een concept met een ERROR kan niet 'active' gemaakt worden. Een ERROR wordt zichtbaar gemaakt met een uitroepteken op rood bordje, een WARNING is een oranje uitroepteken zonder bordje. De error zelf is leesbaar onder Details. Als er geen fouten zijn, verdwijnt de error vlag weer.
{| class="wikitable"
|-
! Status || Foutcode !! Toelichting
|-
| ERROR || MISSING || Labcodeset concept uit Labcodeset bestaat niet in LOINC
|-
| ERROR || STATUS || LOINC concept heeft niet status 'ACTIVE' (en Labcodeset concept heeft niet status 'retired')
|-
| ERROR || NOUNIT || Labcodeset concept met schaal 'kwantitatief' ('Qn') heeft geen eenheid
|-
| WARNING || NOCOMP || LOINC concept heeft geen component in Nederlands
|-
| WARNING || PRERELEASE || LOINC concept heeft status PRERELEASE
|-
| ERROR || AXISCHANGE|| Bij inlezen nieuwe LOINC release is een gewijzigde LOINC as gevonden: Deze fout wordt eenmalig gegenereerd en verdwijnt vanzelf bij een statuswijziging.
|-
| ERROR || NOMAPPING || Er is geen LOINC System naar Snomed materiaal mapping voor dit Labcodeset concept
|-
| ERROR || UNITREF|| Er is een referentie naar een unit die niet meer bestaat
|-
| ERROR || VALUESETREF|| Er is een referentie naar een ordinale valueset die niet meer bestaat
|}

=== LOINC Panels ===
LOINC Panels zijn sets van gerelateerde LOINC testen, die samen aangevraagd of uitgevoerd kunnen worden. Een voorbeeld is:
{| class="wikitable"
|-
! LOINC code !! Component !! Panel / lid
|-
| 43135-3 || 17-Ketosteroiden & 17-Ketogen steroiden panel|| Panel
|-
| 27866-3 || 17-Ketogen steroiden|| Lid
|-
| 21038-5 || 17-Ketosteroiden || Lid
|-
| 13362-9 || Verzamelduur|| Lid
|-
| 3167-4 || Monstervolume|| Lid
|}
De LOINC code 43135-3 is een Panel, die samengesteld is uit 4 testen.

Voorheen werden panels en aanpassen van panels in de Nederlandse Labcodeset applicatie ondersteund. Deze functionaliteit wordt niet meer ondersteund. Panels zijn in de LCS gewone concepten als alle andere, met als enige speciale kenmerk LOINC PanelType 'Panel'.

== Handleiding Applicatie ==
In de Nederlandse Labcodeset applicatie kan gezocht worden op concepten in de Labcodeset. Er zijn drie soorten gebruikers:
* guests: deze zijn niet ingelogd en kunnen alleen concepten met status 'active' en 'retired' zien (voor concepten die ooit 'active' waren zien ze de laatste 'active' versie.)
* beheerders: gebruikers die ingelogd zijn en lid van group 'lab', deze kunnen alle concepten zien en wijzigen.
* lab administrators: gebruikers met aanvullende rechten om correctieve handelingen uit te voeren. Zij zijn lid van groups 'lab' en 'lab-admin'. Zij kunnen bijvoorbeeld concepten met status 'retired' opnieuw toevoegen aan de Labcodeset.

===Zoeken===
Zoeken op concepten gebeurt door het invoeren van een zoekstring en op Enter te drukken of op 'Zoeken' te klikken. Mogelijke zoekstrings zijn:
* op naam, b.v. 'fungus' of 'schimmel'
* op LOINC code, b.v. '21003-9'
* op LOINC System, b.v. 'Saliva' of 'Speeksel'
* op LOINC class, b.v. 'PANEL.CHEM'
* alles zoeken: '*' - dit is met name zinvol in combinatie met een status, b.v. alle 'draft' concepten zoeken
* zoeken op concepten met fouten (vinkje voor uitroepteken)
* zoeken op concepten met comments (vinkje voor bubbel)

Wanneer er meer dan 100 zoekresultaten zijn, worden alleen de eerste 100 getoond. De gebruiker kan dan kiezen om de zoektermen te verfijnen voor minder resultaten, of alles te tonen.

Resultaten worden getoond als de zoekstring voorkomt in een van de volgende LOINC velden, of in een gekoppeld materiaal of methode:
* longName
* shortName
* component
* timing
* scale
* property
* system
* method
* material
* class
Ingelogde gebruikers kunnen verder selecteren op status met de vinkjes voor status naast het zoekveld. Standaard wordt alleen gezocht in de Labcodeset. Ook kan gezocht worden op concepten in LOINC door het aanvinken van 'zoeken LOINC'. In dat geval worden alle concepten uit LOINC getoond. Wanneer het concept alleen in LOINC bestaat, maar niet in de Labcodeset wordt een open bol (status 'potential') getoond. Wanneer het concept ook in de Labcodeset bestaat, wordt de status uit de Labcodeset getoond.
===Filteren===
Zoekresultaten kunnen gefilterd worden op:
* timing
* scale
* property
* system
* class

Ingelogde gebruikers kunnen ook filteren op laatste bewerker en toegewezen bewerker.

===Geavanceerd zoeken===
Het is mogelijk te zoeken met een query syntax. Wanneer de vink 'Zoeken LOINC' aan staat, wordt de geavanceerde syntax genegeerd.

Voorbeelden:
* Zoek naar 'hemo' maar niet in system 'urine' en alleen scale 'ordinaal':
''' hemo -sys:urine sca:ordinaal
* Zoek naar alles in system 'bloed' of 'arter' (van: 'arterieel bloed') met error 'nounit' (geen eenheid)
''' * sys:bloed sys:arter err:nounit

Gezocht kan worden op:
* pro[perty]
* tim[ing]
* sys[tem]
* sca[le]
* cla[ss]
* err[or]
Alleen de eerste drie karakters worden beoordeeld. Er worden resultaten weergegeven die beginnen met wat na de as komt, dus 'sys:art' geeft alles weer waarvan system met 'art' begint. Dit geldt niet voor errors, daar moet een [[#Errors|hele error code]] opgegeven worden b.v.: err:NOUNIT - ook bij warnings wordt zo gezocht, b.v. err:PRERELEASE). Alles wordt omgezet naar kleine letter, dus 'XXX' is hetzelfde als 'xxx'. Voor units moet de exacte UCUM notatie gegevens worden (b.v.: mmol/L).

* Negatieve zoektermen (die beginnen met '-') worden uitgesloten uit de zoekresultaten. Dus bij ''''-sys:bloed -sys:urine'''' worden noch urine, noch bloed getoond.
* Positieve zoekterm worden ingesloten, dus ''''sys:bloed sys:urine'''' laat alles zien waarvan het system 'bloed' of 'urine' is.
* '+sys:bloed +sys:urine' is equivalent aan 'sys:bloed sys:urine'.

Unit queries:
Zoeken gebeurt met unit:{ucum}. Gebruik altijd 'unit' met 4 letters. Voor units moet de exacte UCUM notatie gegevens worden (b.v.: unit:mmol/L). Bij units worden geen negatieve zoektermen ondersteund.

===Bewerken door beheerders===
Een gebruiker die lid is van groep 'lab' (dit wordt gedefinieerd in de database bij het aanmaken van de user) kan concepten toevoegen. Dit gebeurt door te zoeken in LOINC, en een concept met status 'potential' op 'draft' te zetten.

Concepten in de Labcodeset kunnen van status gewijzigd worden. Als een concept op 'draft' gewijzigd wordt naar 'rejected', wordt het verwijderd uit de Labcodeset.

Een concept kan alleen 'active' gemaakt worden door een andere user dan degene die het 'draft' dan wel 'update' heeft gemaakt. Dit is het vier-ogen-principe: concepten in de Labcodeset moeten door twee personen zijn bekeken.

Beheerders kunnen concepten toewijzen aan een andere beheerder: dit om concepten die volgens het 4-ogen principe active gemaakt moeten worden, 'klaar te zetten' voor beoordeling door die andere beheerder.

==Ontwikkelaars==
Een aantal aspecten van de Nederlandse Labcodeset is bereikbaar in een machine-leesbaar formaat.

Eenheden zijn te vinden op https://labterminologie.nl/lab-data/data/units.xml

Ordinale lijsten zijn te vinden op https://labterminologie.nl/lab-data/data/ordinals.xml

De LOINC System naar SNOMED mapping is te vinden op https://labterminologie.nl/lab-data/data/loincsystem-to-snomed.xml

Een eenvoudige REST API is bereikbaar op https://labterminologie.nl/lab/api/lcs/2019-8

Het format is [base]/[id]?[params]:
* base: https://labterminologie.nl/lab/api/lcs
* loinc-id. b.v.: 2019-8
* optionele param: loinc=true

Zonder de parameter loinc=true worden alleen concepten uit de Nederlandse Labcodeset teruggegeven. Met de parameter worden ook concepten die niet in de LCS zitten, maar wel in LOINC, geretourneerd.

De Header Accept kan application/json of application/xml (default) meegeven.

<nowiki>
</nowiki>

==Onderhoud==
Zie: [[lc:Labcodeset_onderhoud|Labcodeset onderhoud]]

lc:Labcodeset onderhoud

2026-05-12T10:14:27Z

Marc: /* Database structuur */

{{DISPLAYTITLE:Labcodeset - onderhoud|noreplace}}

==Database structuur==
In de collectie data/lab_concepts zit een <lab_concept> element per rij in de LCS. Hierin zit het Engelse en Nederlandse LOINC concept zoals uit LOINC geïmporteerd. DE Nederlandse Long Common Name wordt gegenereerd, deze wordt toegevoegd bij gebruik van de functies in api-labterm.xqm.

Er zijn meer children in <lab_concept>: units, outcomes en errors. Voor errors zie de gebruikershandleiding. De andere bevatten of <unit> of <valueSet> met een @ref attribuut wat wijst naar een @id in de collecties units.xml of ordinals.xml.

Naast de lab_concepts zijn er nog:
* loinc-system-to-snomed: een mapping tabel tussen System en Snomed, meestal children van Specimen (maar niet altijd)
* units, ordinals, nominals met de te gebruiken bronnen. Er is maar een nominale lijst, deze is nu hard-coded aanwezig
* prerelease, hierin kunnen concepten uit de LOINC prerelease tabel opgenomen worden. De prerelease HTML tabel kan ingelezen worden met een Jupyter Notebook
* old_data, hierin zitten data van voor een LOINC-upgrade, wordt automatisch overschreven de volgende keer
Rijen uit units mogen nooit verwijderd worden, uitgegeven id's moeten uniek blijven, deze moeten status=retired krijgen als ze niet meer gebruikt worden.

==Nieuwe LOINC release==
Wanneer er een nieuwe release van LOINC geïnstalleerd is, moeten de concepten in de Labcodeset bijgewerkt worden.
Dat gebeurt door een eXist gebruiker met 'dba' rechten, door het draaien van de XQuery (in helpers) 'update-from-loinc.xquery'.

Deze zal:
* LOINC concepten vervangen door de nieuwere LOINC concepten
* Controleren of status LOINC <> ACTIVE is voor concepten die wel 'active' zijn in LCS
* Alle assen behalve Component (dus: System, Property, Timing, Scale, Method) controleren op wijzigingen tussen de LCS versie en de nieuwe LOINC versie
* Foutmelding toevoegen voor beide bovenstaande issue, en indien van toepassing de status in LCS van 'active' naar 'update' zetten.
* Alle concepten die na bovenstaande controles 'active' zijn in de LCS, controleren op nieuwe fouten. Deze worden bij fouten alsnog op 'update' gezet.

Stappen:
Vooraf:
* meld gebruikers vooraf dat er werkzaamheden gaan plaatsvinden. Actie vanuit terminologiecentrum.
* meld hoster vooraf dat er werkzaamheden gaan plaatsvinden. Actie vanuit Informatiemanagement.
* lock de database voor gebruikers via backend (zie lock.xml in applicatie root)
* maak een backup van lab-data (duurt p/m 20 minuten)
* tellen van errors (count-errors.xquery) en statussen (count-status.xquery), bewaar resultaten
* maak een "vooraf" publicatie

Uitvoeren:
* installeer laatste LOINC release
* draai update-from-loinc.xquery, kan een tijd duren (tel eventueel status tussendoor om voortgang te zien
* de praktijk wijst uit dat een reindex van lab-data zinvol kan zijn

Na draaien:
* tellen van errors (count-errors.xquery) en statussen (count-status.xquery)
* er zullen meestal concepten van active->update zijn gezet, meld deze aan de gebruikers (ze zijn ook te vinden met err:FOUT zoekopdrachten)
* maak een "achteraf" publicatie
* maak een delta vooraf-achteraf (vink de achteraf en vooraf publicaties aan, en klik 'delta aanmaken')
* controleren of alles goed gegaan is
** controleer de delta
** controleer een paar van de concepten die in de delta staan via de UI
** kijk of de verschillen in count-errors en count-status in lijn liggen met de delta
** een korte scan is voldoende, als er iets verkeerd is gegaan is dit meestal snel te zien
** ook als alles goed gaat kunnen er onverwachte resultaten zijn, bijvoorbeeld erg veel concepten die van status veranderen omdat er iets in LOINC bij veel concepten gewijzigd is - overleg in zo'n geval met gebruikers en/of TC over te ondernemen acties
* de eventuele prerelease.xml leeg maken of vervangen door de laatste prerelease van LOINC
* controleer met err:PRERELEASE of er nog prerelease concepten in de database zitten, dat zou niet zo moeten zijn. Indien toch, overleg met gebruikers.
* meld gebruikers dat e.e.a. afgerond is, stuur (link naar) delta mee

==Publicatie==
Voor het maken van een publicatie is het wenselijk:
* alle concepten te controleren
* de eenheden tabel te valideren op geldige ucum-eenheden (dat kan met het uploaden van een Excel op: https://ucum.nlm.nih.gov/ucum-lhc/demo.html)

Gebruikers kunnen een publicatie maken. Het publicatieproces genereert:
* lab-concepts-full-{timestamp}.xml, dit is de uitvoer van het publicatieproces.
* lab-concepts-{timestamp}.xml, een vereenvoudigde versie, gemaakt met simplify-publication.xsl, dit is de te publiceren versie. Door de 2-fasen aanpak is het eindgebruikersformaat eenvoudig aan te passen.
* lab-concepts-{timestamp}.html, een leesbare versie, gemaakt uit de full-versie met publicatie2html.xsl.

Noot: de eerste publicatie kent deze 3 varianten niet, alleen een lab-concepts-{timestamp}.xml met een 'full' versie erin.

Wanneer een <publication... attribuut @publication="true" heeft, is verwijderen via de UI niet mogelijk, en hebben alle gebruikers, ook guest, 'read' toegang. Zetten van @publication gebeurt via Oxygen.

==Diffs==
Worden gemaakt met diff-publications.xquery, nu nog vanuit de db, UI is todo. Input zijn twee timestamps zoals die in @effectiveDate in een publicatie zitten. Als invoer worden 2 full publicaties gebruikt. Uitvoer is:
* diff-{timestamp}-{timestamp}.xml
* diff-{timestamp}-{timestamp}.html
==Prerelease==
Het inlezen van prereleases van https://loinc.org/prerelease/ gebeurt met een Jupyter notebook, te vinden op: https://github.com/Nictiz/Labcodeset
Deze kan (b.v.) gedraaid worden op Colab (alternatieven zijn Azure, Binder of Jupyterlab lokaal installeren).
Volg de volgende stappen:
* ga naar https://colab.research.google.com/
* log in met Google credentials, kan gewoon een GMail account of zo zijn
* kies File -> Upload notebook...
* Kies de Github tab
* Voer "nictiz" in in zoekveld en Enter, er komt een dropdown waar Nictiz/Labcodeset gekozen kan worden
* Kies bij de notebooks die verschijnen prerelease/prerelease.ipynb
* Volg de instructies. "Run" zit bij Colab in de [>] vakjes. Alle vakjes [>] aanklikken
* Je kunt naar 'Acceptatie' testen bij de dropdown.
* Je kunt ook naar "Productie".
* De notebook overschrijft dan met de meest recente prerelease van Regenstrief. Prereleases zijn cumulatief, dus dat is in orde, alleen na een nieuwe LOINC release zet Regenstrief de prelease tabel weer op leeg.
* Let wel altijd op: even visueel de uitvoer controleren na inlzen van de Regenstrief HTML prerelease: als ze weer iets wijzigen, kan het zijn dat de code niet werkt.
==Nieuwe software release==
Bij het installeren van een nieuwe software release de volgende stappen uitvoeren:
* ticket voor de release aanmaken in LCB project in BITS
* opgeloste tickets hieraan relateren
* versienummer in build.xml ophogen
* commit naar master van ART-DECOR backend in Bitbucket
* xar maken
* xar installeren op acceptatieomgeving
* recente versie van lab-data tak van productie naar de acceptatieomgeving
* testen op acceptatieomgeving
* bij fouten die niet acceptabel zijn, terug naar ontwikkeling
* anders:
* Ilionx informeren
* lock de database voor gebruikers via backend
* xar installeren op productieomgeving
* testen zonder datawijzigingen (read only) op opgeloste tickets waar mogelijk
* releasenotes samenstellen voor gebruikers
* productieomgeving opstarten (Tomcat starten)
* gebruikers informeren

lc:Labcodeset onderhoud

2026-05-12T10:13:10Z

Marc: /* Nieuwe LOINC release */

{{DISPLAYTITLE:Labcodeset - onderhoud|noreplace}}

==Database structuur==
In de collectie data/lab_concepts zit een <lab_concept> element per rij in de LCS. Hierin zit het Engelse en Nederlandse LOINC concept zoals uit LOINC geïmporteerd. DE Nederlandse Long Common Name wordt gegenereerd, deze wordt toegevoegd bij gebruik van de functies in api-labterm.xqm.

Er zijn meer children in <lab_concept>: units, outcomes en errors. Voor errors zie de gebruikershandleiding. De andere bevatten <material> of <unit> een of <valueSet> met een @ref attribuut wat wijst naar een @id in de collecties materials.xml, units.xml of ordinals.xml. Er is ook een methods child mogelijk, maar dat wordt (nog?) niet gebruikt.

Naast de lab_concepts zijn er nog:
* loinc-system-to-snomed: een mapping tabel tussen System en Snomed, meestal children van Specimen (maar niet altijd)
* units, ordinals, nominals met de te gebruiken bronnen. Er is maar een nominale lijst, deze is nu hard-coded aanwezig
* prerelease, hierin kunnen concepten uit de LOINC prerelease tabel opgenomen worden. De prerelease HTML tabel kan ingelezen worden met een Jupyter Notebook
* old_data, hierin zitten data van voor een LOINC-upgrade, wordt automatisch overschreven de volgende keer
Rijen uit units mogen nooit verwijderd worden, uitgegeven id's moeten uniek blijven, deze moeten status=retired krijgen als ze niet meer gebruikt worden.

==Nieuwe LOINC release==
Wanneer er een nieuwe release van LOINC geïnstalleerd is, moeten de concepten in de Labcodeset bijgewerkt worden.
Dat gebeurt door een eXist gebruiker met 'dba' rechten, door het draaien van de XQuery (in helpers) 'update-from-loinc.xquery'.

Deze zal:
* LOINC concepten vervangen door de nieuwere LOINC concepten
* Controleren of status LOINC <> ACTIVE is voor concepten die wel 'active' zijn in LCS
* Alle assen behalve Component (dus: System, Property, Timing, Scale, Method) controleren op wijzigingen tussen de LCS versie en de nieuwe LOINC versie
* Foutmelding toevoegen voor beide bovenstaande issue, en indien van toepassing de status in LCS van 'active' naar 'update' zetten.
* Alle concepten die na bovenstaande controles 'active' zijn in de LCS, controleren op nieuwe fouten. Deze worden bij fouten alsnog op 'update' gezet.

Stappen:
Vooraf:
* meld gebruikers vooraf dat er werkzaamheden gaan plaatsvinden. Actie vanuit terminologiecentrum.
* meld hoster vooraf dat er werkzaamheden gaan plaatsvinden. Actie vanuit Informatiemanagement.
* lock de database voor gebruikers via backend (zie lock.xml in applicatie root)
* maak een backup van lab-data (duurt p/m 20 minuten)
* tellen van errors (count-errors.xquery) en statussen (count-status.xquery), bewaar resultaten
* maak een "vooraf" publicatie

Uitvoeren:
* installeer laatste LOINC release
* draai update-from-loinc.xquery, kan een tijd duren (tel eventueel status tussendoor om voortgang te zien
* de praktijk wijst uit dat een reindex van lab-data zinvol kan zijn

Na draaien:
* tellen van errors (count-errors.xquery) en statussen (count-status.xquery)
* er zullen meestal concepten van active->update zijn gezet, meld deze aan de gebruikers (ze zijn ook te vinden met err:FOUT zoekopdrachten)
* maak een "achteraf" publicatie
* maak een delta vooraf-achteraf (vink de achteraf en vooraf publicaties aan, en klik 'delta aanmaken')
* controleren of alles goed gegaan is
** controleer de delta
** controleer een paar van de concepten die in de delta staan via de UI
** kijk of de verschillen in count-errors en count-status in lijn liggen met de delta
** een korte scan is voldoende, als er iets verkeerd is gegaan is dit meestal snel te zien
** ook als alles goed gaat kunnen er onverwachte resultaten zijn, bijvoorbeeld erg veel concepten die van status veranderen omdat er iets in LOINC bij veel concepten gewijzigd is - overleg in zo'n geval met gebruikers en/of TC over te ondernemen acties
* de eventuele prerelease.xml leeg maken of vervangen door de laatste prerelease van LOINC
* controleer met err:PRERELEASE of er nog prerelease concepten in de database zitten, dat zou niet zo moeten zijn. Indien toch, overleg met gebruikers.
* meld gebruikers dat e.e.a. afgerond is, stuur (link naar) delta mee

==Publicatie==
Voor het maken van een publicatie is het wenselijk:
* alle concepten te controleren
* de eenheden tabel te valideren op geldige ucum-eenheden (dat kan met het uploaden van een Excel op: https://ucum.nlm.nih.gov/ucum-lhc/demo.html)

Gebruikers kunnen een publicatie maken. Het publicatieproces genereert:
* lab-concepts-full-{timestamp}.xml, dit is de uitvoer van het publicatieproces.
* lab-concepts-{timestamp}.xml, een vereenvoudigde versie, gemaakt met simplify-publication.xsl, dit is de te publiceren versie. Door de 2-fasen aanpak is het eindgebruikersformaat eenvoudig aan te passen.
* lab-concepts-{timestamp}.html, een leesbare versie, gemaakt uit de full-versie met publicatie2html.xsl.

Noot: de eerste publicatie kent deze 3 varianten niet, alleen een lab-concepts-{timestamp}.xml met een 'full' versie erin.

Wanneer een <publication... attribuut @publication="true" heeft, is verwijderen via de UI niet mogelijk, en hebben alle gebruikers, ook guest, 'read' toegang. Zetten van @publication gebeurt via Oxygen.

==Diffs==
Worden gemaakt met diff-publications.xquery, nu nog vanuit de db, UI is todo. Input zijn twee timestamps zoals die in @effectiveDate in een publicatie zitten. Als invoer worden 2 full publicaties gebruikt. Uitvoer is:
* diff-{timestamp}-{timestamp}.xml
* diff-{timestamp}-{timestamp}.html
==Prerelease==
Het inlezen van prereleases van https://loinc.org/prerelease/ gebeurt met een Jupyter notebook, te vinden op: https://github.com/Nictiz/Labcodeset
Deze kan (b.v.) gedraaid worden op Colab (alternatieven zijn Azure, Binder of Jupyterlab lokaal installeren).
Volg de volgende stappen:
* ga naar https://colab.research.google.com/
* log in met Google credentials, kan gewoon een GMail account of zo zijn
* kies File -> Upload notebook...
* Kies de Github tab
* Voer "nictiz" in in zoekveld en Enter, er komt een dropdown waar Nictiz/Labcodeset gekozen kan worden
* Kies bij de notebooks die verschijnen prerelease/prerelease.ipynb
* Volg de instructies. "Run" zit bij Colab in de [>] vakjes. Alle vakjes [>] aanklikken
* Je kunt naar 'Acceptatie' testen bij de dropdown.
* Je kunt ook naar "Productie".
* De notebook overschrijft dan met de meest recente prerelease van Regenstrief. Prereleases zijn cumulatief, dus dat is in orde, alleen na een nieuwe LOINC release zet Regenstrief de prelease tabel weer op leeg.
* Let wel altijd op: even visueel de uitvoer controleren na inlzen van de Regenstrief HTML prerelease: als ze weer iets wijzigen, kan het zijn dat de code niet werkt.
==Nieuwe software release==
Bij het installeren van een nieuwe software release de volgende stappen uitvoeren:
* ticket voor de release aanmaken in LCB project in BITS
* opgeloste tickets hieraan relateren
* versienummer in build.xml ophogen
* commit naar master van ART-DECOR backend in Bitbucket
* xar maken
* xar installeren op acceptatieomgeving
* recente versie van lab-data tak van productie naar de acceptatieomgeving
* testen op acceptatieomgeving
* bij fouten die niet acceptabel zijn, terug naar ontwikkeling
* anders:
* Ilionx informeren
* lock de database voor gebruikers via backend
* xar installeren op productieomgeving
* testen zonder datawijzigingen (read only) op opgeloste tickets waar mogelijk
* releasenotes samenstellen voor gebruikers
* productieomgeving opstarten (Tomcat starten)
* gebruikers informeren

lc:Labcodeset onderhoud

2026-05-12T10:12:22Z

Marc: /* Database structuur */

{{DISPLAYTITLE:Labcodeset - onderhoud|noreplace}}

==Database structuur==
In de collectie data/lab_concepts zit een <lab_concept> element per rij in de LCS. Hierin zit het Engelse en Nederlandse LOINC concept zoals uit LOINC geïmporteerd. DE Nederlandse Long Common Name wordt gegenereerd, deze wordt toegevoegd bij gebruik van de functies in api-labterm.xqm.

Er zijn meer children in <lab_concept>: units, outcomes en errors. Voor errors zie de gebruikershandleiding. De andere bevatten <material> of <unit> een of <valueSet> met een @ref attribuut wat wijst naar een @id in de collecties materials.xml, units.xml of ordinals.xml. Er is ook een methods child mogelijk, maar dat wordt (nog?) niet gebruikt.

Naast de lab_concepts zijn er nog:
* loinc-system-to-snomed: een mapping tabel tussen System en Snomed, meestal children van Specimen (maar niet altijd)
* units, ordinals, nominals met de te gebruiken bronnen. Er is maar een nominale lijst, deze is nu hard-coded aanwezig
* prerelease, hierin kunnen concepten uit de LOINC prerelease tabel opgenomen worden. De prerelease HTML tabel kan ingelezen worden met een Jupyter Notebook
* old_data, hierin zitten data van voor een LOINC-upgrade, wordt automatisch overschreven de volgende keer
Rijen uit units mogen nooit verwijderd worden, uitgegeven id's moeten uniek blijven, deze moeten status=retired krijgen als ze niet meer gebruikt worden.

==Nieuwe LOINC release==
Wanneer er een nieuwe release van LOINC geïnstalleerd is, moeten de concepten in de Labcodeset bijgewerkt worden.
Dat gebeurt door een eXist gebruiker met 'dba' rechten, door het draaien van de XQuery (in helpers) 'update-from-loinc.xquery'.

Deze zal:
* LOINC concepten vervangen door de nieuwere LOINC concepten
* Controleren of status LOINC <> ACTIVE is voor concepten die wel 'active' zijn in LCS
* Alle assen behalve Component (dus: System, Property, Timing, Scale, Method) controleren op wijzigingen tussen de LCS versie en de nieuwe LOINC versie
* Foutmelding toevoegen voor beide bovenstaande issue, en indien van toepassing de status in LCS van 'active' naar 'update' zetten.
* Alle concepten die na bovenstaande controles 'active' zijn in de LCS, controleren op nieuwe fouten (b.v. als gevolg van een gewijzigde panel inhoud). Deze worden bij fouten alsnog op 'update' gezet.

Stappen:
Vooraf:
* meld gebruikers vooraf dat er werkzaamheden gaan plaatsvinden. Actie vanuit terminologiecentrum.
* meld hoster vooraf dat er werkzaamheden gaan plaatsvinden. Actie vanuit Informatiemanagement.
* lock de database voor gebruikers via backend (zie lock.xml in applicatie root)
* maak een backup van lab-data (duurt p/m 20 minuten)
* tellen van errors (count-errors.xquery) en statussen (count-status.xquery), bewaar resultaten
* maak een "vooraf" publicatie

Uitvoeren:
* installeer laatste LOINC release (doe dit pas na de "vooraf" stap, anders worden wijzigingen in panels niet goed geregistreerd)
* draai update-from-loinc.xquery, kan een tijd duren (tel eventueel status tussendoor om voortgang te zien
* de praktijk wijst uit dat een reindex van lab-data zinvol kan zijn

Na draaien:
* tellen van errors (count-errors.xquery) en statussen (count-status.xquery)
* er zullen meestal concepten van active->update zijn gezet, meld deze aan de gebruikers (ze zijn ook te vinden met err:FOUT zoekopdrachten)
* maak een "achteraf" publicatie
* maak een delta vooraf-achteraf (vink de achteraf en vooraf publicaties aan, en klik 'delta aanmaken')
* controleren of alles goed gegaan is
** controleer de delta
** controleer een paar van de concepten die in de delta staan via de UI
** kijk of de verschillen in count-errors en count-status in lijn liggen met de delta
** een korte scan is voldoende, als er iets verkeerd is gegaan is dit meestal snel te zien
** ook als alles goed gaat kunnen er onverwachte resultaten zijn, bijvoorbeeld erg veel concepten die van status veranderen omdat er iets in LOINC bij veel concepten gewijzigd is - overleg in zo'n geval met gebruikers en/of TC over te ondernemen acties
* de eventuele prerelease.xml leeg maken of vervangen door de laatste prerelease van LOINC
* controleer met err:PRERELEASE of er nog prerelease concepten in de database zitten, dat zou niet zo moeten zijn. Indien toch, overleg met gebruikers.
* meld gebruikers dat e.e.a. afgerond is, stuur (link naar) delta mee

==Publicatie==
Voor het maken van een publicatie is het wenselijk:
* alle concepten te controleren
* de eenheden tabel te valideren op geldige ucum-eenheden (dat kan met het uploaden van een Excel op: https://ucum.nlm.nih.gov/ucum-lhc/demo.html)

Gebruikers kunnen een publicatie maken. Het publicatieproces genereert:
* lab-concepts-full-{timestamp}.xml, dit is de uitvoer van het publicatieproces.
* lab-concepts-{timestamp}.xml, een vereenvoudigde versie, gemaakt met simplify-publication.xsl, dit is de te publiceren versie. Door de 2-fasen aanpak is het eindgebruikersformaat eenvoudig aan te passen.
* lab-concepts-{timestamp}.html, een leesbare versie, gemaakt uit de full-versie met publicatie2html.xsl.

Noot: de eerste publicatie kent deze 3 varianten niet, alleen een lab-concepts-{timestamp}.xml met een 'full' versie erin.

Wanneer een <publication... attribuut @publication="true" heeft, is verwijderen via de UI niet mogelijk, en hebben alle gebruikers, ook guest, 'read' toegang. Zetten van @publication gebeurt via Oxygen.

==Diffs==
Worden gemaakt met diff-publications.xquery, nu nog vanuit de db, UI is todo. Input zijn twee timestamps zoals die in @effectiveDate in een publicatie zitten. Als invoer worden 2 full publicaties gebruikt. Uitvoer is:
* diff-{timestamp}-{timestamp}.xml
* diff-{timestamp}-{timestamp}.html
==Prerelease==
Het inlezen van prereleases van https://loinc.org/prerelease/ gebeurt met een Jupyter notebook, te vinden op: https://github.com/Nictiz/Labcodeset
Deze kan (b.v.) gedraaid worden op Colab (alternatieven zijn Azure, Binder of Jupyterlab lokaal installeren).
Volg de volgende stappen:
* ga naar https://colab.research.google.com/
* log in met Google credentials, kan gewoon een GMail account of zo zijn
* kies File -> Upload notebook...
* Kies de Github tab
* Voer "nictiz" in in zoekveld en Enter, er komt een dropdown waar Nictiz/Labcodeset gekozen kan worden
* Kies bij de notebooks die verschijnen prerelease/prerelease.ipynb
* Volg de instructies. "Run" zit bij Colab in de [>] vakjes. Alle vakjes [>] aanklikken
* Je kunt naar 'Acceptatie' testen bij de dropdown.
* Je kunt ook naar "Productie".
* De notebook overschrijft dan met de meest recente prerelease van Regenstrief. Prereleases zijn cumulatief, dus dat is in orde, alleen na een nieuwe LOINC release zet Regenstrief de prelease tabel weer op leeg.
* Let wel altijd op: even visueel de uitvoer controleren na inlzen van de Regenstrief HTML prerelease: als ze weer iets wijzigen, kan het zijn dat de code niet werkt.
==Nieuwe software release==
Bij het installeren van een nieuwe software release de volgende stappen uitvoeren:
* ticket voor de release aanmaken in LCB project in BITS
* opgeloste tickets hieraan relateren
* versienummer in build.xml ophogen
* commit naar master van ART-DECOR backend in Bitbucket
* xar maken
* xar installeren op acceptatieomgeving
* recente versie van lab-data tak van productie naar de acceptatieomgeving
* testen op acceptatieomgeving
* bij fouten die niet acceptabel zijn, terug naar ontwikkeling
* anders:
* Ilionx informeren
* lock de database voor gebruikers via backend
* xar installeren op productieomgeving
* testen zonder datawijzigingen (read only) op opgeloste tickets waar mogelijk
* releasenotes samenstellen voor gebruikers
* productieomgeving opstarten (Tomcat starten)
* gebruikers informeren

Toelichting op browser van Nederlandse Labcodeset

2026-05-12T10:10:51Z

Marc: /* Bewerken door beheerders */

== Toelichting browser Nederlandse Labcodeset ==
===Labcodeset definities en regels===
De [https://labterminologie.nl/art-decor/labconcepts Nederlandse Labcodeset] bevat LOINC concepten die in Nederland gebruikt worden bij berichten tussen laboratoria onderling. Toelichting omtrent het dossier gegevensuitwisseling van laboratoriumuitslagen is te vinden in de [[lc:Labcodeset_handleiding_Eenheid_van_Taal_in_laboratoriumgeneeskunde|handleiding Eenheid van Taal in laboratoriumgeneeskunde]].

De Nederlandse Labcode bevat:
* Het betreffende LOINC concept (Engelse variant).
* De vertaling naar Nederlands uit LOINC, mits daar aanwezig.
* Een Nederlandse Long Common Name, als deze bestaat in LOINC of is toegevoegd in de applicatie.
* Een koppeling aan een of meer materialen uit Snomed-CT.
* Eventueel een koppeling aan een of meer methoden.
* Eventueel een koppeling aan een uitkomst.
* Eventueel een commentaar met nadere toelichting.
====Materiaal====
Bij het toevoegen van een concept uit LOINC, wordt het LOINC System vertaald naar een Snomed CT materiaal met een vertaaltabel, waarbij het materiaal automatisch toegevoegd wordt. De vertaaltabel is te vinden op: https://labterminologie.nl/art-decor/loinc-snomed-mapping. Bij System='XXX' wordt het generieke materiaal 'Specimen' gebruikt.

In beginsel wordt er één materiaal gekoppeld, behoudens gevallen als 'Urine + Ser/Plas'. Daar worden meer Snomed materialen gekoppeld, behalve in gevallen waar Snomed een gecombineerd concept heeft (zoals "Acellular blood (serum or plasma) specimen (specimen)" voor Ser/Plas).

Bij materialen worden de volgende attributen opgeslagen, mits van toepassing op dat materiaal:
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=370133003 Specimen substance (attribute)]
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=118169006 Specimen source topography (attribute)]
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=118168003 Specimen source morphology (attribute)]
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=118170007 Specimen source identity (attribute)]
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=118171006 Specimen procedure (attribute)]

====Methode====
Methodes koppelen wordt niet meer ondersteund.

====Uitkomst====
Uitkomsten zijn:
* Eenheid: Alléén kwantitatieve bepalingen hebben een UCUM-eenheid; maar niet alle kwantitatieve bepalingen hebben een eenheid (bv. pH-waarde is een uitzondering). De tabel die nu in Labcodeset zit is volledig; UCUM-eenheid wordt gekozen uit die tabel.
* Ordinaal: er is al een aantal ordinale lijsten gedefinieerd.
* Ordinaal-kwantitatief: er kan een eenheid én een ordinale lijst worden gekoppeld.
* Nominaal: Er is één nominale lijst: die van micro-organismen. We gebruiken altijd de volledige lijst, niet een subset. Ook als LOINC een specifiek organisme noemt; want het kan best dat je bij het uitvoeren van die test toch een ander organisme ontdekt en dat wil je dan wel kunnen rapporteren.
* Met andere mogelijkheden in LOINC zoals Narrative en Document wordt niets speciaals gedaan.

===Status van Labcode concepten===
Labcode concepten ondergaan de volgende status-cyclus.

[[Bestand:Lab-state-diagram.png|none|960px|Statusovergangen|links]]
* potential: voor LOINC concepten die nog niet in de Labcodeset zitten, en dus potentieel lid gemaakt kunnen worden
* initial: initieel ingeladen concepten
* draft: concepten die lid van de Labcodeset kunnen worden
* active: concepten die lid van de Labcodeset kunnen worden
* update: concepten die lid van de Labcodeset zijn, maar aangepast moeten worden
* retired: concepten die ooit lid van de Labcodeset waren

Lab administrators kunnen concepten die per abuis 'retired' zijn gemaakt, weer op 'update' zetten. Daarnaast hebben alle concepten een LOINC status. Voor Labcodes die 'active' zijn, MOET de LOINC status ook 'ACTIVE' zijn.

Ingelogde gebruikers zien de concepten met de 'echte' status. Niet-ingelogde gebruikers zien de concepten die nu 'update' zijn maar ooit 'active' waren in de laatste versie die ooit 'active' was. Niet-ingelogde gebruikers zien ook gewone 'active' en 'retired' concepten.

Bij het 'retired' maken van concepten dient een reden opgegeven te worden in het veld 'Reden voor retired'. Indien van toepassing kunnen ook een of meer vervangende concepten aangegeven worden.

===Controles===
Bij het 'active' maken van een concept worden de volgende controles uitgevoerd.
* Is de status overgang toegestaan?
* Heeft de ingelogde gebruiker een andere dan de laatste bewerker (4-ogen principe)? Deze controle geldt niet voor panels: wanneer de panel members active (en dus gecontroleerd) zijn, mag iedere user het panel active maken.
* Is er een ERROR of WARNING (zie hieronder)?
Is het antwoord op een van deze vragen nee, dan is active maken niet toegestaan. De controles worden ook uitgevoerd bij andere wijzigingen in het concept.

=== Errors ===
De volgende fouten worden gesignaleerd. Een concept met een ERROR kan niet 'active' gemaakt worden. Een ERROR wordt zichtbaar gemaakt met een uitroepteken op rood bordje, een WARNING is een oranje uitroepteken zonder bordje. De error zelf is leesbaar onder Details. Als er geen fouten zijn, verdwijnt de error vlag weer.
{| class="wikitable"
|-
! Status || Foutcode !! Toelichting
|-
| ERROR || MISSING || Labcodeset concept uit Labcodeset bestaat niet in LOINC
|-
| ERROR || STATUS || LOINC concept heeft niet status 'ACTIVE' (en Labcodeset concept heeft niet status 'retired')
|-
| ERROR || NOUNIT || Labcodeset concept met schaal 'kwantitatief' ('Qn') heeft geen eenheid
|-
| WARNING || NOCOMP || LOINC concept heeft geen component in Nederlands
|-
| WARNING || PRERELEASE || LOINC concept heeft status PRERELEASE
|-
| ERROR || AXISCHANGE|| Bij inlezen nieuwe LOINC release is een gewijzigde LOINC as gevonden: Deze fout wordt eenmalig gegenereerd en verdwijnt vanzelf bij een statuswijziging.
|-
| ERROR || NOMAPPING || Er is geen LOINC System naar Snomed materiaal mapping voor dit Labcodeset concept
|-
| ERROR || UNITREF|| Er is een referentie naar een unit die niet meer bestaat
|-
| ERROR || VALUESETREF|| Er is een referentie naar een ordinale valueset die niet meer bestaat
|}

=== LOINC Panels ===
LOINC Panels zijn sets van gerelateerde LOINC testen, die samen aangevraagd of uitgevoerd kunnen worden. Een voorbeeld is:
{| class="wikitable"
|-
! LOINC code !! Component !! Panel / lid
|-
| 43135-3 || 17-Ketosteroiden & 17-Ketogen steroiden panel|| Panel
|-
| 27866-3 || 17-Ketogen steroiden|| Lid
|-
| 21038-5 || 17-Ketosteroiden || Lid
|-
| 13362-9 || Verzamelduur|| Lid
|-
| 3167-4 || Monstervolume|| Lid
|}
De LOINC code 43135-3 is een Panel, die samengesteld is uit 4 testen.

Voorheen werden panels en aanpassen van panels in de Nederlandse Labcodeset applicatie ondersteund. Deze functionaliteit wordt niet meer ondersteund. Panels zijn in de LCS gewone concepten als alle andere, met als enige speciale kenmerk LOINC PanelType 'Panel'.

== Handleiding Applicatie ==
In de Nederlandse Labcodeset applicatie kan gezocht worden op concepten in de Labcodeset. Er zijn drie soorten gebruikers:
* guests: deze zijn niet ingelogd en kunnen alleen concepten met status 'active' en 'retired' zien (voor concepten die ooit 'active' waren zien ze de laatste 'active' versie.)
* beheerders: gebruikers die ingelogd zijn en lid van group 'lab', deze kunnen alle concepten zien en wijzigen.
* lab administrators: gebruikers met aanvullende rechten om correctieve handelingen uit te voeren. Zij zijn lid van groups 'lab' en 'lab-admin'. Zij kunnen bijvoorbeeld concepten met status 'retired' opnieuw toevoegen aan de Labcodeset.

===Zoeken===
Zoeken op concepten gebeurt door het invoeren van een zoekstring en op Enter te drukken of op 'Zoeken' te klikken. Mogelijke zoekstrings zijn:
* op naam, b.v. 'fungus' of 'schimmel'
* op LOINC code, b.v. '21003-9'
* op LOINC System, b.v. 'Saliva' of 'Speeksel'
* op LOINC class, b.v. 'PANEL.CHEM'
* alles zoeken: '*' - dit is met name zinvol in combinatie met een status, b.v. alle 'draft' concepten zoeken
* zoeken op concepten met fouten (vinkje voor uitroepteken)
* zoeken op concepten met comments (vinkje voor bubbel)

Wanneer er meer dan 100 zoekresultaten zijn, worden alleen de eerste 100 getoond. De gebruiker kan dan kiezen om de zoektermen te verfijnen voor minder resultaten, of alles te tonen.

Resultaten worden getoond als de zoekstring voorkomt in een van de volgende LOINC velden, of in een gekoppeld materiaal of methode:
* longName
* shortName
* component
* timing
* scale
* property
* system
* method
* material
* class
Ingelogde gebruikers kunnen verder selecteren op status met de vinkjes voor status naast het zoekveld. Standaard wordt alleen gezocht in de Labcodeset. Ook kan gezocht worden op concepten in LOINC door het aanvinken van 'zoeken LOINC'. In dat geval worden alle concepten uit LOINC getoond. Wanneer het concept alleen in LOINC bestaat, maar niet in de Labcodeset wordt een open bol (status 'potential') getoond. Wanneer het concept ook in de Labcodeset bestaat, wordt de status uit de Labcodeset getoond.
===Filteren===
Zoekresultaten kunnen gefilterd worden op:
* timing
* scale
* property
* system
* class

Ingelogde gebruikers kunnen ook filteren op laatste bewerker en toegewezen bewerker.

===Geavanceerd zoeken===
Het is mogelijk te zoeken met een query syntax. Wanneer de vink 'Zoeken LOINC' aan staat, wordt de geavanceerde syntax genegeerd.

Voorbeelden:
* Zoek naar 'hemo' maar niet in system 'urine' en alleen scale 'ordinaal':
''' hemo -sys:urine sca:ordinaal
* Zoek naar alles in system 'bloed' of 'arter' (van: 'arterieel bloed') met error 'nounit' (geen eenheid)
''' * sys:bloed sys:arter err:nounit

Gezocht kan worden op:
* pro[perty]
* tim[ing]
* sys[tem]
* sca[le]
* cla[ss]
* err[or]
Alleen de eerste drie karakters worden beoordeeld. Er worden resultaten weergegeven die beginnen met wat na de as komt, dus 'sys:art' geeft alles weer waarvan system met 'art' begint. Dit geldt niet voor errors, daar moet een [[#Errors|hele error code]] opgegeven worden b.v.: err:NOUNIT - ook bij warnings wordt zo gezocht, b.v. err:PRERELEASE). Alles wordt omgezet naar kleine letter, dus 'XXX' is hetzelfde als 'xxx'. Voor units moet de exacte UCUM notatie gegevens worden (b.v.: mmol/L).

* Negatieve zoektermen (die beginnen met '-') worden uitgesloten uit de zoekresultaten. Dus bij ''''-sys:bloed -sys:urine'''' worden noch urine, noch bloed getoond.
* Positieve zoekterm worden ingesloten, dus ''''sys:bloed sys:urine'''' laat alles zien waarvan het system 'bloed' of 'urine' is.
* '+sys:bloed +sys:urine' is equivalent aan 'sys:bloed sys:urine'.

Unit queries:
Zoeken gebeurt met unit:{ucum}. Gebruik altijd 'unit' met 4 letters. Voor units moet de exacte UCUM notatie gegevens worden (b.v.: unit:mmol/L). Bij units worden geen negatieve zoektermen ondersteund.

===Bewerken door beheerders===
Een gebruiker die lid is van groep 'lab' (dit wordt gedefinieerd in de database bij het aanmaken van de user) kan concepten toevoegen. Dit gebeurt door te zoeken in LOINC, en een concept met status 'potential' op 'draft' te zetten.

Concepten in de Labcodeset kunnen van status gewijzigd worden. Als een concept op 'draft' gewijzigd wordt naar 'rejected', wordt het verwijderd uit de Labcodeset.

Een concept kan alleen 'active' gemaakt worden door een andere user dan degene die het 'draft' dan wel 'update' heeft gemaakt. Dit is het vier-ogen-principe: concepten in de Labcodeset moeten door twee personen zijn bekeken.

Beheerders kunnen concepten toewijzen aan een andere beheerder: dit om concepten die volgens het 4-ogen principe active gemaakt moeten worden, 'klaar te zetten' voor beoordeling door die andere beheerder.

==Ontwikkelaars==
Een aantal aspecten van de Nederlandse Labcodeset is bereikbaar in een machine-leesbaar formaat.

Eenheden zijn te vinden op https://labterminologie.nl/lab-data/data/units.xml

Ordinale lijsten zijn te vinden op https://labterminologie.nl/lab-data/data/ordinals.xml

De LOINC System naar SNOMED mapping is te vinden op https://labterminologie.nl/lab-data/data/loincsystem-to-snomed.xml

Een eenvoudige REST API is bereikbaar op https://labterminologie.nl/lab/api/lcs/2019-8

Het format is [base]/[id]?[params]:
* base: https://labterminologie.nl/lab/api/lcs
* loinc-id. b.v.: 2019-8
* optionele param: loinc=true

Zonder de parameter loinc=true worden alleen concepten uit de Nederlandse Labcodeset teruggegeven. Met de parameter worden ook concepten die niet in de LCS zitten, maar wel in LOINC, geretourneerd.

De Header Accept kan application/json of application/xml (default) meegeven.

<nowiki>
</nowiki>

==Onderhoud==
Zie: [[lc:Labcodeset_onderhoud|Labcodeset onderhoud]]

Toelichting op browser van Nederlandse Labcodeset

2026-05-12T10:06:35Z

Marc: /* Zoeken */

== Toelichting browser Nederlandse Labcodeset ==
===Labcodeset definities en regels===
De [https://labterminologie.nl/art-decor/labconcepts Nederlandse Labcodeset] bevat LOINC concepten die in Nederland gebruikt worden bij berichten tussen laboratoria onderling. Toelichting omtrent het dossier gegevensuitwisseling van laboratoriumuitslagen is te vinden in de [[lc:Labcodeset_handleiding_Eenheid_van_Taal_in_laboratoriumgeneeskunde|handleiding Eenheid van Taal in laboratoriumgeneeskunde]].

De Nederlandse Labcode bevat:
* Het betreffende LOINC concept (Engelse variant).
* De vertaling naar Nederlands uit LOINC, mits daar aanwezig.
* Een Nederlandse Long Common Name, als deze bestaat in LOINC of is toegevoegd in de applicatie.
* Een koppeling aan een of meer materialen uit Snomed-CT.
* Eventueel een koppeling aan een of meer methoden.
* Eventueel een koppeling aan een uitkomst.
* Eventueel een commentaar met nadere toelichting.
====Materiaal====
Bij het toevoegen van een concept uit LOINC, wordt het LOINC System vertaald naar een Snomed CT materiaal met een vertaaltabel, waarbij het materiaal automatisch toegevoegd wordt. De vertaaltabel is te vinden op: https://labterminologie.nl/art-decor/loinc-snomed-mapping. Bij System='XXX' wordt het generieke materiaal 'Specimen' gebruikt.

In beginsel wordt er één materiaal gekoppeld, behoudens gevallen als 'Urine + Ser/Plas'. Daar worden meer Snomed materialen gekoppeld, behalve in gevallen waar Snomed een gecombineerd concept heeft (zoals "Acellular blood (serum or plasma) specimen (specimen)" voor Ser/Plas).

Bij materialen worden de volgende attributen opgeslagen, mits van toepassing op dat materiaal:
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=370133003 Specimen substance (attribute)]
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=118169006 Specimen source topography (attribute)]
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=118168003 Specimen source morphology (attribute)]
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=118170007 Specimen source identity (attribute)]
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=118171006 Specimen procedure (attribute)]

====Methode====
Methodes koppelen wordt niet meer ondersteund.

====Uitkomst====
Uitkomsten zijn:
* Eenheid: Alléén kwantitatieve bepalingen hebben een UCUM-eenheid; maar niet alle kwantitatieve bepalingen hebben een eenheid (bv. pH-waarde is een uitzondering). De tabel die nu in Labcodeset zit is volledig; UCUM-eenheid wordt gekozen uit die tabel.
* Ordinaal: er is al een aantal ordinale lijsten gedefinieerd.
* Ordinaal-kwantitatief: er kan een eenheid én een ordinale lijst worden gekoppeld.
* Nominaal: Er is één nominale lijst: die van micro-organismen. We gebruiken altijd de volledige lijst, niet een subset. Ook als LOINC een specifiek organisme noemt; want het kan best dat je bij het uitvoeren van die test toch een ander organisme ontdekt en dat wil je dan wel kunnen rapporteren.
* Met andere mogelijkheden in LOINC zoals Narrative en Document wordt niets speciaals gedaan.

===Status van Labcode concepten===
Labcode concepten ondergaan de volgende status-cyclus.

[[Bestand:Lab-state-diagram.png|none|960px|Statusovergangen|links]]
* potential: voor LOINC concepten die nog niet in de Labcodeset zitten, en dus potentieel lid gemaakt kunnen worden
* initial: initieel ingeladen concepten
* draft: concepten die lid van de Labcodeset kunnen worden
* active: concepten die lid van de Labcodeset kunnen worden
* update: concepten die lid van de Labcodeset zijn, maar aangepast moeten worden
* retired: concepten die ooit lid van de Labcodeset waren

Lab administrators kunnen concepten die per abuis 'retired' zijn gemaakt, weer op 'update' zetten. Daarnaast hebben alle concepten een LOINC status. Voor Labcodes die 'active' zijn, MOET de LOINC status ook 'ACTIVE' zijn.

Ingelogde gebruikers zien de concepten met de 'echte' status. Niet-ingelogde gebruikers zien de concepten die nu 'update' zijn maar ooit 'active' waren in de laatste versie die ooit 'active' was. Niet-ingelogde gebruikers zien ook gewone 'active' en 'retired' concepten.

Bij het 'retired' maken van concepten dient een reden opgegeven te worden in het veld 'Reden voor retired'. Indien van toepassing kunnen ook een of meer vervangende concepten aangegeven worden.

===Controles===
Bij het 'active' maken van een concept worden de volgende controles uitgevoerd.
* Is de status overgang toegestaan?
* Heeft de ingelogde gebruiker een andere dan de laatste bewerker (4-ogen principe)? Deze controle geldt niet voor panels: wanneer de panel members active (en dus gecontroleerd) zijn, mag iedere user het panel active maken.
* Is er een ERROR of WARNING (zie hieronder)?
Is het antwoord op een van deze vragen nee, dan is active maken niet toegestaan. De controles worden ook uitgevoerd bij andere wijzigingen in het concept.

=== Errors ===
De volgende fouten worden gesignaleerd. Een concept met een ERROR kan niet 'active' gemaakt worden. Een ERROR wordt zichtbaar gemaakt met een uitroepteken op rood bordje, een WARNING is een oranje uitroepteken zonder bordje. De error zelf is leesbaar onder Details. Als er geen fouten zijn, verdwijnt de error vlag weer.
{| class="wikitable"
|-
! Status || Foutcode !! Toelichting
|-
| ERROR || MISSING || Labcodeset concept uit Labcodeset bestaat niet in LOINC
|-
| ERROR || STATUS || LOINC concept heeft niet status 'ACTIVE' (en Labcodeset concept heeft niet status 'retired')
|-
| ERROR || NOUNIT || Labcodeset concept met schaal 'kwantitatief' ('Qn') heeft geen eenheid
|-
| WARNING || NOCOMP || LOINC concept heeft geen component in Nederlands
|-
| WARNING || PRERELEASE || LOINC concept heeft status PRERELEASE
|-
| ERROR || AXISCHANGE|| Bij inlezen nieuwe LOINC release is een gewijzigde LOINC as gevonden: Deze fout wordt eenmalig gegenereerd en verdwijnt vanzelf bij een statuswijziging.
|-
| ERROR || NOMAPPING || Er is geen LOINC System naar Snomed materiaal mapping voor dit Labcodeset concept
|-
| ERROR || UNITREF|| Er is een referentie naar een unit die niet meer bestaat
|-
| ERROR || VALUESETREF|| Er is een referentie naar een ordinale valueset die niet meer bestaat
|}

=== LOINC Panels ===
LOINC Panels zijn sets van gerelateerde LOINC testen, die samen aangevraagd of uitgevoerd kunnen worden. Een voorbeeld is:
{| class="wikitable"
|-
! LOINC code !! Component !! Panel / lid
|-
| 43135-3 || 17-Ketosteroiden & 17-Ketogen steroiden panel|| Panel
|-
| 27866-3 || 17-Ketogen steroiden|| Lid
|-
| 21038-5 || 17-Ketosteroiden || Lid
|-
| 13362-9 || Verzamelduur|| Lid
|-
| 3167-4 || Monstervolume|| Lid
|}
De LOINC code 43135-3 is een Panel, die samengesteld is uit 4 testen.

Voorheen werden panels en aanpassen van panels in de Nederlandse Labcodeset applicatie ondersteund. Deze functionaliteit wordt niet meer ondersteund. Panels zijn in de LCS gewone concepten als alle andere, met als enige speciale kenmerk LOINC PanelType 'Panel'.

== Handleiding Applicatie ==
In de Nederlandse Labcodeset applicatie kan gezocht worden op concepten in de Labcodeset. Er zijn drie soorten gebruikers:
* guests: deze zijn niet ingelogd en kunnen alleen concepten met status 'active' en 'retired' zien (voor concepten die ooit 'active' waren zien ze de laatste 'active' versie.)
* beheerders: gebruikers die ingelogd zijn en lid van group 'lab', deze kunnen alle concepten zien en wijzigen.
* lab administrators: gebruikers met aanvullende rechten om correctieve handelingen uit te voeren. Zij zijn lid van groups 'lab' en 'lab-admin'. Zij kunnen bijvoorbeeld concepten met status 'retired' opnieuw toevoegen aan de Labcodeset.

===Zoeken===
Zoeken op concepten gebeurt door het invoeren van een zoekstring en op Enter te drukken of op 'Zoeken' te klikken. Mogelijke zoekstrings zijn:
* op naam, b.v. 'fungus' of 'schimmel'
* op LOINC code, b.v. '21003-9'
* op LOINC System, b.v. 'Saliva' of 'Speeksel'
* op LOINC class, b.v. 'PANEL.CHEM'
* alles zoeken: '*' - dit is met name zinvol in combinatie met een status, b.v. alle 'draft' concepten zoeken
* zoeken op concepten met fouten (vinkje voor uitroepteken)
* zoeken op concepten met comments (vinkje voor bubbel)

Wanneer er meer dan 100 zoekresultaten zijn, worden alleen de eerste 100 getoond. De gebruiker kan dan kiezen om de zoektermen te verfijnen voor minder resultaten, of alles te tonen.

Resultaten worden getoond als de zoekstring voorkomt in een van de volgende LOINC velden, of in een gekoppeld materiaal of methode:
* longName
* shortName
* component
* timing
* scale
* property
* system
* method
* material
* class
Ingelogde gebruikers kunnen verder selecteren op status met de vinkjes voor status naast het zoekveld. Standaard wordt alleen gezocht in de Labcodeset. Ook kan gezocht worden op concepten in LOINC door het aanvinken van 'zoeken LOINC'. In dat geval worden alle concepten uit LOINC getoond. Wanneer het concept alleen in LOINC bestaat, maar niet in de Labcodeset wordt een open bol (status 'potential') getoond. Wanneer het concept ook in de Labcodeset bestaat, wordt de status uit de Labcodeset getoond.
===Filteren===
Zoekresultaten kunnen gefilterd worden op:
* timing
* scale
* property
* system
* class

Ingelogde gebruikers kunnen ook filteren op laatste bewerker en toegewezen bewerker.

===Geavanceerd zoeken===
Het is mogelijk te zoeken met een query syntax. Wanneer de vink 'Zoeken LOINC' aan staat, wordt de geavanceerde syntax genegeerd.

Voorbeelden:
* Zoek naar 'hemo' maar niet in system 'urine' en alleen scale 'ordinaal':
''' hemo -sys:urine sca:ordinaal
* Zoek naar alles in system 'bloed' of 'arter' (van: 'arterieel bloed') met error 'nounit' (geen eenheid)
''' * sys:bloed sys:arter err:nounit

Gezocht kan worden op:
* pro[perty]
* tim[ing]
* sys[tem]
* sca[le]
* cla[ss]
* err[or]
Alleen de eerste drie karakters worden beoordeeld. Er worden resultaten weergegeven die beginnen met wat na de as komt, dus 'sys:art' geeft alles weer waarvan system met 'art' begint. Dit geldt niet voor errors, daar moet een [[#Errors|hele error code]] opgegeven worden b.v.: err:NOUNIT - ook bij warnings wordt zo gezocht, b.v. err:PRERELEASE). Alles wordt omgezet naar kleine letter, dus 'XXX' is hetzelfde als 'xxx'. Voor units moet de exacte UCUM notatie gegevens worden (b.v.: mmol/L).

* Negatieve zoektermen (die beginnen met '-') worden uitgesloten uit de zoekresultaten. Dus bij ''''-sys:bloed -sys:urine'''' worden noch urine, noch bloed getoond.
* Positieve zoekterm worden ingesloten, dus ''''sys:bloed sys:urine'''' laat alles zien waarvan het system 'bloed' of 'urine' is.
* '+sys:bloed +sys:urine' is equivalent aan 'sys:bloed sys:urine'.

Unit queries:
Zoeken gebeurt met unit:{ucum}. Gebruik altijd 'unit' met 4 letters. Voor units moet de exacte UCUM notatie gegevens worden (b.v.: unit:mmol/L). Bij units worden geen negatieve zoektermen ondersteund.

===Bewerken door beheerders===
Een gebruiker die lid is van groep 'lab' (dit wordt gedefinieerd in de database bij het aanmaken van de user) kan concepten toevoegen. Dit gebeurt door te zoeken in LOINC, en een concept met status 'potential' op 'draft' te zetten.

Concepten in de Labcodeset kunnen van status gewijzigd worden. Als een concept op 'draft' gewijzigd wordt naar 'rejected', wordt het verwijderd uit de Labcodeset.

Een concept kan alleen 'active' gemaakt worden door een andere user dan degene die het 'draft' dan wel 'update' heeft gemaakt. Dit is het vier-ogen-principe: concepten in de Labcodeset moeten door twee personen zijn bekeken.

==Ontwikkelaars==
Een aantal aspecten van de Nederlandse Labcodeset is bereikbaar in een machine-leesbaar formaat.

Eenheden zijn te vinden op https://labterminologie.nl/lab-data/data/units.xml

Ordinale lijsten zijn te vinden op https://labterminologie.nl/lab-data/data/ordinals.xml

De LOINC System naar SNOMED mapping is te vinden op https://labterminologie.nl/lab-data/data/loincsystem-to-snomed.xml

Een eenvoudige REST API is bereikbaar op https://labterminologie.nl/lab/api/lcs/2019-8

Het format is [base]/[id]?[params]:
* base: https://labterminologie.nl/lab/api/lcs
* loinc-id. b.v.: 2019-8
* optionele param: loinc=true

Zonder de parameter loinc=true worden alleen concepten uit de Nederlandse Labcodeset teruggegeven. Met de parameter worden ook concepten die niet in de LCS zitten, maar wel in LOINC, geretourneerd.

De Header Accept kan application/json of application/xml (default) meegeven.

<nowiki>
</nowiki>

==Onderhoud==
Zie: [[lc:Labcodeset_onderhoud|Labcodeset onderhoud]]

Toelichting op browser van Nederlandse Labcodeset

2026-05-12T10:01:59Z

Marc: /* Status van Labcode concepten */

== Toelichting browser Nederlandse Labcodeset ==
===Labcodeset definities en regels===
De [https://labterminologie.nl/art-decor/labconcepts Nederlandse Labcodeset] bevat LOINC concepten die in Nederland gebruikt worden bij berichten tussen laboratoria onderling. Toelichting omtrent het dossier gegevensuitwisseling van laboratoriumuitslagen is te vinden in de [[lc:Labcodeset_handleiding_Eenheid_van_Taal_in_laboratoriumgeneeskunde|handleiding Eenheid van Taal in laboratoriumgeneeskunde]].

De Nederlandse Labcode bevat:
* Het betreffende LOINC concept (Engelse variant).
* De vertaling naar Nederlands uit LOINC, mits daar aanwezig.
* Een Nederlandse Long Common Name, als deze bestaat in LOINC of is toegevoegd in de applicatie.
* Een koppeling aan een of meer materialen uit Snomed-CT.
* Eventueel een koppeling aan een of meer methoden.
* Eventueel een koppeling aan een uitkomst.
* Eventueel een commentaar met nadere toelichting.
====Materiaal====
Bij het toevoegen van een concept uit LOINC, wordt het LOINC System vertaald naar een Snomed CT materiaal met een vertaaltabel, waarbij het materiaal automatisch toegevoegd wordt. De vertaaltabel is te vinden op: https://labterminologie.nl/art-decor/loinc-snomed-mapping. Bij System='XXX' wordt het generieke materiaal 'Specimen' gebruikt.

In beginsel wordt er één materiaal gekoppeld, behoudens gevallen als 'Urine + Ser/Plas'. Daar worden meer Snomed materialen gekoppeld, behalve in gevallen waar Snomed een gecombineerd concept heeft (zoals "Acellular blood (serum or plasma) specimen (specimen)" voor Ser/Plas).

Bij materialen worden de volgende attributen opgeslagen, mits van toepassing op dat materiaal:
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=370133003 Specimen substance (attribute)]
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=118169006 Specimen source topography (attribute)]
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=118168003 Specimen source morphology (attribute)]
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=118170007 Specimen source identity (attribute)]
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=118171006 Specimen procedure (attribute)]

====Methode====
Methodes koppelen wordt niet meer ondersteund.

====Uitkomst====
Uitkomsten zijn:
* Eenheid: Alléén kwantitatieve bepalingen hebben een UCUM-eenheid; maar niet alle kwantitatieve bepalingen hebben een eenheid (bv. pH-waarde is een uitzondering). De tabel die nu in Labcodeset zit is volledig; UCUM-eenheid wordt gekozen uit die tabel.
* Ordinaal: er is al een aantal ordinale lijsten gedefinieerd.
* Ordinaal-kwantitatief: er kan een eenheid én een ordinale lijst worden gekoppeld.
* Nominaal: Er is één nominale lijst: die van micro-organismen. We gebruiken altijd de volledige lijst, niet een subset. Ook als LOINC een specifiek organisme noemt; want het kan best dat je bij het uitvoeren van die test toch een ander organisme ontdekt en dat wil je dan wel kunnen rapporteren.
* Met andere mogelijkheden in LOINC zoals Narrative en Document wordt niets speciaals gedaan.

===Status van Labcode concepten===
Labcode concepten ondergaan de volgende status-cyclus.

[[Bestand:Lab-state-diagram.png|none|960px|Statusovergangen|links]]
* potential: voor LOINC concepten die nog niet in de Labcodeset zitten, en dus potentieel lid gemaakt kunnen worden
* initial: initieel ingeladen concepten
* draft: concepten die lid van de Labcodeset kunnen worden
* active: concepten die lid van de Labcodeset kunnen worden
* update: concepten die lid van de Labcodeset zijn, maar aangepast moeten worden
* retired: concepten die ooit lid van de Labcodeset waren

Lab administrators kunnen concepten die per abuis 'retired' zijn gemaakt, weer op 'update' zetten. Daarnaast hebben alle concepten een LOINC status. Voor Labcodes die 'active' zijn, MOET de LOINC status ook 'ACTIVE' zijn.

Ingelogde gebruikers zien de concepten met de 'echte' status. Niet-ingelogde gebruikers zien de concepten die nu 'update' zijn maar ooit 'active' waren in de laatste versie die ooit 'active' was. Niet-ingelogde gebruikers zien ook gewone 'active' en 'retired' concepten.

Bij het 'retired' maken van concepten dient een reden opgegeven te worden in het veld 'Reden voor retired'. Indien van toepassing kunnen ook een of meer vervangende concepten aangegeven worden.

===Controles===
Bij het 'active' maken van een concept worden de volgende controles uitgevoerd.
* Is de status overgang toegestaan?
* Heeft de ingelogde gebruiker een andere dan de laatste bewerker (4-ogen principe)? Deze controle geldt niet voor panels: wanneer de panel members active (en dus gecontroleerd) zijn, mag iedere user het panel active maken.
* Is er een ERROR of WARNING (zie hieronder)?
Is het antwoord op een van deze vragen nee, dan is active maken niet toegestaan. De controles worden ook uitgevoerd bij andere wijzigingen in het concept.

=== Errors ===
De volgende fouten worden gesignaleerd. Een concept met een ERROR kan niet 'active' gemaakt worden. Een ERROR wordt zichtbaar gemaakt met een uitroepteken op rood bordje, een WARNING is een oranje uitroepteken zonder bordje. De error zelf is leesbaar onder Details. Als er geen fouten zijn, verdwijnt de error vlag weer.
{| class="wikitable"
|-
! Status || Foutcode !! Toelichting
|-
| ERROR || MISSING || Labcodeset concept uit Labcodeset bestaat niet in LOINC
|-
| ERROR || STATUS || LOINC concept heeft niet status 'ACTIVE' (en Labcodeset concept heeft niet status 'retired')
|-
| ERROR || NOUNIT || Labcodeset concept met schaal 'kwantitatief' ('Qn') heeft geen eenheid
|-
| WARNING || NOCOMP || LOINC concept heeft geen component in Nederlands
|-
| WARNING || PRERELEASE || LOINC concept heeft status PRERELEASE
|-
| ERROR || AXISCHANGE|| Bij inlezen nieuwe LOINC release is een gewijzigde LOINC as gevonden: Deze fout wordt eenmalig gegenereerd en verdwijnt vanzelf bij een statuswijziging.
|-
| ERROR || NOMAPPING || Er is geen LOINC System naar Snomed materiaal mapping voor dit Labcodeset concept
|-
| ERROR || UNITREF|| Er is een referentie naar een unit die niet meer bestaat
|-
| ERROR || VALUESETREF|| Er is een referentie naar een ordinale valueset die niet meer bestaat
|}

=== LOINC Panels ===
LOINC Panels zijn sets van gerelateerde LOINC testen, die samen aangevraagd of uitgevoerd kunnen worden. Een voorbeeld is:
{| class="wikitable"
|-
! LOINC code !! Component !! Panel / lid
|-
| 43135-3 || 17-Ketosteroiden & 17-Ketogen steroiden panel|| Panel
|-
| 27866-3 || 17-Ketogen steroiden|| Lid
|-
| 21038-5 || 17-Ketosteroiden || Lid
|-
| 13362-9 || Verzamelduur|| Lid
|-
| 3167-4 || Monstervolume|| Lid
|}
De LOINC code 43135-3 is een Panel, die samengesteld is uit 4 testen.

Voorheen werden panels en aanpassen van panels in de Nederlandse Labcodeset applicatie ondersteund. Deze functionaliteit wordt niet meer ondersteund. Panels zijn in de LCS gewone concepten als alle andere, met als enige speciale kenmerk LOINC PanelType 'Panel'.

== Handleiding Applicatie ==
In de Nederlandse Labcodeset applicatie kan gezocht worden op concepten in de Labcodeset. Er zijn drie soorten gebruikers:
* guests: deze zijn niet ingelogd en kunnen alleen concepten met status 'active' en 'retired' zien (voor concepten die ooit 'active' waren zien ze de laatste 'active' versie.)
* beheerders: gebruikers die ingelogd zijn en lid van group 'lab', deze kunnen alle concepten zien en wijzigen.
* lab administrators: gebruikers met aanvullende rechten om correctieve handelingen uit te voeren. Zij zijn lid van groups 'lab' en 'lab-admin'. Zij kunnen bijvoorbeeld concepten met status 'retired' opnieuw toevoegen aan de Labcodeset.

===Zoeken===
Zoeken op concepten gebeurt door het invoeren van een zoekstring en op Enter te drukken of op 'Zoeken' te klikken. Mogelijke zoekstrings zijn:
* op naam, b.v. 'fungus' of 'schimmel'
* op LOINC code, b.v. '21003-9'
* op LOINC System, b.v. 'Saliva' of 'Speeksel'
* op LOINC class, b.v. 'PANEL.CHEM'
* alles zoeken: '*' - dit is met name zinvol in combinatie met een status, b.v. alle 'draft' concepten zoeken
* zoeken op concepten met fouten (vinkje voor uitroepteken)
* zoeken op concepten met comments (vinkje voor bubbel)

Wanneer er meer dan 100 zoekresultaten zijn, worden alleen de eerste 100 getoond. De gebruiker kan dan kiezen om de zoektermen te verfijnen voor minder resultaten, of alles te tonen.

Resultaten worden getoond als de zoekstring voorkomt in een van de volgende LOINC velden, of in een gekoppeld materiaal of methode:
* longName
* shortName
* component
* timing
* scale
* property
* system
* method
* material
* class
Ingelogde gebruikers kunnen verder selecteren op status met de vinkjes voor status naast het zoekveld. Standaard wordt alleen gezocht in de Labcodeset. Ook kan gezocht worden op concepten in LOINC door het aanvinken van 'zoeken LOINC'. In dat geval worden alle concepten uit LOINC getoond. Wanneer het concept alleen in LOINC bestaat, maar niet in de Labcodeset wordt een open bol (status 'potential') getoond. Wanneer het concept ook in de Labcodeset bestaat, wordt de status uit de Labcodeset getoond.

===Geavanceerd zoeken===
Het is mogelijk te zoeken met een query syntax. Wanneer de vink 'Zoeken LOINC' aan staat, wordt de geavanceerde syntax genegeerd.

Voorbeelden:
* Zoek naar 'hemo' maar niet in system 'urine' en alleen scale 'ordinaal':
''' hemo -sys:urine sca:ordinaal
* Zoek naar alles in system 'bloed' of 'arter' (van: 'arterieel bloed') met error 'nounit' (geen eenheid)
''' * sys:bloed sys:arter err:nounit

Gezocht kan worden op:
* pro[perty]
* tim[ing]
* sys[tem]
* sca[le]
* cla[ss]
* err[or]
Alleen de eerste drie karakters worden beoordeeld. Er worden resultaten weergegeven die beginnen met wat na de as komt, dus 'sys:art' geeft alles weer waarvan system met 'art' begint. Dit geldt niet voor errors, daar moet een [[#Errors|hele error code]] opgegeven worden b.v.: err:NOUNIT - ook bij warnings wordt zo gezocht, b.v. err:PRERELEASE). Alles wordt omgezet naar kleine letter, dus 'XXX' is hetzelfde als 'xxx'. Voor units moet de exacte UCUM notatie gegevens worden (b.v.: mmol/L).

* Negatieve zoektermen (die beginnen met '-') worden uitgesloten uit de zoekresultaten. Dus bij ''''-sys:bloed -sys:urine'''' worden noch urine, noch bloed getoond.
* Positieve zoekterm worden ingesloten, dus ''''sys:bloed sys:urine'''' laat alles zien waarvan het system 'bloed' of 'urine' is.
* '+sys:bloed +sys:urine' is equivalent aan 'sys:bloed sys:urine'.

Unit queries:
Zoeken gebeurt met unit:{ucum}. Gebruik altijd 'unit' met 4 letters. Voor units moet de exacte UCUM notatie gegevens worden (b.v.: unit:mmol/L). Bij units worden geen negatieve zoektermen ondersteund.

===Bewerken door beheerders===
Een gebruiker die lid is van groep 'lab' (dit wordt gedefinieerd in de database bij het aanmaken van de user) kan concepten toevoegen. Dit gebeurt door te zoeken in LOINC, en een concept met status 'potential' op 'draft' te zetten.

Concepten in de Labcodeset kunnen van status gewijzigd worden. Als een concept op 'draft' gewijzigd wordt naar 'rejected', wordt het verwijderd uit de Labcodeset.

Een concept kan alleen 'active' gemaakt worden door een andere user dan degene die het 'draft' dan wel 'update' heeft gemaakt. Dit is het vier-ogen-principe: concepten in de Labcodeset moeten door twee personen zijn bekeken.

==Ontwikkelaars==
Een aantal aspecten van de Nederlandse Labcodeset is bereikbaar in een machine-leesbaar formaat.

Eenheden zijn te vinden op https://labterminologie.nl/lab-data/data/units.xml

Ordinale lijsten zijn te vinden op https://labterminologie.nl/lab-data/data/ordinals.xml

De LOINC System naar SNOMED mapping is te vinden op https://labterminologie.nl/lab-data/data/loincsystem-to-snomed.xml

Een eenvoudige REST API is bereikbaar op https://labterminologie.nl/lab/api/lcs/2019-8

Het format is [base]/[id]?[params]:
* base: https://labterminologie.nl/lab/api/lcs
* loinc-id. b.v.: 2019-8
* optionele param: loinc=true

Zonder de parameter loinc=true worden alleen concepten uit de Nederlandse Labcodeset teruggegeven. Met de parameter worden ook concepten die niet in de LCS zitten, maar wel in LOINC, geretourneerd.

De Header Accept kan application/json of application/xml (default) meegeven.

<nowiki>
</nowiki>

==Onderhoud==
Zie: [[lc:Labcodeset_onderhoud|Labcodeset onderhoud]]

Toelichting op browser van Nederlandse Labcodeset

2026-05-12T09:54:08Z

Marc: /* Errors */

== Toelichting browser Nederlandse Labcodeset ==
===Labcodeset definities en regels===
De [https://labterminologie.nl/art-decor/labconcepts Nederlandse Labcodeset] bevat LOINC concepten die in Nederland gebruikt worden bij berichten tussen laboratoria onderling. Toelichting omtrent het dossier gegevensuitwisseling van laboratoriumuitslagen is te vinden in de [[lc:Labcodeset_handleiding_Eenheid_van_Taal_in_laboratoriumgeneeskunde|handleiding Eenheid van Taal in laboratoriumgeneeskunde]].

De Nederlandse Labcode bevat:
* Het betreffende LOINC concept (Engelse variant).
* De vertaling naar Nederlands uit LOINC, mits daar aanwezig.
* Een Nederlandse Long Common Name, als deze bestaat in LOINC of is toegevoegd in de applicatie.
* Een koppeling aan een of meer materialen uit Snomed-CT.
* Eventueel een koppeling aan een of meer methoden.
* Eventueel een koppeling aan een uitkomst.
* Eventueel een commentaar met nadere toelichting.
====Materiaal====
Bij het toevoegen van een concept uit LOINC, wordt het LOINC System vertaald naar een Snomed CT materiaal met een vertaaltabel, waarbij het materiaal automatisch toegevoegd wordt. De vertaaltabel is te vinden op: https://labterminologie.nl/art-decor/loinc-snomed-mapping. Bij System='XXX' wordt het generieke materiaal 'Specimen' gebruikt.

In beginsel wordt er één materiaal gekoppeld, behoudens gevallen als 'Urine + Ser/Plas'. Daar worden meer Snomed materialen gekoppeld, behalve in gevallen waar Snomed een gecombineerd concept heeft (zoals "Acellular blood (serum or plasma) specimen (specimen)" voor Ser/Plas).

Bij materialen worden de volgende attributen opgeslagen, mits van toepassing op dat materiaal:
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=370133003 Specimen substance (attribute)]
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=118169006 Specimen source topography (attribute)]
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=118168003 Specimen source morphology (attribute)]
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=118170007 Specimen source identity (attribute)]
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=118171006 Specimen procedure (attribute)]

====Methode====
Methodes koppelen wordt niet meer ondersteund.

====Uitkomst====
Uitkomsten zijn:
* Eenheid: Alléén kwantitatieve bepalingen hebben een UCUM-eenheid; maar niet alle kwantitatieve bepalingen hebben een eenheid (bv. pH-waarde is een uitzondering). De tabel die nu in Labcodeset zit is volledig; UCUM-eenheid wordt gekozen uit die tabel.
* Ordinaal: er is al een aantal ordinale lijsten gedefinieerd.
* Ordinaal-kwantitatief: er kan een eenheid én een ordinale lijst worden gekoppeld.
* Nominaal: Er is één nominale lijst: die van micro-organismen. We gebruiken altijd de volledige lijst, niet een subset. Ook als LOINC een specifiek organisme noemt; want het kan best dat je bij het uitvoeren van die test toch een ander organisme ontdekt en dat wil je dan wel kunnen rapporteren.
* Met andere mogelijkheden in LOINC zoals Narrative en Document wordt niets speciaals gedaan.

===Status van Labcode concepten===
Labcode concepten ondergaan de volgende status-cyclus.

[[Bestand:Lab-state-diagram.png|none|960px|Statusovergangen|links]]
* potential: voor LOINC concepten die nog niet in de Labcodeset zitten, en dus potentieel lid gemaakt kunnen worden
* initial: initieel ingeladen concepten
* draft: concepten die lid van de Labcodeset kunnen worden
* active: concepten die lid van de Labcodeset kunnen worden
* update: concepten die lid van de Labcodeset zijn, maar aangepast moeten worden
* retired: concepten die ooit lid van de Labcodeset waren
Lab administrators kunnen concepten die per abuis 'retired' zijn gemaakt, weer op 'draft' zetten. Daarnaast hebben alle concepten een LOINC status. Voor Labcodes die 'active' zijn, MOET de LOINC status ook 'ACTIVE' zijn.

Ingelogde gebruikers zien de concepten met de 'echte' status. Niet-ingelogde gebruikers zien de concepten die nu 'update' zijn maar ooit 'active' waren in de laatste versie die ooit 'active' was. Niet-ingelogde gebruikers zien ook gewone 'active' en 'retired' concepten.

Bij het 'retired' maken van concepten dient een reden opgegeven te worden in het veld 'Reden voor retired'. Indien van toepassing kunnen ook een of meer vervangende concepten aangegeven worden.

===Controles===
Bij het 'active' maken van een concept worden de volgende controles uitgevoerd.
* Is de status overgang toegestaan?
* Heeft de ingelogde gebruiker een andere dan de laatste bewerker (4-ogen principe)? Deze controle geldt niet voor panels: wanneer de panel members active (en dus gecontroleerd) zijn, mag iedere user het panel active maken.
* Is er een ERROR of WARNING (zie hieronder)?
Is het antwoord op een van deze vragen nee, dan is active maken niet toegestaan. De controles worden ook uitgevoerd bij andere wijzigingen in het concept.

=== Errors ===
De volgende fouten worden gesignaleerd. Een concept met een ERROR kan niet 'active' gemaakt worden. Een ERROR wordt zichtbaar gemaakt met een uitroepteken op rood bordje, een WARNING is een oranje uitroepteken zonder bordje. De error zelf is leesbaar onder Details. Als er geen fouten zijn, verdwijnt de error vlag weer.
{| class="wikitable"
|-
! Status || Foutcode !! Toelichting
|-
| ERROR || MISSING || Labcodeset concept uit Labcodeset bestaat niet in LOINC
|-
| ERROR || STATUS || LOINC concept heeft niet status 'ACTIVE' (en Labcodeset concept heeft niet status 'retired')
|-
| ERROR || NOUNIT || Labcodeset concept met schaal 'kwantitatief' ('Qn') heeft geen eenheid
|-
| WARNING || NOCOMP || LOINC concept heeft geen component in Nederlands
|-
| WARNING || PRERELEASE || LOINC concept heeft status PRERELEASE
|-
| ERROR || AXISCHANGE|| Bij inlezen nieuwe LOINC release is een gewijzigde LOINC as gevonden: Deze fout wordt eenmalig gegenereerd en verdwijnt vanzelf bij een statuswijziging.
|-
| ERROR || NOMAPPING || Er is geen LOINC System naar Snomed materiaal mapping voor dit Labcodeset concept
|-
| ERROR || UNITREF|| Er is een referentie naar een unit die niet meer bestaat
|-
| ERROR || VALUESETREF|| Er is een referentie naar een ordinale valueset die niet meer bestaat
|}

=== LOINC Panels ===
LOINC Panels zijn sets van gerelateerde LOINC testen, die samen aangevraagd of uitgevoerd kunnen worden. Een voorbeeld is:
{| class="wikitable"
|-
! LOINC code !! Component !! Panel / lid
|-
| 43135-3 || 17-Ketosteroiden & 17-Ketogen steroiden panel|| Panel
|-
| 27866-3 || 17-Ketogen steroiden|| Lid
|-
| 21038-5 || 17-Ketosteroiden || Lid
|-
| 13362-9 || Verzamelduur|| Lid
|-
| 3167-4 || Monstervolume|| Lid
|}
De LOINC code 43135-3 is een Panel, die samengesteld is uit 4 testen.

Voorheen werden panels en aanpassen van panels in de Nederlandse Labcodeset applicatie ondersteund. Deze functionaliteit wordt niet meer ondersteund. Panels zijn in de LCS gewone concepten als alle andere, met als enige speciale kenmerk LOINC PanelType 'Panel'.

== Handleiding Applicatie ==
In de Nederlandse Labcodeset applicatie kan gezocht worden op concepten in de Labcodeset. Er zijn drie soorten gebruikers:
* guests: deze zijn niet ingelogd en kunnen alleen concepten met status 'active' en 'retired' zien (voor concepten die ooit 'active' waren zien ze de laatste 'active' versie.)
* beheerders: gebruikers die ingelogd zijn en lid van group 'lab', deze kunnen alle concepten zien en wijzigen.
* lab administrators: gebruikers met aanvullende rechten om correctieve handelingen uit te voeren. Zij zijn lid van groups 'lab' en 'lab-admin'. Zij kunnen bijvoorbeeld concepten met status 'retired' opnieuw toevoegen aan de Labcodeset.

===Zoeken===
Zoeken op concepten gebeurt door het invoeren van een zoekstring en op Enter te drukken of op 'Zoeken' te klikken. Mogelijke zoekstrings zijn:
* op naam, b.v. 'fungus' of 'schimmel'
* op LOINC code, b.v. '21003-9'
* op LOINC System, b.v. 'Saliva' of 'Speeksel'
* op LOINC class, b.v. 'PANEL.CHEM'
* alles zoeken: '*' - dit is met name zinvol in combinatie met een status, b.v. alle 'draft' concepten zoeken
* zoeken op concepten met fouten (vinkje voor uitroepteken)
* zoeken op concepten met comments (vinkje voor bubbel)

Wanneer er meer dan 100 zoekresultaten zijn, worden alleen de eerste 100 getoond. De gebruiker kan dan kiezen om de zoektermen te verfijnen voor minder resultaten, of alles te tonen.

Resultaten worden getoond als de zoekstring voorkomt in een van de volgende LOINC velden, of in een gekoppeld materiaal of methode:
* longName
* shortName
* component
* timing
* scale
* property
* system
* method
* material
* class
Ingelogde gebruikers kunnen verder selecteren op status met de vinkjes voor status naast het zoekveld. Standaard wordt alleen gezocht in de Labcodeset. Ook kan gezocht worden op concepten in LOINC door het aanvinken van 'zoeken LOINC'. In dat geval worden alle concepten uit LOINC getoond. Wanneer het concept alleen in LOINC bestaat, maar niet in de Labcodeset wordt een open bol (status 'potential') getoond. Wanneer het concept ook in de Labcodeset bestaat, wordt de status uit de Labcodeset getoond.

===Geavanceerd zoeken===
Het is mogelijk te zoeken met een query syntax. Wanneer de vink 'Zoeken LOINC' aan staat, wordt de geavanceerde syntax genegeerd.

Voorbeelden:
* Zoek naar 'hemo' maar niet in system 'urine' en alleen scale 'ordinaal':
''' hemo -sys:urine sca:ordinaal
* Zoek naar alles in system 'bloed' of 'arter' (van: 'arterieel bloed') met error 'nounit' (geen eenheid)
''' * sys:bloed sys:arter err:nounit

Gezocht kan worden op:
* pro[perty]
* tim[ing]
* sys[tem]
* sca[le]
* cla[ss]
* err[or]
Alleen de eerste drie karakters worden beoordeeld. Er worden resultaten weergegeven die beginnen met wat na de as komt, dus 'sys:art' geeft alles weer waarvan system met 'art' begint. Dit geldt niet voor errors, daar moet een [[#Errors|hele error code]] opgegeven worden b.v.: err:NOUNIT - ook bij warnings wordt zo gezocht, b.v. err:PRERELEASE). Alles wordt omgezet naar kleine letter, dus 'XXX' is hetzelfde als 'xxx'. Voor units moet de exacte UCUM notatie gegevens worden (b.v.: mmol/L).

* Negatieve zoektermen (die beginnen met '-') worden uitgesloten uit de zoekresultaten. Dus bij ''''-sys:bloed -sys:urine'''' worden noch urine, noch bloed getoond.
* Positieve zoekterm worden ingesloten, dus ''''sys:bloed sys:urine'''' laat alles zien waarvan het system 'bloed' of 'urine' is.
* '+sys:bloed +sys:urine' is equivalent aan 'sys:bloed sys:urine'.

Unit queries:
Zoeken gebeurt met unit:{ucum}. Gebruik altijd 'unit' met 4 letters. Voor units moet de exacte UCUM notatie gegevens worden (b.v.: unit:mmol/L). Bij units worden geen negatieve zoektermen ondersteund.

===Bewerken door beheerders===
Een gebruiker die lid is van groep 'lab' (dit wordt gedefinieerd in de database bij het aanmaken van de user) kan concepten toevoegen. Dit gebeurt door te zoeken in LOINC, en een concept met status 'potential' op 'draft' te zetten.

Concepten in de Labcodeset kunnen van status gewijzigd worden. Als een concept op 'draft' gewijzigd wordt naar 'rejected', wordt het verwijderd uit de Labcodeset.

Een concept kan alleen 'active' gemaakt worden door een andere user dan degene die het 'draft' dan wel 'update' heeft gemaakt. Dit is het vier-ogen-principe: concepten in de Labcodeset moeten door twee personen zijn bekeken.

==Ontwikkelaars==
Een aantal aspecten van de Nederlandse Labcodeset is bereikbaar in een machine-leesbaar formaat.

Eenheden zijn te vinden op https://labterminologie.nl/lab-data/data/units.xml

Ordinale lijsten zijn te vinden op https://labterminologie.nl/lab-data/data/ordinals.xml

De LOINC System naar SNOMED mapping is te vinden op https://labterminologie.nl/lab-data/data/loincsystem-to-snomed.xml

Een eenvoudige REST API is bereikbaar op https://labterminologie.nl/lab/api/lcs/2019-8

Het format is [base]/[id]?[params]:
* base: https://labterminologie.nl/lab/api/lcs
* loinc-id. b.v.: 2019-8
* optionele param: loinc=true

Zonder de parameter loinc=true worden alleen concepten uit de Nederlandse Labcodeset teruggegeven. Met de parameter worden ook concepten die niet in de LCS zitten, maar wel in LOINC, geretourneerd.

De Header Accept kan application/json of application/xml (default) meegeven.

<nowiki>
</nowiki>

==Onderhoud==
Zie: [[lc:Labcodeset_onderhoud|Labcodeset onderhoud]]

Toelichting op browser van Nederlandse Labcodeset

2026-05-12T09:47:34Z

Marc: /* Uitkomst */

== Toelichting browser Nederlandse Labcodeset ==
===Labcodeset definities en regels===
De [https://labterminologie.nl/art-decor/labconcepts Nederlandse Labcodeset] bevat LOINC concepten die in Nederland gebruikt worden bij berichten tussen laboratoria onderling. Toelichting omtrent het dossier gegevensuitwisseling van laboratoriumuitslagen is te vinden in de [[lc:Labcodeset_handleiding_Eenheid_van_Taal_in_laboratoriumgeneeskunde|handleiding Eenheid van Taal in laboratoriumgeneeskunde]].

De Nederlandse Labcode bevat:
* Het betreffende LOINC concept (Engelse variant).
* De vertaling naar Nederlands uit LOINC, mits daar aanwezig.
* Een Nederlandse Long Common Name, als deze bestaat in LOINC of is toegevoegd in de applicatie.
* Een koppeling aan een of meer materialen uit Snomed-CT.
* Eventueel een koppeling aan een of meer methoden.
* Eventueel een koppeling aan een uitkomst.
* Eventueel een commentaar met nadere toelichting.
====Materiaal====
Bij het toevoegen van een concept uit LOINC, wordt het LOINC System vertaald naar een Snomed CT materiaal met een vertaaltabel, waarbij het materiaal automatisch toegevoegd wordt. De vertaaltabel is te vinden op: https://labterminologie.nl/art-decor/loinc-snomed-mapping. Bij System='XXX' wordt het generieke materiaal 'Specimen' gebruikt.

In beginsel wordt er één materiaal gekoppeld, behoudens gevallen als 'Urine + Ser/Plas'. Daar worden meer Snomed materialen gekoppeld, behalve in gevallen waar Snomed een gecombineerd concept heeft (zoals "Acellular blood (serum or plasma) specimen (specimen)" voor Ser/Plas).

Bij materialen worden de volgende attributen opgeslagen, mits van toepassing op dat materiaal:
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=370133003 Specimen substance (attribute)]
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=118169006 Specimen source topography (attribute)]
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=118168003 Specimen source morphology (attribute)]
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=118170007 Specimen source identity (attribute)]
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=118171006 Specimen procedure (attribute)]

====Methode====
Methodes koppelen wordt niet meer ondersteund.

====Uitkomst====
Uitkomsten zijn:
* Eenheid: Alléén kwantitatieve bepalingen hebben een UCUM-eenheid; maar niet alle kwantitatieve bepalingen hebben een eenheid (bv. pH-waarde is een uitzondering). De tabel die nu in Labcodeset zit is volledig; UCUM-eenheid wordt gekozen uit die tabel.
* Ordinaal: er is al een aantal ordinale lijsten gedefinieerd.
* Ordinaal-kwantitatief: er kan een eenheid én een ordinale lijst worden gekoppeld.
* Nominaal: Er is één nominale lijst: die van micro-organismen. We gebruiken altijd de volledige lijst, niet een subset. Ook als LOINC een specifiek organisme noemt; want het kan best dat je bij het uitvoeren van die test toch een ander organisme ontdekt en dat wil je dan wel kunnen rapporteren.
* Met andere mogelijkheden in LOINC zoals Narrative en Document wordt niets speciaals gedaan.

===Status van Labcode concepten===
Labcode concepten ondergaan de volgende status-cyclus.

[[Bestand:Lab-state-diagram.png|none|960px|Statusovergangen|links]]
* potential: voor LOINC concepten die nog niet in de Labcodeset zitten, en dus potentieel lid gemaakt kunnen worden
* initial: initieel ingeladen concepten
* draft: concepten die lid van de Labcodeset kunnen worden
* active: concepten die lid van de Labcodeset kunnen worden
* update: concepten die lid van de Labcodeset zijn, maar aangepast moeten worden
* retired: concepten die ooit lid van de Labcodeset waren
Lab administrators kunnen concepten die per abuis 'retired' zijn gemaakt, weer op 'draft' zetten. Daarnaast hebben alle concepten een LOINC status. Voor Labcodes die 'active' zijn, MOET de LOINC status ook 'ACTIVE' zijn.

Ingelogde gebruikers zien de concepten met de 'echte' status. Niet-ingelogde gebruikers zien de concepten die nu 'update' zijn maar ooit 'active' waren in de laatste versie die ooit 'active' was. Niet-ingelogde gebruikers zien ook gewone 'active' en 'retired' concepten.

Bij het 'retired' maken van concepten dient een reden opgegeven te worden in het veld 'Reden voor retired'. Indien van toepassing kunnen ook een of meer vervangende concepten aangegeven worden.

===Controles===
Bij het 'active' maken van een concept worden de volgende controles uitgevoerd.
* Is de status overgang toegestaan?
* Heeft de ingelogde gebruiker een andere dan de laatste bewerker (4-ogen principe)? Deze controle geldt niet voor panels: wanneer de panel members active (en dus gecontroleerd) zijn, mag iedere user het panel active maken.
* Is er een ERROR of WARNING (zie hieronder)?
Is het antwoord op een van deze vragen nee, dan is active maken niet toegestaan. De controles worden ook uitgevoerd bij andere wijzigingen in het concept.

=== Errors ===
De volgende fouten worden gesignaleerd. Een concept met een ERROR kan niet 'active' gemaakt worden. Een ERROR wordt zichtbaar gemaakt met een uitroepteken op rood bordje, een WARNING is een oranje uitroepteken zonder bordje. De error zelf is leesbaar onder Details. Als er geen fouten zijn, verdwijnt de error vlag weer.
{| class="wikitable"
|-
! Status || Foutcode !! Toelichting
|-
| ERROR || MISSING || Labcodeset concept uit Labcodeset bestaat niet in LOINC
|-
| ERROR || STATUS || LOINC concept heeft niet status 'ACTIVE' (en Labcodeset concept heeft niet status 'retired')
|-
| ERROR || NOUNIT || Labcodeset concept met schaal 'kwantitatief' ('Qn') heeft geen eenheid
|-
| WARNING || NOCOMP || LOINC concept heeft geen component in Nederlands
|-
| WARNING || PRERELEASE || LOINC concept heeft status PRERELEASE
|-
| ERROR || AXISCHANGE|| Bij inlezen nieuwe LOINC release is een gewijzigde LOINC as gevonden: Deze fout wordt eenmalig gegenereerd en verdwijnt vanzelf bij een statuswijziging.
|-
| ERROR || NOMATERIAL || Aan System van LOINC concept is geen materiaal toegewezen in de LOINC-Snomed mapping tabel
|-
| ERROR || NOMAPPING || Er is geen LOINC System naar Snomed materiaal mapping voor dit Labcodeset concept
|-
| ERROR || NOPANEL || LOINC concept heeft type 'Panel', maar er wordt geen panel gevonden
|-
| ERROR || PANELMEMBER || LOINC concept is een panel maar sommige panel members zitten niet in de Labcodeset
|-
| ERROR || PANELSTATUS || LOINC concept is een 'active' panel maar sommige panel members zijn niet 'active'
|-
| ERROR || UNITREF|| Er is een referentie naar een unit die niet meer bestaat
|-
| ERROR || MATERIALREF|| Er is een referentie naar een materiaal dat niet meer bestaat
|-
| ERROR || METHODREF|| Er is een referentie naar een methode die niet meer bestaat
|-
| ERROR || VALUESETREF|| Er is een referentie naar een ordinale valueset die niet meer bestaat
|}

=== LOINC Panels ===
LOINC Panels zijn sets van gerelateerde LOINC testen, die samen aangevraagd of uitgevoerd kunnen worden. Een voorbeeld is:
{| class="wikitable"
|-
! LOINC code !! Component !! Panel / lid
|-
| 43135-3 || 17-Ketosteroiden & 17-Ketogen steroiden panel|| Panel
|-
| 27866-3 || 17-Ketogen steroiden|| Lid
|-
| 21038-5 || 17-Ketosteroiden || Lid
|-
| 13362-9 || Verzamelduur|| Lid
|-
| 3167-4 || Monstervolume|| Lid
|}
De LOINC code 43135-3 is een Panel, die samengesteld is uit 4 testen.

Voorheen werden panels en aanpassen van panels in de Nederlandse Labcodeset applicatie ondersteund. Deze functionaliteit wordt niet meer ondersteund. Panels zijn in de LCS gewone concepten als alle andere, met als enige speciale kenmerk LOINC PanelType 'Panel'.

== Handleiding Applicatie ==
In de Nederlandse Labcodeset applicatie kan gezocht worden op concepten in de Labcodeset. Er zijn drie soorten gebruikers:
* guests: deze zijn niet ingelogd en kunnen alleen concepten met status 'active' en 'retired' zien (voor concepten die ooit 'active' waren zien ze de laatste 'active' versie.)
* beheerders: gebruikers die ingelogd zijn en lid van group 'lab', deze kunnen alle concepten zien en wijzigen.
* lab administrators: gebruikers met aanvullende rechten om correctieve handelingen uit te voeren. Zij zijn lid van groups 'lab' en 'lab-admin'. Zij kunnen bijvoorbeeld concepten met status 'retired' opnieuw toevoegen aan de Labcodeset.

===Zoeken===
Zoeken op concepten gebeurt door het invoeren van een zoekstring en op Enter te drukken of op 'Zoeken' te klikken. Mogelijke zoekstrings zijn:
* op naam, b.v. 'fungus' of 'schimmel'
* op LOINC code, b.v. '21003-9'
* op LOINC System, b.v. 'Saliva' of 'Speeksel'
* op LOINC class, b.v. 'PANEL.CHEM'
* alles zoeken: '*' - dit is met name zinvol in combinatie met een status, b.v. alle 'draft' concepten zoeken
* zoeken op concepten met fouten (vinkje voor uitroepteken)
* zoeken op concepten met comments (vinkje voor bubbel)

Wanneer er meer dan 100 zoekresultaten zijn, worden alleen de eerste 100 getoond. De gebruiker kan dan kiezen om de zoektermen te verfijnen voor minder resultaten, of alles te tonen.

Resultaten worden getoond als de zoekstring voorkomt in een van de volgende LOINC velden, of in een gekoppeld materiaal of methode:
* longName
* shortName
* component
* timing
* scale
* property
* system
* method
* material
* class
Ingelogde gebruikers kunnen verder selecteren op status met de vinkjes voor status naast het zoekveld. Standaard wordt alleen gezocht in de Labcodeset. Ook kan gezocht worden op concepten in LOINC door het aanvinken van 'zoeken LOINC'. In dat geval worden alle concepten uit LOINC getoond. Wanneer het concept alleen in LOINC bestaat, maar niet in de Labcodeset wordt een open bol (status 'potential') getoond. Wanneer het concept ook in de Labcodeset bestaat, wordt de status uit de Labcodeset getoond.

===Geavanceerd zoeken===
Het is mogelijk te zoeken met een query syntax. Wanneer de vink 'Zoeken LOINC' aan staat, wordt de geavanceerde syntax genegeerd.

Voorbeelden:
* Zoek naar 'hemo' maar niet in system 'urine' en alleen scale 'ordinaal':
''' hemo -sys:urine sca:ordinaal
* Zoek naar alles in system 'bloed' of 'arter' (van: 'arterieel bloed') met error 'nounit' (geen eenheid)
''' * sys:bloed sys:arter err:nounit

Gezocht kan worden op:
* pro[perty]
* tim[ing]
* sys[tem]
* sca[le]
* cla[ss]
* err[or]
Alleen de eerste drie karakters worden beoordeeld. Er worden resultaten weergegeven die beginnen met wat na de as komt, dus 'sys:art' geeft alles weer waarvan system met 'art' begint. Dit geldt niet voor errors, daar moet een [[#Errors|hele error code]] opgegeven worden b.v.: err:NOUNIT - ook bij warnings wordt zo gezocht, b.v. err:PRERELEASE). Alles wordt omgezet naar kleine letter, dus 'XXX' is hetzelfde als 'xxx'. Voor units moet de exacte UCUM notatie gegevens worden (b.v.: mmol/L).

* Negatieve zoektermen (die beginnen met '-') worden uitgesloten uit de zoekresultaten. Dus bij ''''-sys:bloed -sys:urine'''' worden noch urine, noch bloed getoond.
* Positieve zoekterm worden ingesloten, dus ''''sys:bloed sys:urine'''' laat alles zien waarvan het system 'bloed' of 'urine' is.
* '+sys:bloed +sys:urine' is equivalent aan 'sys:bloed sys:urine'.

Unit queries:
Zoeken gebeurt met unit:{ucum}. Gebruik altijd 'unit' met 4 letters. Voor units moet de exacte UCUM notatie gegevens worden (b.v.: unit:mmol/L). Bij units worden geen negatieve zoektermen ondersteund.

===Bewerken door beheerders===
Een gebruiker die lid is van groep 'lab' (dit wordt gedefinieerd in de database bij het aanmaken van de user) kan concepten toevoegen. Dit gebeurt door te zoeken in LOINC, en een concept met status 'potential' op 'draft' te zetten.

Concepten in de Labcodeset kunnen van status gewijzigd worden. Als een concept op 'draft' gewijzigd wordt naar 'rejected', wordt het verwijderd uit de Labcodeset.

Een concept kan alleen 'active' gemaakt worden door een andere user dan degene die het 'draft' dan wel 'update' heeft gemaakt. Dit is het vier-ogen-principe: concepten in de Labcodeset moeten door twee personen zijn bekeken.

==Ontwikkelaars==
Een aantal aspecten van de Nederlandse Labcodeset is bereikbaar in een machine-leesbaar formaat.

Eenheden zijn te vinden op https://labterminologie.nl/lab-data/data/units.xml

Ordinale lijsten zijn te vinden op https://labterminologie.nl/lab-data/data/ordinals.xml

De LOINC System naar SNOMED mapping is te vinden op https://labterminologie.nl/lab-data/data/loincsystem-to-snomed.xml

Een eenvoudige REST API is bereikbaar op https://labterminologie.nl/lab/api/lcs/2019-8

Het format is [base]/[id]?[params]:
* base: https://labterminologie.nl/lab/api/lcs
* loinc-id. b.v.: 2019-8
* optionele param: loinc=true

Zonder de parameter loinc=true worden alleen concepten uit de Nederlandse Labcodeset teruggegeven. Met de parameter worden ook concepten die niet in de LCS zitten, maar wel in LOINC, geretourneerd.

De Header Accept kan application/json of application/xml (default) meegeven.

<nowiki>
</nowiki>

==Onderhoud==
Zie: [[lc:Labcodeset_onderhoud|Labcodeset onderhoud]]

Toelichting op browser van Nederlandse Labcodeset

2026-05-12T09:44:14Z

Marc: /* Methode */

== Toelichting browser Nederlandse Labcodeset ==
===Labcodeset definities en regels===
De [https://labterminologie.nl/art-decor/labconcepts Nederlandse Labcodeset] bevat LOINC concepten die in Nederland gebruikt worden bij berichten tussen laboratoria onderling. Toelichting omtrent het dossier gegevensuitwisseling van laboratoriumuitslagen is te vinden in de [[lc:Labcodeset_handleiding_Eenheid_van_Taal_in_laboratoriumgeneeskunde|handleiding Eenheid van Taal in laboratoriumgeneeskunde]].

De Nederlandse Labcode bevat:
* Het betreffende LOINC concept (Engelse variant).
* De vertaling naar Nederlands uit LOINC, mits daar aanwezig.
* Een Nederlandse Long Common Name, als deze bestaat in LOINC of is toegevoegd in de applicatie.
* Een koppeling aan een of meer materialen uit Snomed-CT.
* Eventueel een koppeling aan een of meer methoden.
* Eventueel een koppeling aan een uitkomst.
* Eventueel een commentaar met nadere toelichting.
====Materiaal====
Bij het toevoegen van een concept uit LOINC, wordt het LOINC System vertaald naar een Snomed CT materiaal met een vertaaltabel, waarbij het materiaal automatisch toegevoegd wordt. De vertaaltabel is te vinden op: https://labterminologie.nl/art-decor/loinc-snomed-mapping. Bij System='XXX' wordt het generieke materiaal 'Specimen' gebruikt.

In beginsel wordt er één materiaal gekoppeld, behoudens gevallen als 'Urine + Ser/Plas'. Daar worden meer Snomed materialen gekoppeld, behalve in gevallen waar Snomed een gecombineerd concept heeft (zoals "Acellular blood (serum or plasma) specimen (specimen)" voor Ser/Plas).

Bij materialen worden de volgende attributen opgeslagen, mits van toepassing op dat materiaal:
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=370133003 Specimen substance (attribute)]
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=118169006 Specimen source topography (attribute)]
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=118168003 Specimen source morphology (attribute)]
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=118170007 Specimen source identity (attribute)]
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=118171006 Specimen procedure (attribute)]

====Methode====
Methodes koppelen wordt niet meer ondersteund.

====Uitkomst====
Uitkomsten zijn:
* Eenheid: Alléén kwantitatieve bepalingen hebben een UCUM-eenheid; maar niet alle kwantitatieve bepalingen hebben een eenheid (bv. pH-waarde is een uitzondering). De tabel die nu in Labcodeset zit is volledig; UCUM-eenheid wordt gekozen uit die tabel.
* Ordinaal: er is al een aantal ordinale lijsten gedefinieerd.
* Nominaal: Er is één nominale lijst: die van micro-organismen. We gebruiken altijd de volledige lijst, niet een subset. Ook als LOINC een specifiek organisme noemt; want het kan best dat je bij het uitvoeren van die test toch een ander organisme ontdekt en dat wil je dan wel kunnen rapporteren.
* Met andere mogelijkheden in LOINC zoals Narrative en Document wordt niets speciaals gedaan.

===Status van Labcode concepten===
Labcode concepten ondergaan de volgende status-cyclus.

[[Bestand:Lab-state-diagram.png|none|960px|Statusovergangen|links]]
* potential: voor LOINC concepten die nog niet in de Labcodeset zitten, en dus potentieel lid gemaakt kunnen worden
* initial: initieel ingeladen concepten
* draft: concepten die lid van de Labcodeset kunnen worden
* active: concepten die lid van de Labcodeset kunnen worden
* update: concepten die lid van de Labcodeset zijn, maar aangepast moeten worden
* retired: concepten die ooit lid van de Labcodeset waren
Lab administrators kunnen concepten die per abuis 'retired' zijn gemaakt, weer op 'draft' zetten. Daarnaast hebben alle concepten een LOINC status. Voor Labcodes die 'active' zijn, MOET de LOINC status ook 'ACTIVE' zijn.

Ingelogde gebruikers zien de concepten met de 'echte' status. Niet-ingelogde gebruikers zien de concepten die nu 'update' zijn maar ooit 'active' waren in de laatste versie die ooit 'active' was. Niet-ingelogde gebruikers zien ook gewone 'active' en 'retired' concepten.

Bij het 'retired' maken van concepten dient een reden opgegeven te worden in het veld 'Reden voor retired'. Indien van toepassing kunnen ook een of meer vervangende concepten aangegeven worden.

===Controles===
Bij het 'active' maken van een concept worden de volgende controles uitgevoerd.
* Is de status overgang toegestaan?
* Heeft de ingelogde gebruiker een andere dan de laatste bewerker (4-ogen principe)? Deze controle geldt niet voor panels: wanneer de panel members active (en dus gecontroleerd) zijn, mag iedere user het panel active maken.
* Is er een ERROR of WARNING (zie hieronder)?
Is het antwoord op een van deze vragen nee, dan is active maken niet toegestaan. De controles worden ook uitgevoerd bij andere wijzigingen in het concept.

=== Errors ===
De volgende fouten worden gesignaleerd. Een concept met een ERROR kan niet 'active' gemaakt worden. Een ERROR wordt zichtbaar gemaakt met een uitroepteken op rood bordje, een WARNING is een oranje uitroepteken zonder bordje. De error zelf is leesbaar onder Details. Als er geen fouten zijn, verdwijnt de error vlag weer.
{| class="wikitable"
|-
! Status || Foutcode !! Toelichting
|-
| ERROR || MISSING || Labcodeset concept uit Labcodeset bestaat niet in LOINC
|-
| ERROR || STATUS || LOINC concept heeft niet status 'ACTIVE' (en Labcodeset concept heeft niet status 'retired')
|-
| ERROR || NOUNIT || Labcodeset concept met schaal 'kwantitatief' ('Qn') heeft geen eenheid
|-
| WARNING || NOCOMP || LOINC concept heeft geen component in Nederlands
|-
| WARNING || PRERELEASE || LOINC concept heeft status PRERELEASE
|-
| ERROR || AXISCHANGE|| Bij inlezen nieuwe LOINC release is een gewijzigde LOINC as gevonden: Deze fout wordt eenmalig gegenereerd en verdwijnt vanzelf bij een statuswijziging.
|-
| ERROR || NOMATERIAL || Aan System van LOINC concept is geen materiaal toegewezen in de LOINC-Snomed mapping tabel
|-
| ERROR || NOMAPPING || Er is geen LOINC System naar Snomed materiaal mapping voor dit Labcodeset concept
|-
| ERROR || NOPANEL || LOINC concept heeft type 'Panel', maar er wordt geen panel gevonden
|-
| ERROR || PANELMEMBER || LOINC concept is een panel maar sommige panel members zitten niet in de Labcodeset
|-
| ERROR || PANELSTATUS || LOINC concept is een 'active' panel maar sommige panel members zijn niet 'active'
|-
| ERROR || UNITREF|| Er is een referentie naar een unit die niet meer bestaat
|-
| ERROR || MATERIALREF|| Er is een referentie naar een materiaal dat niet meer bestaat
|-
| ERROR || METHODREF|| Er is een referentie naar een methode die niet meer bestaat
|-
| ERROR || VALUESETREF|| Er is een referentie naar een ordinale valueset die niet meer bestaat
|}

=== LOINC Panels ===
LOINC Panels zijn sets van gerelateerde LOINC testen, die samen aangevraagd of uitgevoerd kunnen worden. Een voorbeeld is:
{| class="wikitable"
|-
! LOINC code !! Component !! Panel / lid
|-
| 43135-3 || 17-Ketosteroiden & 17-Ketogen steroiden panel|| Panel
|-
| 27866-3 || 17-Ketogen steroiden|| Lid
|-
| 21038-5 || 17-Ketosteroiden || Lid
|-
| 13362-9 || Verzamelduur|| Lid
|-
| 3167-4 || Monstervolume|| Lid
|}
De LOINC code 43135-3 is een Panel, die samengesteld is uit 4 testen.

Voorheen werden panels en aanpassen van panels in de Nederlandse Labcodeset applicatie ondersteund. Deze functionaliteit wordt niet meer ondersteund. Panels zijn in de LCS gewone concepten als alle andere, met als enige speciale kenmerk LOINC PanelType 'Panel'.

== Handleiding Applicatie ==
In de Nederlandse Labcodeset applicatie kan gezocht worden op concepten in de Labcodeset. Er zijn drie soorten gebruikers:
* guests: deze zijn niet ingelogd en kunnen alleen concepten met status 'active' en 'retired' zien (voor concepten die ooit 'active' waren zien ze de laatste 'active' versie.)
* beheerders: gebruikers die ingelogd zijn en lid van group 'lab', deze kunnen alle concepten zien en wijzigen.
* lab administrators: gebruikers met aanvullende rechten om correctieve handelingen uit te voeren. Zij zijn lid van groups 'lab' en 'lab-admin'. Zij kunnen bijvoorbeeld concepten met status 'retired' opnieuw toevoegen aan de Labcodeset.

===Zoeken===
Zoeken op concepten gebeurt door het invoeren van een zoekstring en op Enter te drukken of op 'Zoeken' te klikken. Mogelijke zoekstrings zijn:
* op naam, b.v. 'fungus' of 'schimmel'
* op LOINC code, b.v. '21003-9'
* op LOINC System, b.v. 'Saliva' of 'Speeksel'
* op LOINC class, b.v. 'PANEL.CHEM'
* alles zoeken: '*' - dit is met name zinvol in combinatie met een status, b.v. alle 'draft' concepten zoeken
* zoeken op concepten met fouten (vinkje voor uitroepteken)
* zoeken op concepten met comments (vinkje voor bubbel)

Wanneer er meer dan 100 zoekresultaten zijn, worden alleen de eerste 100 getoond. De gebruiker kan dan kiezen om de zoektermen te verfijnen voor minder resultaten, of alles te tonen.

Resultaten worden getoond als de zoekstring voorkomt in een van de volgende LOINC velden, of in een gekoppeld materiaal of methode:
* longName
* shortName
* component
* timing
* scale
* property
* system
* method
* material
* class
Ingelogde gebruikers kunnen verder selecteren op status met de vinkjes voor status naast het zoekveld. Standaard wordt alleen gezocht in de Labcodeset. Ook kan gezocht worden op concepten in LOINC door het aanvinken van 'zoeken LOINC'. In dat geval worden alle concepten uit LOINC getoond. Wanneer het concept alleen in LOINC bestaat, maar niet in de Labcodeset wordt een open bol (status 'potential') getoond. Wanneer het concept ook in de Labcodeset bestaat, wordt de status uit de Labcodeset getoond.

===Geavanceerd zoeken===
Het is mogelijk te zoeken met een query syntax. Wanneer de vink 'Zoeken LOINC' aan staat, wordt de geavanceerde syntax genegeerd.

Voorbeelden:
* Zoek naar 'hemo' maar niet in system 'urine' en alleen scale 'ordinaal':
''' hemo -sys:urine sca:ordinaal
* Zoek naar alles in system 'bloed' of 'arter' (van: 'arterieel bloed') met error 'nounit' (geen eenheid)
''' * sys:bloed sys:arter err:nounit

Gezocht kan worden op:
* pro[perty]
* tim[ing]
* sys[tem]
* sca[le]
* cla[ss]
* err[or]
Alleen de eerste drie karakters worden beoordeeld. Er worden resultaten weergegeven die beginnen met wat na de as komt, dus 'sys:art' geeft alles weer waarvan system met 'art' begint. Dit geldt niet voor errors, daar moet een [[#Errors|hele error code]] opgegeven worden b.v.: err:NOUNIT - ook bij warnings wordt zo gezocht, b.v. err:PRERELEASE). Alles wordt omgezet naar kleine letter, dus 'XXX' is hetzelfde als 'xxx'. Voor units moet de exacte UCUM notatie gegevens worden (b.v.: mmol/L).

* Negatieve zoektermen (die beginnen met '-') worden uitgesloten uit de zoekresultaten. Dus bij ''''-sys:bloed -sys:urine'''' worden noch urine, noch bloed getoond.
* Positieve zoekterm worden ingesloten, dus ''''sys:bloed sys:urine'''' laat alles zien waarvan het system 'bloed' of 'urine' is.
* '+sys:bloed +sys:urine' is equivalent aan 'sys:bloed sys:urine'.

Unit queries:
Zoeken gebeurt met unit:{ucum}. Gebruik altijd 'unit' met 4 letters. Voor units moet de exacte UCUM notatie gegevens worden (b.v.: unit:mmol/L). Bij units worden geen negatieve zoektermen ondersteund.

===Bewerken door beheerders===
Een gebruiker die lid is van groep 'lab' (dit wordt gedefinieerd in de database bij het aanmaken van de user) kan concepten toevoegen. Dit gebeurt door te zoeken in LOINC, en een concept met status 'potential' op 'draft' te zetten.

Concepten in de Labcodeset kunnen van status gewijzigd worden. Als een concept op 'draft' gewijzigd wordt naar 'rejected', wordt het verwijderd uit de Labcodeset.

Een concept kan alleen 'active' gemaakt worden door een andere user dan degene die het 'draft' dan wel 'update' heeft gemaakt. Dit is het vier-ogen-principe: concepten in de Labcodeset moeten door twee personen zijn bekeken.

==Ontwikkelaars==
Een aantal aspecten van de Nederlandse Labcodeset is bereikbaar in een machine-leesbaar formaat.

Eenheden zijn te vinden op https://labterminologie.nl/lab-data/data/units.xml

Ordinale lijsten zijn te vinden op https://labterminologie.nl/lab-data/data/ordinals.xml

De LOINC System naar SNOMED mapping is te vinden op https://labterminologie.nl/lab-data/data/loincsystem-to-snomed.xml

Een eenvoudige REST API is bereikbaar op https://labterminologie.nl/lab/api/lcs/2019-8

Het format is [base]/[id]?[params]:
* base: https://labterminologie.nl/lab/api/lcs
* loinc-id. b.v.: 2019-8
* optionele param: loinc=true

Zonder de parameter loinc=true worden alleen concepten uit de Nederlandse Labcodeset teruggegeven. Met de parameter worden ook concepten die niet in de LCS zitten, maar wel in LOINC, geretourneerd.

De Header Accept kan application/json of application/xml (default) meegeven.

<nowiki>
</nowiki>

==Onderhoud==
Zie: [[lc:Labcodeset_onderhoud|Labcodeset onderhoud]]

Toelichting op browser van Nederlandse Labcodeset

2026-05-12T09:40:46Z

Marc: /* Materiaal */

== Toelichting browser Nederlandse Labcodeset ==
===Labcodeset definities en regels===
De [https://labterminologie.nl/art-decor/labconcepts Nederlandse Labcodeset] bevat LOINC concepten die in Nederland gebruikt worden bij berichten tussen laboratoria onderling. Toelichting omtrent het dossier gegevensuitwisseling van laboratoriumuitslagen is te vinden in de [[lc:Labcodeset_handleiding_Eenheid_van_Taal_in_laboratoriumgeneeskunde|handleiding Eenheid van Taal in laboratoriumgeneeskunde]].

De Nederlandse Labcode bevat:
* Het betreffende LOINC concept (Engelse variant).
* De vertaling naar Nederlands uit LOINC, mits daar aanwezig.
* Een Nederlandse Long Common Name, als deze bestaat in LOINC of is toegevoegd in de applicatie.
* Een koppeling aan een of meer materialen uit Snomed-CT.
* Eventueel een koppeling aan een of meer methoden.
* Eventueel een koppeling aan een uitkomst.
* Eventueel een commentaar met nadere toelichting.
====Materiaal====
Bij het toevoegen van een concept uit LOINC, wordt het LOINC System vertaald naar een Snomed CT materiaal met een vertaaltabel, waarbij het materiaal automatisch toegevoegd wordt. De vertaaltabel is te vinden op: https://labterminologie.nl/art-decor/loinc-snomed-mapping. Bij System='XXX' wordt het generieke materiaal 'Specimen' gebruikt.

In beginsel wordt er één materiaal gekoppeld, behoudens gevallen als 'Urine + Ser/Plas'. Daar worden meer Snomed materialen gekoppeld, behalve in gevallen waar Snomed een gecombineerd concept heeft (zoals "Acellular blood (serum or plasma) specimen (specimen)" voor Ser/Plas).

Bij materialen worden de volgende attributen opgeslagen, mits van toepassing op dat materiaal:
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=370133003 Specimen substance (attribute)]
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=118169006 Specimen source topography (attribute)]
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=118168003 Specimen source morphology (attribute)]
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=118170007 Specimen source identity (attribute)]
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=118171006 Specimen procedure (attribute)]

====Methode====
Methodes dienen geselecteerd te worden uit de SNOMED-tak 272394005 | Technique (qualifier value)|. Als daar methodes ontbreken kunnen die worden aangevraagd in het BITS-project 'SNOMED CT - beheer'.
Het zal enige tijd vergen om alle methodes die nu in de methode-tabel staan, te koppelen. Voorlopig dwingen we het bestaan van een koppeling daarom niet af; maar als er een koppeling is, dan moet die een afstammeling zijn van 272394005 | Technique (qualifier value)|.
====Uitkomst====
Uitkomsten zijn:
* Eenheid: Alléén kwantitatieve bepalingen hebben een UCUM-eenheid; maar niet alle kwantitatieve bepalingen hebben een eenheid (bv. pH-waarde is een uitzondering). De tabel die nu in Labcodeset zit is volledig; UCUM-eenheid wordt gekozen uit die tabel.
* Ordinaal: er is al een aantal ordinale lijsten gedefinieerd.
* Nominaal: Er is één nominale lijst: die van micro-organismen. We gebruiken altijd de volledige lijst, niet een subset. Ook als LOINC een specifiek organisme noemt; want het kan best dat je bij het uitvoeren van die test toch een ander organisme ontdekt en dat wil je dan wel kunnen rapporteren.
* Met andere mogelijkheden in LOINC zoals Narrative en Document wordt niets speciaals gedaan.

===Status van Labcode concepten===
Labcode concepten ondergaan de volgende status-cyclus.

[[Bestand:Lab-state-diagram.png|none|960px|Statusovergangen|links]]
* potential: voor LOINC concepten die nog niet in de Labcodeset zitten, en dus potentieel lid gemaakt kunnen worden
* initial: initieel ingeladen concepten
* draft: concepten die lid van de Labcodeset kunnen worden
* active: concepten die lid van de Labcodeset kunnen worden
* update: concepten die lid van de Labcodeset zijn, maar aangepast moeten worden
* retired: concepten die ooit lid van de Labcodeset waren
Lab administrators kunnen concepten die per abuis 'retired' zijn gemaakt, weer op 'draft' zetten. Daarnaast hebben alle concepten een LOINC status. Voor Labcodes die 'active' zijn, MOET de LOINC status ook 'ACTIVE' zijn.

Ingelogde gebruikers zien de concepten met de 'echte' status. Niet-ingelogde gebruikers zien de concepten die nu 'update' zijn maar ooit 'active' waren in de laatste versie die ooit 'active' was. Niet-ingelogde gebruikers zien ook gewone 'active' en 'retired' concepten.

Bij het 'retired' maken van concepten dient een reden opgegeven te worden in het veld 'Reden voor retired'. Indien van toepassing kunnen ook een of meer vervangende concepten aangegeven worden.

===Controles===
Bij het 'active' maken van een concept worden de volgende controles uitgevoerd.
* Is de status overgang toegestaan?
* Heeft de ingelogde gebruiker een andere dan de laatste bewerker (4-ogen principe)? Deze controle geldt niet voor panels: wanneer de panel members active (en dus gecontroleerd) zijn, mag iedere user het panel active maken.
* Is er een ERROR of WARNING (zie hieronder)?
Is het antwoord op een van deze vragen nee, dan is active maken niet toegestaan. De controles worden ook uitgevoerd bij andere wijzigingen in het concept.

=== Errors ===
De volgende fouten worden gesignaleerd. Een concept met een ERROR kan niet 'active' gemaakt worden. Een ERROR wordt zichtbaar gemaakt met een uitroepteken op rood bordje, een WARNING is een oranje uitroepteken zonder bordje. De error zelf is leesbaar onder Details. Als er geen fouten zijn, verdwijnt de error vlag weer.
{| class="wikitable"
|-
! Status || Foutcode !! Toelichting
|-
| ERROR || MISSING || Labcodeset concept uit Labcodeset bestaat niet in LOINC
|-
| ERROR || STATUS || LOINC concept heeft niet status 'ACTIVE' (en Labcodeset concept heeft niet status 'retired')
|-
| ERROR || NOUNIT || Labcodeset concept met schaal 'kwantitatief' ('Qn') heeft geen eenheid
|-
| WARNING || NOCOMP || LOINC concept heeft geen component in Nederlands
|-
| WARNING || PRERELEASE || LOINC concept heeft status PRERELEASE
|-
| ERROR || AXISCHANGE|| Bij inlezen nieuwe LOINC release is een gewijzigde LOINC as gevonden: Deze fout wordt eenmalig gegenereerd en verdwijnt vanzelf bij een statuswijziging.
|-
| ERROR || NOMATERIAL || Aan System van LOINC concept is geen materiaal toegewezen in de LOINC-Snomed mapping tabel
|-
| ERROR || NOMAPPING || Er is geen LOINC System naar Snomed materiaal mapping voor dit Labcodeset concept
|-
| ERROR || NOPANEL || LOINC concept heeft type 'Panel', maar er wordt geen panel gevonden
|-
| ERROR || PANELMEMBER || LOINC concept is een panel maar sommige panel members zitten niet in de Labcodeset
|-
| ERROR || PANELSTATUS || LOINC concept is een 'active' panel maar sommige panel members zijn niet 'active'
|-
| ERROR || UNITREF|| Er is een referentie naar een unit die niet meer bestaat
|-
| ERROR || MATERIALREF|| Er is een referentie naar een materiaal dat niet meer bestaat
|-
| ERROR || METHODREF|| Er is een referentie naar een methode die niet meer bestaat
|-
| ERROR || VALUESETREF|| Er is een referentie naar een ordinale valueset die niet meer bestaat
|}

=== LOINC Panels ===
LOINC Panels zijn sets van gerelateerde LOINC testen, die samen aangevraagd of uitgevoerd kunnen worden. Een voorbeeld is:
{| class="wikitable"
|-
! LOINC code !! Component !! Panel / lid
|-
| 43135-3 || 17-Ketosteroiden & 17-Ketogen steroiden panel|| Panel
|-
| 27866-3 || 17-Ketogen steroiden|| Lid
|-
| 21038-5 || 17-Ketosteroiden || Lid
|-
| 13362-9 || Verzamelduur|| Lid
|-
| 3167-4 || Monstervolume|| Lid
|}
De LOINC code 43135-3 is een Panel, die samengesteld is uit 4 testen.

Voorheen werden panels en aanpassen van panels in de Nederlandse Labcodeset applicatie ondersteund. Deze functionaliteit wordt niet meer ondersteund. Panels zijn in de LCS gewone concepten als alle andere, met als enige speciale kenmerk LOINC PanelType 'Panel'.

== Handleiding Applicatie ==
In de Nederlandse Labcodeset applicatie kan gezocht worden op concepten in de Labcodeset. Er zijn drie soorten gebruikers:
* guests: deze zijn niet ingelogd en kunnen alleen concepten met status 'active' en 'retired' zien (voor concepten die ooit 'active' waren zien ze de laatste 'active' versie.)
* beheerders: gebruikers die ingelogd zijn en lid van group 'lab', deze kunnen alle concepten zien en wijzigen.
* lab administrators: gebruikers met aanvullende rechten om correctieve handelingen uit te voeren. Zij zijn lid van groups 'lab' en 'lab-admin'. Zij kunnen bijvoorbeeld concepten met status 'retired' opnieuw toevoegen aan de Labcodeset.

===Zoeken===
Zoeken op concepten gebeurt door het invoeren van een zoekstring en op Enter te drukken of op 'Zoeken' te klikken. Mogelijke zoekstrings zijn:
* op naam, b.v. 'fungus' of 'schimmel'
* op LOINC code, b.v. '21003-9'
* op LOINC System, b.v. 'Saliva' of 'Speeksel'
* op LOINC class, b.v. 'PANEL.CHEM'
* alles zoeken: '*' - dit is met name zinvol in combinatie met een status, b.v. alle 'draft' concepten zoeken
* zoeken op concepten met fouten (vinkje voor uitroepteken)
* zoeken op concepten met comments (vinkje voor bubbel)

Wanneer er meer dan 100 zoekresultaten zijn, worden alleen de eerste 100 getoond. De gebruiker kan dan kiezen om de zoektermen te verfijnen voor minder resultaten, of alles te tonen.

Resultaten worden getoond als de zoekstring voorkomt in een van de volgende LOINC velden, of in een gekoppeld materiaal of methode:
* longName
* shortName
* component
* timing
* scale
* property
* system
* method
* material
* class
Ingelogde gebruikers kunnen verder selecteren op status met de vinkjes voor status naast het zoekveld. Standaard wordt alleen gezocht in de Labcodeset. Ook kan gezocht worden op concepten in LOINC door het aanvinken van 'zoeken LOINC'. In dat geval worden alle concepten uit LOINC getoond. Wanneer het concept alleen in LOINC bestaat, maar niet in de Labcodeset wordt een open bol (status 'potential') getoond. Wanneer het concept ook in de Labcodeset bestaat, wordt de status uit de Labcodeset getoond.

===Geavanceerd zoeken===
Het is mogelijk te zoeken met een query syntax. Wanneer de vink 'Zoeken LOINC' aan staat, wordt de geavanceerde syntax genegeerd.

Voorbeelden:
* Zoek naar 'hemo' maar niet in system 'urine' en alleen scale 'ordinaal':
''' hemo -sys:urine sca:ordinaal
* Zoek naar alles in system 'bloed' of 'arter' (van: 'arterieel bloed') met error 'nounit' (geen eenheid)
''' * sys:bloed sys:arter err:nounit

Gezocht kan worden op:
* pro[perty]
* tim[ing]
* sys[tem]
* sca[le]
* cla[ss]
* err[or]
Alleen de eerste drie karakters worden beoordeeld. Er worden resultaten weergegeven die beginnen met wat na de as komt, dus 'sys:art' geeft alles weer waarvan system met 'art' begint. Dit geldt niet voor errors, daar moet een [[#Errors|hele error code]] opgegeven worden b.v.: err:NOUNIT - ook bij warnings wordt zo gezocht, b.v. err:PRERELEASE). Alles wordt omgezet naar kleine letter, dus 'XXX' is hetzelfde als 'xxx'. Voor units moet de exacte UCUM notatie gegevens worden (b.v.: mmol/L).

* Negatieve zoektermen (die beginnen met '-') worden uitgesloten uit de zoekresultaten. Dus bij ''''-sys:bloed -sys:urine'''' worden noch urine, noch bloed getoond.
* Positieve zoekterm worden ingesloten, dus ''''sys:bloed sys:urine'''' laat alles zien waarvan het system 'bloed' of 'urine' is.
* '+sys:bloed +sys:urine' is equivalent aan 'sys:bloed sys:urine'.

Unit queries:
Zoeken gebeurt met unit:{ucum}. Gebruik altijd 'unit' met 4 letters. Voor units moet de exacte UCUM notatie gegevens worden (b.v.: unit:mmol/L). Bij units worden geen negatieve zoektermen ondersteund.

===Bewerken door beheerders===
Een gebruiker die lid is van groep 'lab' (dit wordt gedefinieerd in de database bij het aanmaken van de user) kan concepten toevoegen. Dit gebeurt door te zoeken in LOINC, en een concept met status 'potential' op 'draft' te zetten.

Concepten in de Labcodeset kunnen van status gewijzigd worden. Als een concept op 'draft' gewijzigd wordt naar 'rejected', wordt het verwijderd uit de Labcodeset.

Een concept kan alleen 'active' gemaakt worden door een andere user dan degene die het 'draft' dan wel 'update' heeft gemaakt. Dit is het vier-ogen-principe: concepten in de Labcodeset moeten door twee personen zijn bekeken.

==Ontwikkelaars==
Een aantal aspecten van de Nederlandse Labcodeset is bereikbaar in een machine-leesbaar formaat.

Eenheden zijn te vinden op https://labterminologie.nl/lab-data/data/units.xml

Ordinale lijsten zijn te vinden op https://labterminologie.nl/lab-data/data/ordinals.xml

De LOINC System naar SNOMED mapping is te vinden op https://labterminologie.nl/lab-data/data/loincsystem-to-snomed.xml

Een eenvoudige REST API is bereikbaar op https://labterminologie.nl/lab/api/lcs/2019-8

Het format is [base]/[id]?[params]:
* base: https://labterminologie.nl/lab/api/lcs
* loinc-id. b.v.: 2019-8
* optionele param: loinc=true

Zonder de parameter loinc=true worden alleen concepten uit de Nederlandse Labcodeset teruggegeven. Met de parameter worden ook concepten die niet in de LCS zitten, maar wel in LOINC, geretourneerd.

De Header Accept kan application/json of application/xml (default) meegeven.

<nowiki>
</nowiki>

==Onderhoud==
Zie: [[lc:Labcodeset_onderhoud|Labcodeset onderhoud]]

Toelichting op browser van Nederlandse Labcodeset

2026-05-12T09:25:17Z

Marc: Pending verwijderd uit documentatie ((LCB-452)

== Toelichting browser Nederlandse Labcodeset ==
===Labcodeset definities en regels===
De [https://labterminologie.nl/art-decor/labconcepts Nederlandse Labcodeset] bevat LOINC concepten die in Nederland gebruikt worden bij berichten tussen laboratoria onderling. Toelichting omtrent het dossier gegevensuitwisseling van laboratoriumuitslagen is te vinden in de [[lc:Labcodeset_handleiding_Eenheid_van_Taal_in_laboratoriumgeneeskunde|handleiding Eenheid van Taal in laboratoriumgeneeskunde]].

De Nederlandse Labcode bevat:
* Het betreffende LOINC concept (Engelse variant).
* De vertaling naar Nederlands uit LOINC, mits daar aanwezig.
* Een Nederlandse Long Common Name, als deze bestaat in LOINC of is toegevoegd in de applicatie.
* Een koppeling aan een of meer materialen uit Snomed-CT.
* Eventueel een koppeling aan een of meer methoden.
* Eventueel een koppeling aan een uitkomst.
* Eventueel een commentaar met nadere toelichting.
====Materiaal====
Bij het toevoegen van een concept uit LOINC, wordt het LOINC System vertaald naar een Snomed CT materiaal met een vertaaltabel, waarbij het materiaal automatisch toegevoegd wordt. De vertaaltabel is te vinden op: https://labterminologie.nl/art-decor/loinc-snomed-mapping. Bij System='XXX' wordt géén materiaal toegevoegd, de gebruiker dient dit zelf te doen. Een Labcode met status 'active' en een LOINC concept met System='XXX' MOET een gekoppeld materiaal hebben.

In beginsel wordt er één materiaal gekoppeld, behoudens gevallen als 'Urine + Ser/Plas'. Daar worden meer Snomed materialen gekoppeld, behalve in gevallen waar Snomed een gecombineerd concept heeft (zoals "Acellular blood (serum or plasma) specimen (specimen)" voor Ser/Plas).

Bij materialen worden de volgende attributen opgeslagen, mits van toepassing op dat materiaal:
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=370133003 Specimen substance (attribute)]
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=118169006 Specimen source topography (attribute)]
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=118168003 Specimen source morphology (attribute)]
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=118170007 Specimen source identity (attribute)]
* [https://terminologie.nictiz.nl/art-decor/snomed-ct?conceptId=118171006 Specimen procedure (attribute)]

====Methode====
Methodes dienen geselecteerd te worden uit de SNOMED-tak 272394005 | Technique (qualifier value)|. Als daar methodes ontbreken kunnen die worden aangevraagd in het BITS-project 'SNOMED CT - beheer'.
Het zal enige tijd vergen om alle methodes die nu in de methode-tabel staan, te koppelen. Voorlopig dwingen we het bestaan van een koppeling daarom niet af; maar als er een koppeling is, dan moet die een afstammeling zijn van 272394005 | Technique (qualifier value)|.
====Uitkomst====
Uitkomsten zijn:
* Eenheid: Alléén kwantitatieve bepalingen hebben een UCUM-eenheid; maar niet alle kwantitatieve bepalingen hebben een eenheid (bv. pH-waarde is een uitzondering). De tabel die nu in Labcodeset zit is volledig; UCUM-eenheid wordt gekozen uit die tabel.
* Ordinaal: er is al een aantal ordinale lijsten gedefinieerd.
* Nominaal: Er is één nominale lijst: die van micro-organismen. We gebruiken altijd de volledige lijst, niet een subset. Ook als LOINC een specifiek organisme noemt; want het kan best dat je bij het uitvoeren van die test toch een ander organisme ontdekt en dat wil je dan wel kunnen rapporteren.
* Met andere mogelijkheden in LOINC zoals Narrative en Document wordt niets speciaals gedaan.

===Status van Labcode concepten===
Labcode concepten ondergaan de volgende status-cyclus.

[[Bestand:Lab-state-diagram.png|none|960px|Statusovergangen|links]]
* potential: voor LOINC concepten die nog niet in de Labcodeset zitten, en dus potentieel lid gemaakt kunnen worden
* initial: initieel ingeladen concepten
* draft: concepten die lid van de Labcodeset kunnen worden
* active: concepten die lid van de Labcodeset kunnen worden
* update: concepten die lid van de Labcodeset zijn, maar aangepast moeten worden
* retired: concepten die ooit lid van de Labcodeset waren
Lab administrators kunnen concepten die per abuis 'retired' zijn gemaakt, weer op 'draft' zetten. Daarnaast hebben alle concepten een LOINC status. Voor Labcodes die 'active' zijn, MOET de LOINC status ook 'ACTIVE' zijn.

Ingelogde gebruikers zien de concepten met de 'echte' status. Niet-ingelogde gebruikers zien de concepten die nu 'update' zijn maar ooit 'active' waren in de laatste versie die ooit 'active' was. Niet-ingelogde gebruikers zien ook gewone 'active' en 'retired' concepten.

Bij het 'retired' maken van concepten dient een reden opgegeven te worden in het veld 'Reden voor retired'. Indien van toepassing kunnen ook een of meer vervangende concepten aangegeven worden.

===Controles===
Bij het 'active' maken van een concept worden de volgende controles uitgevoerd.
* Is de status overgang toegestaan?
* Heeft de ingelogde gebruiker een andere dan de laatste bewerker (4-ogen principe)? Deze controle geldt niet voor panels: wanneer de panel members active (en dus gecontroleerd) zijn, mag iedere user het panel active maken.
* Is er een ERROR of WARNING (zie hieronder)?
Is het antwoord op een van deze vragen nee, dan is active maken niet toegestaan. De controles worden ook uitgevoerd bij andere wijzigingen in het concept.

=== Errors ===
De volgende fouten worden gesignaleerd. Een concept met een ERROR kan niet 'active' gemaakt worden. Een ERROR wordt zichtbaar gemaakt met een uitroepteken op rood bordje, een WARNING is een oranje uitroepteken zonder bordje. De error zelf is leesbaar onder Details. Als er geen fouten zijn, verdwijnt de error vlag weer.
{| class="wikitable"
|-
! Status || Foutcode !! Toelichting
|-
| ERROR || MISSING || Labcodeset concept uit Labcodeset bestaat niet in LOINC
|-
| ERROR || STATUS || LOINC concept heeft niet status 'ACTIVE' (en Labcodeset concept heeft niet status 'retired')
|-
| ERROR || NOUNIT || Labcodeset concept met schaal 'kwantitatief' ('Qn') heeft geen eenheid
|-
| WARNING || NOCOMP || LOINC concept heeft geen component in Nederlands
|-
| WARNING || PRERELEASE || LOINC concept heeft status PRERELEASE
|-
| ERROR || AXISCHANGE|| Bij inlezen nieuwe LOINC release is een gewijzigde LOINC as gevonden: Deze fout wordt eenmalig gegenereerd en verdwijnt vanzelf bij een statuswijziging.
|-
| ERROR || NOMATERIAL || Aan System van LOINC concept is geen materiaal toegewezen in de LOINC-Snomed mapping tabel
|-
| ERROR || NOMAPPING || Er is geen LOINC System naar Snomed materiaal mapping voor dit Labcodeset concept
|-
| ERROR || NOPANEL || LOINC concept heeft type 'Panel', maar er wordt geen panel gevonden
|-
| ERROR || PANELMEMBER || LOINC concept is een panel maar sommige panel members zitten niet in de Labcodeset
|-
| ERROR || PANELSTATUS || LOINC concept is een 'active' panel maar sommige panel members zijn niet 'active'
|-
| ERROR || UNITREF|| Er is een referentie naar een unit die niet meer bestaat
|-
| ERROR || MATERIALREF|| Er is een referentie naar een materiaal dat niet meer bestaat
|-
| ERROR || METHODREF|| Er is een referentie naar een methode die niet meer bestaat
|-
| ERROR || VALUESETREF|| Er is een referentie naar een ordinale valueset die niet meer bestaat
|}

=== LOINC Panels ===
LOINC Panels zijn sets van gerelateerde LOINC testen, die samen aangevraagd of uitgevoerd kunnen worden. Een voorbeeld is:
{| class="wikitable"
|-
! LOINC code !! Component !! Panel / lid
|-
| 43135-3 || 17-Ketosteroiden & 17-Ketogen steroiden panel|| Panel
|-
| 27866-3 || 17-Ketogen steroiden|| Lid
|-
| 21038-5 || 17-Ketosteroiden || Lid
|-
| 13362-9 || Verzamelduur|| Lid
|-
| 3167-4 || Monstervolume|| Lid
|}
De LOINC code 43135-3 is een Panel, die samengesteld is uit 4 testen.

Voorheen werden panels en aanpassen van panels in de Nederlandse Labcodeset applicatie ondersteund. Deze functionaliteit wordt niet meer ondersteund. Panels zijn in de LCS gewone concepten als alle andere, met als enige speciale kenmerk LOINC PanelType 'Panel'.

== Handleiding Applicatie ==
In de Nederlandse Labcodeset applicatie kan gezocht worden op concepten in de Labcodeset. Er zijn drie soorten gebruikers:
* guests: deze zijn niet ingelogd en kunnen alleen concepten met status 'active' en 'retired' zien (voor concepten die ooit 'active' waren zien ze de laatste 'active' versie.)
* beheerders: gebruikers die ingelogd zijn en lid van group 'lab', deze kunnen alle concepten zien en wijzigen.
* lab administrators: gebruikers met aanvullende rechten om correctieve handelingen uit te voeren. Zij zijn lid van groups 'lab' en 'lab-admin'. Zij kunnen bijvoorbeeld concepten met status 'retired' opnieuw toevoegen aan de Labcodeset.

===Zoeken===
Zoeken op concepten gebeurt door het invoeren van een zoekstring en op Enter te drukken of op 'Zoeken' te klikken. Mogelijke zoekstrings zijn:
* op naam, b.v. 'fungus' of 'schimmel'
* op LOINC code, b.v. '21003-9'
* op LOINC System, b.v. 'Saliva' of 'Speeksel'
* op LOINC class, b.v. 'PANEL.CHEM'
* alles zoeken: '*' - dit is met name zinvol in combinatie met een status, b.v. alle 'draft' concepten zoeken
* zoeken op concepten met fouten (vinkje voor uitroepteken)
* zoeken op concepten met comments (vinkje voor bubbel)

Wanneer er meer dan 100 zoekresultaten zijn, worden alleen de eerste 100 getoond. De gebruiker kan dan kiezen om de zoektermen te verfijnen voor minder resultaten, of alles te tonen.

Resultaten worden getoond als de zoekstring voorkomt in een van de volgende LOINC velden, of in een gekoppeld materiaal of methode:
* longName
* shortName
* component
* timing
* scale
* property
* system
* method
* material
* class
Ingelogde gebruikers kunnen verder selecteren op status met de vinkjes voor status naast het zoekveld. Standaard wordt alleen gezocht in de Labcodeset. Ook kan gezocht worden op concepten in LOINC door het aanvinken van 'zoeken LOINC'. In dat geval worden alle concepten uit LOINC getoond. Wanneer het concept alleen in LOINC bestaat, maar niet in de Labcodeset wordt een open bol (status 'potential') getoond. Wanneer het concept ook in de Labcodeset bestaat, wordt de status uit de Labcodeset getoond.

===Geavanceerd zoeken===
Het is mogelijk te zoeken met een query syntax. Wanneer de vink 'Zoeken LOINC' aan staat, wordt de geavanceerde syntax genegeerd.

Voorbeelden:
* Zoek naar 'hemo' maar niet in system 'urine' en alleen scale 'ordinaal':
''' hemo -sys:urine sca:ordinaal
* Zoek naar alles in system 'bloed' of 'arter' (van: 'arterieel bloed') met error 'nounit' (geen eenheid)
''' * sys:bloed sys:arter err:nounit

Gezocht kan worden op:
* pro[perty]
* tim[ing]
* sys[tem]
* sca[le]
* cla[ss]
* err[or]
Alleen de eerste drie karakters worden beoordeeld. Er worden resultaten weergegeven die beginnen met wat na de as komt, dus 'sys:art' geeft alles weer waarvan system met 'art' begint. Dit geldt niet voor errors, daar moet een [[#Errors|hele error code]] opgegeven worden b.v.: err:NOUNIT - ook bij warnings wordt zo gezocht, b.v. err:PRERELEASE). Alles wordt omgezet naar kleine letter, dus 'XXX' is hetzelfde als 'xxx'. Voor units moet de exacte UCUM notatie gegevens worden (b.v.: mmol/L).

* Negatieve zoektermen (die beginnen met '-') worden uitgesloten uit de zoekresultaten. Dus bij ''''-sys:bloed -sys:urine'''' worden noch urine, noch bloed getoond.
* Positieve zoekterm worden ingesloten, dus ''''sys:bloed sys:urine'''' laat alles zien waarvan het system 'bloed' of 'urine' is.
* '+sys:bloed +sys:urine' is equivalent aan 'sys:bloed sys:urine'.

Unit queries:
Zoeken gebeurt met unit:{ucum}. Gebruik altijd 'unit' met 4 letters. Voor units moet de exacte UCUM notatie gegevens worden (b.v.: unit:mmol/L). Bij units worden geen negatieve zoektermen ondersteund.

===Bewerken door beheerders===
Een gebruiker die lid is van groep 'lab' (dit wordt gedefinieerd in de database bij het aanmaken van de user) kan concepten toevoegen. Dit gebeurt door te zoeken in LOINC, en een concept met status 'potential' op 'draft' te zetten.

Concepten in de Labcodeset kunnen van status gewijzigd worden. Als een concept op 'draft' gewijzigd wordt naar 'rejected', wordt het verwijderd uit de Labcodeset.

Een concept kan alleen 'active' gemaakt worden door een andere user dan degene die het 'draft' dan wel 'update' heeft gemaakt. Dit is het vier-ogen-principe: concepten in de Labcodeset moeten door twee personen zijn bekeken.

==Ontwikkelaars==
Een aantal aspecten van de Nederlandse Labcodeset is bereikbaar in een machine-leesbaar formaat.

Eenheden zijn te vinden op https://labterminologie.nl/lab-data/data/units.xml

Ordinale lijsten zijn te vinden op https://labterminologie.nl/lab-data/data/ordinals.xml

De LOINC System naar SNOMED mapping is te vinden op https://labterminologie.nl/lab-data/data/loincsystem-to-snomed.xml

Een eenvoudige REST API is bereikbaar op https://labterminologie.nl/lab/api/lcs/2019-8

Het format is [base]/[id]?[params]:
* base: https://labterminologie.nl/lab/api/lcs
* loinc-id. b.v.: 2019-8
* optionele param: loinc=true

Zonder de parameter loinc=true worden alleen concepten uit de Nederlandse Labcodeset teruggegeven. Met de parameter worden ook concepten die niet in de LCS zitten, maar wel in LOINC, geretourneerd.

De Header Accept kan application/json of application/xml (default) meegeven.

<nowiki>
</nowiki>

==Onderhoud==
Zie: [[lc:Labcodeset_onderhoud|Labcodeset onderhoud]]

Bestand:Lab-state-diagram.png

2026-05-12T09:23:50Z

Marc: Marc heeft een nieuwe versie van Bestand:Lab-state-diagram.png geüpload

Bestand:Lab-state-diagram.png

2026-05-12T09:23:08Z

Marc: Marc heeft een nieuwe versie van Bestand:Lab-state-diagram.png geüpload

2024-11-20T12:51:00Z

Marc: /* Use case patroon: Notificeren en ophalen informatie */

{{underconstruction}}
{{NOINDEX|visible=yes}}

__NUMBEREDHEADINGS__
{{DISPLAYTITLE:Ontwerp Generiek 0.1|noreplace}}
=Inleiding=
==Algemeen==
Het generiek functioneel ontwerp beschrijft voor alle informatiestandaarden
de herbruikbare patronen en componenten voor transacties, transactiegroepen, de systemen, de systeemrollen en de
bedrijfsrollen van zorgverleners of patiënten.

Voor meer informatie over informatiestandaarden en hoe deze worden ontwikkeld, zie de
[https://www.nictiz.nl/standaardisatie/informatiestandaarden/: Nictiz webpagina voor
informatiestandaarden]. Voor de verklaring van de begrippen die voorkomen in het functioneel
ontwerp wordt verwezen naar het
[https://www.nictiz.nl/standaardisatie/overzichten/begrippen/: begrippenoverzicht op de Nictiz
website].
==Doelgroep==
==Kaders & Uitgangspunten==
===Richtlijn en proces===
===Reikwijdte Informatiestandaard===
De reikwijdte van de generieke informatiestandaard beslaat de generieke componenten waar
alle gegevensuitwisselingen gebruik van kunnen maken. Gebruik in een informatiestandaard is niet verplicht;
niet alles is overal van toepassing.
===Infrastructuur===
==Kwalificatie==
Op basis van dit generiek ontwerp worden alleen kwalificatiescript componenten waar nodig
opgesteld. Het opstellen van kwalificatiescripts valt buiten de scope van dit ontwerp.
Voor meer informatie zie de
websitepagina over [https://www.nictiz.nl/standaardisatie/kwalificatiecentrum/: Nictiz kwalificaties].
=Dataset=
==zibs==
Gegevens worden uitgewisseld in transacties, die zijn opgebouwd uit elementen van datasets.

De herbruikbare componenten hierin zijn de zibs. Er zijn nu 2 publicaties van toepassing.

{| class="wikitable"
|-
! Nederlands !! English
|-
| [https://zibs.nl/wiki/ZIB_Publicatie_2017(NL) Zib publicatie 2017] || [https://zibs.nl/wiki/HCIM_Release_2017(EN) HCIM release 2017]
|-
| [https://zibs.nl/wiki/ZIB_Publicatie_2020(NL) Zib publicatie 2020] || [https://zibs.nl/wiki/HCIM_Release_2020(EN) HCIM release 2020]
|-
|}
==Objectidentificatie==
{{IssueBox|TODO: metadata voor Objectidentificatie}}

=Use cases=
Een use case is een specifieke beschrijving van een praktijksituatie in de zorg waarbij voor een
concrete situatie het uitwisselen van informatie wordt beschreven aan de hand van actoren
(mensen, systemen) en transacties (welke informatie wordt wanneer uitgewisseld). Een use case is
een verbijzondering van een specifiek onderdeel van het zorgproces. Een informatiestandaard kan
bestaan uit één of meerdere use cases. Iedere use case koppelt met een scenario in ART-DECOR.
Wanneer verschillende use cases gebruik maken van hetzelfde scenario kan een andere indeling
gewenst zijn, bijvoorbeeld op basis van proces. In dit functioneel ontwerp wordt elke use case
geanalyseerd en uitgewerkt.
==Algemeen==
==Use case patroon: Notificeren en ophalen informatie==
De Technische Afspraak Uitwisselpatroon Notified Pull (hierna: TA Notified Pull) is gepubliceerd door Twiin: https://www.twiin.nl/tanp.
===Doel en Relevantie===
Notificeren en ophalen is een patroon wat toegepast kan worden bij verwijzingen, overdrachten en dergelijke.
De zorgverlener die het proces initieert stuurt een notificatie naar de zorgverlener die het vervolg overneemt.
Daarbij wordt aangegeven welke informatie beschikbaar en relevant is voor het proces.
De ontvangende zorgverlener haalt de benodigde informatie op op het moment dat deze nodig is; bijvoorbeeld wanneer
de verwijzing ingepland is en de patiënt verwacht wordt. Er kan dus tijd liggen tussen de trigger (versturen van de notificatie) en het ophalen. Dit maakt het mogelijk op dat moment de meest recente gegevens op te halen. Het is ook mogelijk dat de gegevens alleen op te halen indien ze daadwerkelijk nodig zijn; zo faciliteert de Notified Pull dataminimalisatie.

Dit patroon gaat over informatieoverdracht tussen zorginstellingen, niet binnen de instelling.

<small>Onderstaand blok kan met een transclude opgenomen worden in ieder FO dat gebruik maakt van de Notified Pull.</small>
</noinclude>
<section begin=fo-gen-not-pull />
{{ombox|text=De Notified Pull is een uitwisselpatroon voor de transacties:
* Notificerend Systeem stuurt notificatie naar het Ophalend Systeem;
* Ophalend Systeem haalt gegevens op van een Notificerend Systeem;

De trigger (de reden dat er iets uitgewisseld wordt) ligt bij de Notified Pull bij het Notificerend Systeem, en het is een variatie op het "PUSH" patroon waarbij informatie verstuurd wordt. De Notified Pull wijkt van een klassieke PUSH af doordat de trigger weliswaar bij het Notificerend Systeem ligt, maar de gegevens worden opgehaald door het Ophalend Systeem op het moment dat de informatie gewenst is. [[gen:V0.1_Ontwerp_Generiek#Use_case_patroon:_Notificeren_en_ophalen_informatie|Meer informatie.]]
}}
<section end=fo-gen-not-pull />

===Proces en Context (pre- en postproces)===
====Preproces====
Er is een zorgproces in gang gezet, en er is informatieoverdracht gewenst. De informatie bij de initiërende zorgverlener is op orde.
====Proces====
# De initiërende zorgverlener stuurt een notificatie naar de ontvangende zorgverlener. Daarbij kan worden aangegeven welke informatie kan worden opgehaald.
# De ontvangende zorgverlener haalt de benodigde informatie op.

====Postproces====
Het zorgproces wordt voortgezet bij de ontvangende zorgverlener.
===Bedrijfsrollen en UML activity diagram===
{| class="wikitable" "cellpadding="10"
!style="text-align:left;"|Bedrijfsrol (actor)
!style="text-align:left;"|Beschrijving bedrijfsrol
|-
| style="background-color: white;"| Initiërende zorgverlener
| style="background-color: white;"| Ontvangende zorgverlener
|-
| style="background-color: white;"| Zorgverlener die een proces initieert waarbij informatieoverdracht gewenst is.
| style="background-color: white;"| Zorgverlener die de informatie nodig heeft.
|-
|}

===Informatieoverdracht===
====Systemen & Systeemrollen====
* XIS (Notificerend Systeem)
* XIS (Ophalend Systeem)
====Transacties & Transactiegroepen====
{| class="wikitable" "cellpadding="10"
! style="text-align:left;"| '''Transactiegroep'''
! style="text-align:left;"| '''Transactie'''
! style="text-align:left;"| '''Systeemrol'''
! style="text-align:left;"| '''Systeem'''
! style="text-align:left;"| '''Bedrijfsrol'''
! style="text-align:left;"| '''Technisch'''
|-
|style="background-color: white;vertical-align:top;" rowspan="2"|Notificeren en ophalen
|style="background-color: white;vertical-align:top;"|Notificeren

* Notificatie
* Optioneel: lijst met beschikbare informatie
|style="background-color: white;vertical-align:top;"|(in te vullen in informatiestandaard)
|style="background-color: white;vertical-align:top;"|XIS (Notificerend Systeem)
|style="background-color: white;vertical-align:top;"|Initiërende zorgverlener
|style="background-color: white;vertical-align:middle;" rowspan="2"|
|-
|style="background-color: white;vertical-align:top;"|Ophalen

* Ophalen gewenste beschikbare informatie
|style="background-color: white;vertical-align:top;"|(in te vullen in informatiestandaard)
|style="background-color: white;vertical-align:top;"|XIS (Ophalend Systeem)
|style="background-color: white;vertical-align:top;"|Ontvangende zorgverlener
|}

==Use case: Ontdubbelen==
{{IssueBox|De Use case is nog in ontwikkeling en nog niet geschikt voor gebruik!}}
===Doel en Relevantie===
===Proces en Context (pre- en postproces)===
====Preproces====
====Proces====
====Postproces====
===Bedrijfsrollen en UML activity diagram===
{| class="wikitable" "cellpadding="10"
!style="text-align:left;"|Bedrijfsrol (actor)
!style="text-align:left;"|Beschrijving bedrijfsrol
|-
| style="background-color: white;"| E
| style="background-color: white;"| F
|-
| style="background-color: white;"| G
| style="background-color: white;"| H
|-
|}
===Informatieoverdracht===
====Systemen & Systeemrollen====
====Transacties & Transactiegroepen====
====Samenhang bedrijfsrollen, activiteiten, transacties, systeemrollen en transactiegroepen====
==Use case: Documentuitwisseling==
==Use case: Publiceren en ophalen dynamische waardelijsten==

=Referenties=
=Release notes=
=Wiki-paginahistorie=

gen:Landingspagina Generiek

2024-11-20T12:41:15Z

Marc:

{{underconstruction}}
{{NOINDEX|visible=yes}}
__NUMBEREDHEADINGS__

Op deze pagina's worden generieke componenten beschreven die in meerdere informatiestandaarden hergebruikt worden.

=Functioneel Ontwerp Generieke Componenten=
==In ontwikkeling==
[[gen:V0.1_Ontwerp_Generiek|Functioneel Ontwerp Generiek]]

=Terminologie Generieke Componenten=
==In ontwikkeling==
[[gen:V0.1_Terminologie|Terminologie generiek]]
=Implementatiegidsen=
{{NoteBox|Opnemen (verwijzing naar) FHIR IG}}
=Voorbeeld verwijzing vanuit informatiestandaarden=
De generieke standaarden geven alleen patronen en componenten die gebruikt kunnen worden in informatiestandaarden. In die standaarden moet dus een toelichting en een verwijzing naar detailinformatie staan.

Hieronder staat een voorbeeld verwijzing vanuit een informatiestandaard naar een component uit de generieke standaarden. Met een transclude wordt een informatieblok uit de generieke standaard ingekopieerd in een informatiestandaard die dit patroon gebruikt. Het informatieblok eindigt met een link naar de hele paragraaf uit de generieke standaard. Zo kan de essentiële informatie in iedere standaard komen, en is de gedetailleerde informatie desgewenst te raadplegen.
{{#lst:gen:V0.1_Ontwerp_Generiek|fo-gen-not-pull}}

gen:Landingspagina Generiek

2024-11-20T12:35:50Z

Marc: /* Terminologie Generieke Componenten */

2024-11-20T11:44:38Z

Marc: /* Use case: Y */

{{underconstruction}}
{{NOINDEX|visible=yes}}

__NUMBEREDHEADINGS__
{{DISPLAYTITLE:Ontwerp Generiek 0.1|noreplace}}
=Inleiding=
==Algemeen==
Het generiek functioneel ontwerp beschrijft voor alle informatiestandaarden
de herbruikbare patronen en componenten voor transacties, transactiegroepen, de systemen, de systeemrollen en de
bedrijfsrollen van zorgverleners of patiënten.

Voor meer informatie over informatiestandaarden en hoe deze worden ontwikkeld, zie de
[https://www.nictiz.nl/standaardisatie/informatiestandaarden/: Nictiz webpagina voor
informatiestandaarden]. Voor de verklaring van de begrippen die voorkomen in het functioneel
ontwerp wordt verwezen naar het
[https://www.nictiz.nl/standaardisatie/overzichten/begrippen/: begrippenoverzicht op de Nictiz
website].
==Doelgroep==
==Kaders & Uitgangspunten==
===Richtlijn en proces===
===Reikwijdte Informatiestandaard===
De reikwijdte van de generieke informatiestandaard beslaat de generieke componenten waar
alle gegevensuitwisselingen gebruik van kunnen maken. Gebruik in een informatiestandaard is niet verplicht;
niet alles is overal van toepassing.
===Infrastructuur===
==Kwalificatie==
Op basis van dit generiek ontwerp worden alleen kwalificatiescript componenten waar nodig
opgesteld. Het opstellen van kwalificatiescripts valt buiten de scope van dit ontwerp.
Voor meer informatie zie de
websitepagina over [https://www.nictiz.nl/standaardisatie/kwalificatiecentrum/: Nictiz kwalificaties].
=Dataset=
==zibs==
Gegevens worden uitgewisseld in transacties, die zijn opgebouwd uit elementen van datasets.

De herbruikbare componenten hierin zijn de zibs. Er zijn nu 2 publicaties van toepassing.

{| class="wikitable"
|-
! Nederlands !! English
|-
| [https://zibs.nl/wiki/ZIB_Publicatie_2017(NL) Zib publicatie 2017] || [https://zibs.nl/wiki/HCIM_Release_2017(EN) HCIM release 2017]
|-
| [https://zibs.nl/wiki/ZIB_Publicatie_2020(NL) Zib publicatie 2020] || [https://zibs.nl/wiki/HCIM_Release_2020(EN) HCIM release 2020]
|-
|}
==Objectidentificatie==

=Use case(s)=
Een use case is een specifieke beschrijving van een praktijksituatie in de zorg waarbij voor een
concrete situatie het uitwisselen van informatie wordt beschreven aan de hand van actoren
(mensen, systemen) en transacties (welke informatie wordt wanneer uitgewisseld). Een use case is
een verbijzondering van een specifiek onderdeel van het zorgproces. Een informatiestandaard kan
bestaan uit één of meerdere use cases. Iedere use case koppelt met een scenario in ART-DECOR.
Wanneer verschillende use cases gebruik maken van hetzelfde scenario kan een andere indeling
gewenst zijn, bijvoorbeeld op basis van proces. In dit functioneel ontwerp wordt elke use case
geanalyseerd en uitgewerkt.
==Algemeen==
==Use case patroon: Notificeren en ophalen informatie==
{{IssueBox|De Use case is nog in ontwikkeling en nog niet geschikt voor gebruik!}}
===Doel en Relevantie===
===Proces en Context (pre- en postproces)===
====Preproces====
====Proces====
====Postproces====
===Bedrijfsrollen en UML activity diagram===
{| class="wikitable" "cellpadding="10"
!style="text-align:left;"|Bedrijfsrol (actor)
!style="text-align:left;"|Beschrijving bedrijfsrol
|-
| style="background-color: white;"| A
| style="background-color: white;"| B
|-
| style="background-color: white;"| C
| style="background-color: white;"| D
|-
|}

===Informatieoverdracht===
====Systemen & Systeemrollen====
=====Notified Pull=====
<noinclude>
Dit blok kan met een transclude opgenomen worden in ieder FO dat gebruik maakt van de Notified Pull. Alleen de tekst hieronder wordt overgenomen.
</noinclude>

{{ombox|text=De Notified Pull is een uitwisselpatroon voor de transacties:
* Notificerend Systeem stuurt notificatie naar het Ophalend Systeem;
* Ophalend Systeem haalt gegevens op van een Notificerend Systeem;

De trigger (de reden dat er iets uitgewisseld wordt) ligt bij de Notified Pull bij het Notificerend Systeem, en het is een variatie op het "PUSH" patroon waarbij informatie verstuurd wordt. De Notified Pull wijkt van een klassieke PUSH af doordat de trigger weliswaar bij het Notificerend Systeem ligt, maar de gegevens worden opgehaald door het Ophalend Systeem op het moment dat deze dat wenst. Er kan dus tijd liggen tussen de trigger (versturen van de notificatie) en het ophalen. Dit maakt het mogelijk op dat moment de meest recente gegevens op te halen. Het is ook mogelijk dat de gegevens alleen op te halen indien ze daadwerkelijk nodig zijn; zo faciliteert de Notified Pull dataminimalisatie.
}}

====Transacties & Transactiegroepen====
====Samenhang bedrijfsrollen, activiteiten, transacties, systeemrollen en transactiegroepen====
==Use case: Ontdubbelen==
{{IssueBox|De Use case is nog in ontwikkeling en nog niet geschikt voor gebruik!}}
===Doel en Relevantie===
===Proces en Context (pre- en postproces)===
====Preproces====
====Proces====
====Postproces====
===Bedrijfsrollen en UML activity diagram===
{| class="wikitable" "cellpadding="10"
!style="text-align:left;"|Bedrijfsrol (actor)
!style="text-align:left;"|Beschrijving bedrijfsrol
|-
| style="background-color: white;"| E
| style="background-color: white;"| F
|-
| style="background-color: white;"| G
| style="background-color: white;"| H
|-
|}
===Informatieoverdracht===
====Systemen & Systeemrollen====
====Transacties & Transactiegroepen====
====Samenhang bedrijfsrollen, activiteiten, transacties, systeemrollen en transactiegroepen====
==Use case: Documentuitwisseling==
{{IssueBox|De Use case is nog in ontwikkeling en nog niet geschikt voor gebruik!}}
===Doel en Relevantie===
===Proces en Context (pre- en postproces)===
====Preproces====
====Proces====
====Postproces====
===Bedrijfsrollen en UML activity diagram===
{| class="wikitable" "cellpadding="10"
!style="text-align:left;"|Bedrijfsrol (actor)
!style="text-align:left;"|Beschrijving bedrijfsrol
|-
| style="background-color: white;"| E
| style="background-color: white;"| F
|-
| style="background-color: white;"| G
| style="background-color: white;"| H
|-
|}
===Informatieoverdracht===
====Systemen & Systeemrollen====
====Transacties & Transactiegroepen====
====Samenhang bedrijfsrollen, activiteiten, transacties, systeemrollen en transactiegroepen====

=Aanvullende informatie (optioneel)=
==Aanwijzingen / eisen voor functionaliteit van systemen (optioneel)==
== Verantwoordelijkheden voor informatie (optioneel)==
==Afschermen van gegevens (optioneel)==
=Referenties=
=Release notes=
=Wiki-paginahistorie=