Ontwerp Informatiestandaard Beeldbeschikbaarheid v1.0.0-alpha.3

Dit FO is momenteel in concept en kan derhalve niet gezien worden als stabiel of klaar voor implementatie. Voor vragen en wijzigingsverzoeken aangaande dit FO, gaarne een ticket aanmaken op het Servicedesk.

1 Inleiding

1.1 Algemeen

Medisch specialistische diagnostiek en behandeling bij een patiënt vindt steeds vaker verspreid over verschillende ziekenhuizen plaats. Hierbij kunnen radiologische onderzoeken uit zorginstellingen waar de patiënt is geweest relevant zijn voor een radioloog of behandelend arts in de volgende zorginstelling. Tijdige, volledige en betrouwbare beschikbaarheid van relevant, eerder uitgevoerd radiologisch onderzoek vergroot de kwaliteit van zorg inhoudelijk en in doorlooptijd. Deze informatiestandaard beschrijft de informatiebehoefte van de functionele eisen voor de tijdlijn van in Nederland uitgevoerde radiologische onderzoeken. Deze zogenoemde “tijdlijn radiologische onderzoeken” is door de Nederlandse Vereniging voor Radiologie (NVvR) beschreven in de functionele vereisten voor de landelijke beschikbaarheid radiologische onderzoeken.

Het functioneel ontwerp (FO) beschrijft voor alle uitwisselscenario's (in dit document usecases genoemd) uit de informatiestandaard de transacties, transactiegroepen, de systemen, de systeemrollen en de bedrijfsrollen van zorgverleners of patiënten. Daarvoor worden de eisen gegeven voor het raadplegen en beschikbaarstellen van gegevens. In hoofdstuk 2 wordt verder ingegaan op wat een usecase inhoudt. Per usecase zijn de nadere details beschreven.

Voor meer informatie over informatiestandaarden en hoe deze worden ontwikkeld, zie de Nictiz webpagina voor informatiestandaarden. Voor de verklaring van de begrippen die voorkomen in het FO wordt verwezen naar het begrippenoverzicht op de Nictiz website.

1.2 Doelgroep

De doelgroep van dit FO bestaat uit:

• Productmanagers, architecten, ontwerpers, bouwers en testers van XIS- en PACS-leveranciers, regio-organisaties, NEN en Nictiz;
• Vertegenwoordigers van patiënten, radiologen en andere zorgverleners.

1.3 Kaders & uitgangspunten

1.3.1 Richtlijn en proces

Deze informatiestandaard is gebaseerd op de kwaliteitsstandaard en de functionele eisen van de NVvR.

De Kwaliteitsstandaard Beeldbeschikbaarheid stelt dat beschikbaarheid van eerdere onderzoeken (beelden en verslagen) naast de meest actuele relevant is in elk zorgproces, waar beelden een rol spelen. Ongeacht het zorgproces, waarin beeldvorming een rol speelt, is beschikbaarheid van alle eerdere radiologische onderzoeken van een patiënt de professionele standaard van de radioloog.

Het raadplegen van de tijdlijn radiologische onderzoeken en van beelden en verslagen kan deel uitmaken van de volgende zorgprocessen, zoals beschreven in de Kwaliteitsstandaard Beeldbeschikbaarheid:

• radiologisch onderzoek
• reguliere verwijzing
• spoedverwijzing
• multidisciplinair overleg (MDO)
• parallelle of gedeelde behandeling

De kwaliteitsstandaard beschrijft het radiologisch proces als volgt:

De behandelend arts doet een aanvraag voor radiologisch onderzoek en deze aanvraag wordt beoordeeld. De laborant ontvangt de patiënt en zorgt dat de radiologische beelden op de juiste wijze worden gemaakt. De radioloog beoordeelt de beelden en stelt een diagnose en/of bepaalt het verloop van een ziekte en/of behandeling op basis van interpretatie van radiologisch onderzoek en vergelijking van dat onderzoek met voorgaande radiologische onderzoeken. De bevindingen, conclusies en aanbevelingen legt de radioloog vast in een radiologisch verslag, dat een integraal onderdeel vormt van het radiologisch onderzoek. Dit verslag komt (desgewenst met beelden) beschikbaar voor de behandelend arts. Dit is het radiologisch zorgproces.

Om elke processtap goed, veilig en verantwoord te laten plaatsvinden is het voor patiënt, behandelend arts, laborant en radioloog essentieel dat alle eerder intern en/of extern vervaardigde radiologische onderzoeken optimaal geïntegreerd, gelijktijdig en in gelijk format beschikbaar zijn in de eigen werkomgeving. Dit is de tijdlijn radiologische onderzoeken die zowel tot stand komt als wordt gebruikt en aangevuld tijdens het radiologisch zorgproces.

Figuur 1: Beeldbeschikbaarheid NVvR proces radiologisch onderzoek van aanvraag t/m autorisatie verslag, aangepast van Kwaliteitsstandaard Beeldbeschikbaarheid v0.9999.

Figuur 2: Addendum of rectificatie, aangepast van Kwaliteitsstandaard Beeldbeschikbaarheid v0.9999.

Figuur 3: Herbeoordeling, aangepast van Kwaliteitsstandaard Beeldbeschikbaarheid v0.9999.

1.3.1.1 Performance en snelheid bij spoed

De snelheid van beschikbaarheid van een beeld met verslag uit de tijdlijn dient vergelijkbaar te zijn met de huidige prestaties binnen een ziekenhuis.

Voor de exacte eisen op de prestaties verwijzen wij naar de kwaliteitsstandaard.

1.3.2 Reikwijdte Informatiestandaard

De reikwijdte van de informatiestandaard beslaat de functionele beschrijvingen en de dataset voor de gegevensuitwisselingen die voortvloeien uit het raadplegen van externe onderzoeken binnen het radiologisch zorgproces.

Deze eerste versie van de informatiestandaard Beeldbeschikbaarheid heeft betrekking op het beschikbaarstellen en raadplegen van radiologische beelden en verslagen. De ambitie is om in de nabije toekomst de scope uit te breiden naar niet-radiologische beelden en verslagen.

De primaire doelgroep bestaat uit zorgverleners binnen instellingen voor de medisch-specialistische zorg (MSZ) in Nederland bij:

• universitair medische centra;
• ziekenhuizen;
• radiotherapeutische centra;
• bevolkingsonderzoek (RIVM);
• categorale ziekenhuizen;
• klinische revalidatiecentra;
• centra voor niet-klinische revalidatie;
• zelfstandige behandelcentra.

1.3.3 Infrastructuur

De specificaties van de infrastructuur vallen buiten de scope van deze informatiestandaard.

1.3.4 Inzet zibs en doorontwikkeling

Voor de ontwikkeling van deze informatiestandaard is het uitgangspunt om zoveel mogelijk bestaande zorginformatiebouwstenen (zibs) te implementeren en aan te vullen naar behoefte. De intentie van zibs is het implementeren van herbruikbare bouwstenen voor eenmalig vastlegging en meervoudig gebruik. Zibs zijn dan ook bouwstenen in veel andere verzamelingen dan Beeldbeschikbaarheid. Deze andere verzamelingen zijn deels al in ontwikkeling (in de BgZ, Oncologie, Geboortezorg etc.). Daarnaast zullen zibs ook de basis zijn van onderzoek en kwaliteitsverantwoording. De te implementeren zibs zullen dus ook bouwstenen zijn voor deze andere processen. Tegelijk kunnen deze bouwstenen die gebruikt worden in andere standaarden ook in deze informatiestandaard gebruikt worden.

Daarom dienen de zibs zodanig in de systemen geïmplementeerd te worden, dat hergebruik voor andere doeleinden dan Beeldbeschikbaarheid gefaciliteerd wordt. Doel is hergebruik op alle gebieden van de zorg, niet alleen implementatie van Beeldbeschikbaarheid. De informatiestandaard Beeldbeschikbaarheid kan gebruik buiten Beeldbeschikbaarheid niet specificeren of kwalificeren, maar gebruik buiten de scope van Beeldbeschikbaarheid is wel het doel.

1.3.5 Generieke functies

De volgende generieke functies worden buiten deze informatiestandaard geadresseerd om de implementatie te vereenvoudigen:

1. Toestemming (van de patiënt)
2. Identificatie & authenticatie (van de zorgverlener, zorgaanbieder en de patiënt)
3. Lokalisatie (vindbaarheid van patiëntgegevens)

Voor het raadplegen van de tijdlijn en/of radiologische onderzoeken (beelden en verslagen) wordt toestemming voor raadplegen verondersteld. Dit kan zijn door middel van vooraf gegeven patiënttoestemming, ad-hoc gegeven patiënttoestemming of een autorisatieprocedure in het geval van een spoedscenario waarin break-the-glass wordt toegepast. Hoe deze toestemming gegeven en gecontroleerd wordt valt buiten de scope van deze informatiestandaard.

1.4 Kwalificatie

Op basis van dit FO en de daarbij behorende dataset wordt een kwalificatiescript opgesteld. Het opstellen van kwalificatiescripts valt buiten de scope van dit FO. Voor meer informatie zie de websitepagina over Nictiz kwalificaties.

2 Usecases

Een usecase is een specifieke beschrijving van een praktijksituatie in de zorg waarbij voor een concrete situatie het uitwisselen van informatie wordt beschreven aan de hand van actoren (mensen, systemen) en transacties (welke informatie wordt wanneer uitgewisseld). Een usecase is een beschrijving van een stap in het zorgproces waarbij de informatiebehoefte in die stap beschreven wordt. Een informatiestandaard kan bestaan uit één of meerdere usecases. Iedere usecase koppelt met een scenario in ART-DECOR. Wanneer verschillende usecases gebruik maken van hetzelfde scenario kan een andere indeling gewenst zijn, bijvoorbeeld op basis van proces. In dit FO wordt elke usecase geanalyseerd en uitgewerkt.

2.1 Algemeen

De informatiestandaard Beeldbeschikbaarheid voorziet in het sturen van metadata voor verslag en beeld en raadplegen van de tijdlijn data, verslag en beeld en kent vijf usecases:

1. Radioloog stelt verslaggegevens beschikbaar t.b.v. tijdlijn
2. Radioloog stelt beeldgegevens beschikbaar t.b.v. tijdlijn
3. Radioloog/Behandelend arts raadpleegt tijdlijn data
4. Radioloog/Behandelend arts raadpleegt verslag
5. Radioloog/Behandelend arts raadpleegt beeld

Deze usecases worden in de volgende paragrafen individueel beschreven.

De beelden en verslagen die toebehoren aan hetzelfde onderzoek moeten te allen tijde onder hetzelfde onderzoek getoond worden.

2.1.1 Verwijzing bedrijfsrollen

Voor de gebruikte rollen in de secties Bedrijfsrollen zijn de rollen gebruikt zoals beschreven in de Het actief versturen van beelden kan ook gebeuren via een uitnodiging om gegevens op te halen (bijvoorbeeld met een link), zie hiervoor Usecase 2: Raadplegen Beeld.

2.1.2 Proces en Context (pre- en postproces)

2.1.2.1 Preproces

• Toestemming voor beschikbaarstellen van radiologische onderzoeken op de tijdlijn ontbreekt expliciet of zorgaanbieder heeft geen toegang tot de tijdlijn
• De radioloog / behandelend arts neemt contact op met de zorgaanbieder waar radiologische onderzoeken van de patiënt beschikbaar zijn
• De radioloog / behandelend arts verzoekt beelden te sturen

2.1.2.2 Proces

• De radioloog stuurt beelden naar de radioloog / behandelend arts

2.1.2.3 Postproces

• De radioloog / behandelend arts ziet de verstuurde beelden in zijn eigen werkomgeving.

2.1.3 Bedrijfsrollen en UML activity diagram

Bedrijfsrol (actor)	Beschrijving bedrijfsrol
Radioloog / Behandelend arts	Stuurt beelden
Radioloog	Ontvangt beelden

2.1.4 Informatieoverdracht

2.1.4.1 Systemen & Systeemrollen

Systemen:

• PACS van de sturende, producerende organisatie
• PACS/EPD van de ontvangende organisatie

Systeemrollen:

• Sturend systeem PACS (producerende organisatie)
  • BeeldSturendSysteem (BBS-BS)

• Ontvangend Systeem EPD / PACS
  • BeeldOntvangendSysteem (BBS-BO)

2.1.4.2 Transacties & Transactiegroepen

Het uitwisselen van gegevens tussen de verschillende systeemrollen gebeurt op basis van transacties, een verzameling van transacties (bijvoorbeeld een vraag- en antwoordbericht) vormt een zogeheten transactiegroep. Voor de transacties die tussen de systeemrollen plaatsvinden, wordt in ART-DECOR de berichtspecificatie beschreven. Hier is bij de scenario’s beschreven uit welke gegevenselementen een transactie bestaat en wat de kardinaliteit van deze elementen is. Voor de technische specificaties en implementation guide, zie het Technisch Ontwerp.

2.1.4.3 Samenhang bedrijfsrollen, activiteiten, transacties, systeemrollen en transactiegroepen

Transactiegroep	Transacties	Systeemrol	Systeem	Bedrijfsrol	Publicatie
Sturen Beeld	Sturen beeld	BBS-BS	PACS	Radioloog	Concept V0.4.0
	Ontvangen Beeld	BBS-BO	PACS/EPD	Radioloog/Behandelend arts	Leeg

2.2 Usecase 7: Sturen Verslag

Usecase PUSH wordt beschreven in NEN norm maar is nog niet opgenomen in kwaliteitsstandaard. Zo lang deze usecase geen onderdeel is van de kwaliteitsstandaard kan deze ook geen onderdeel zijn van de informatiestandaard.

2.2.1 Doel en Relevantie

Het gebruik van de tijdlijn van beelden en verslagen is leidend voor de gewenste functionaliteit. De volledigheid en compleetheid van de tijdlijn is echter onderhevig aan geldende wet- en regelgeving voor gegevensuitwisseling. Voor het uitwisselen van gegevens via het bevragen van de tijdlijn (pull) is het noodzakelijk dat de patiënt vooraf toestemming heeft gegeven om de beelden op een tijdlijn van een opvragende zorgaanbieder beschikbaar te maken. Wanneer deze toestemming expliciet ontbreekt, kan in sommige gevallen toestemming om gegevens te versturen (pushen) verondersteld worden, waardoor uitwisseling via push wel mogelijk is. Daarnaast kan het mogelijk zijn dat zorgaanbieders nog niet beschikken over de juiste IT-infrastructuur en –applicaties voor het beschikbaarstellen of op kunnen vragen van beelden en verslagen op een tijdlijn. Voor deze casussen beschrijft deze norm een gegevensuitwisseling op basis van push. Hiermee kunnen zorgaanbieders die (nog) geen gegevens aan kunnen bieden op of op kunnen vragen via de tijdlijn gegevens actief versturen en kunnen zorgaanbieders in het algemeen beelden versturen op basis van veronderstelde toestemming. Het actief versturen van verslagen kan ook gebeuren via een uitnodiging om gegevens op te halen (bijvoorbeeld met een link), zie hiervoor Usecase 3: Raadplegen Verslag.

2.2.2 Proces en Context (pre- en postproces)

2.2.2.1 Preproces

• Toestemming voor beschikbaarstellen van radiologische onderzoeken op de tijdlijn ontbreekt expliciet of zorgaanbieder heeft geen toegang tot de tijdlijn
• De radioloog / behandelend arts neemt contact op met de zorgaanbieder waar radiologische onderzoeken van de patiënt beschikbaar zijn
• De radioloog / behandelend arts verzoekt een verslag te sturen

2.2.2.2 Proces

• De radioloog stuurt een verslag naar de radioloog / behandelend arts

2.2.2.3 Postproces

• De radioloog / behandelend arts ziet het verstuurde verslag in zijn eigen werkomgeving.

2.2.3 Bedrijfsrollen en UML activity diagram

Bedrijfsrol (actor)	Beschrijving bedrijfsrol
Radioloog / Behandelend arts	Stuurt verslagen
Radioloog	Ontvangt verslagen

2.2.4 Informatieoverdracht

2.2.4.1 Systemen & Systeemrollen

Systemen:

• PACS van de sturende, producerende organisatie
• PACS/EPD van de ontvangende organisatie

Systeemrollen:

• Sturend systeem PACS (producerende organisatie)
  • VerslagSturendSysteem (BBS-BS)

• Ontvangend Systeem EPD / PACS
  • VerslagOntvangendSysteem (BBS-BO)

2.2.4.2 Transacties & Transactiegroepen

Het uitwisselen van gegevens tussen de verschillende systeemrollen gebeurt op basis van transacties, een verzameling van transacties (bijvoorbeeld een vraag- en antwoordbericht) vormt een zogeheten transactiegroep. Voor de transacties die tussen de systeemrollen plaatsvinden, wordt in ART-DECOR de berichtspecificatie beschreven. Hier is bij de scenario’s beschreven uit welke gegevenselementen een transactie bestaat en wat de kardinaliteit van deze elementen is. Voor de technische specificaties en implementation guide, zie het Technisch Ontwerp.

2.2.4.3 Samenhang bedrijfsrollen, activiteiten, transacties, systeemrollen en transactiegroepen

Transactiegroep	Transacties	Systeemrol	Systeem	Bedrijfsrol	Publicatie
Sturen Verslag	Sturen Verslag	BBS-VS	PACS	Radioloog	Concept V0.4.0
	Ontvangen Verslag	BBS-VO	PACS/EPD	Radioloog/Behandelend arts	Leeg

3 Aanvullende informatie

3.1 Aanwijzingen/eisen voor functionaliteit van systemen

3.1.1 Eenheid van taal

Voor de eenheid van taal wordt zo veel mogelijk SNOMED gebruikt.

3.1.2 IHE-standaard

De informatiestandaard en workflow is gebaseerd op de Integrating the Healthcare Enterprise (IHE) standaard. De precies gebruikte profielen en transacties worden in nader detail beschreven in het Technisch Ontwerp.

3.1.3 Informatie koppeling beeld en verslag

Beelden en verslagen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Op de informatielaag wordt deze koppeling gerepresenteerd door de relatie tussen verslag en onderzoek: een onderzoek met de status “Afgerond” of “Gewijzigd” moet altijd een verslag bevatten. Voor spoedzorg kunnen beelden ook beschikbaar worden gesteld voor het onderzoek verslagen is. Op de applicatielaag zijn beeld, verslag en onderzoek gekoppeld door middel van een unieke ID (binnen de radiologie het accession number).

3.2 Begrippenlijst

Begrip	Omschrijving
ART-DECOR	Internationaal platform voor het ontwikkelen, vastleggen en beheren van informatiestandaarden voor de zorg.
EPD	Elektronisch Patiënten Dossier
FO	Functioneel Ontwerp
IHE	Integrating the Healthcare Enterprise
NEN	Stichting Nederlands Normalisatie Instituut
NVvR	Nederlandse Vereniging voor Radiologie
PACS	Picture Archiving and Communication System
TO	Technisch Ontwerp
zibs	Zorginformatiebouwstenen
Zorgverlener	Zorgverleners zijn alle personen die een behandelrelatie met een patiënt kunnen hebben.

5 Release Notes

Versie	Datum	Auteur(s)	Omschrijving	Organisatie
1.0.0-alpha.3	22 januari 2026	Wai-Lam Wong en Ioannis Beerendonk-Manousioudakis	QC check terminologie met NEN-7541.	Nictiz
1.0.0-alpha.2	9 februari 2024	Wai-Lam Wong en Taco Spitters	Toevoeging Registratie usecases. Nieuwe waardelijsten gebruikt voor AfdelingSpecialisme en AnatomischeLocatie om aan te sluiten bij de IHE MCWG voorgestelde waardelijsten voor practiceSettingCode en AnatomicalRegion. Zie release notes voor nadere wijzigingen.	Nictiz
1.0.0-alfa.1	1 juli 2023	Wai-Lam Wong en Taco Spitters	FO-wiki: 1) Tekstuele aanpassingen. 2) Plaatjes toegevoegd bij UC4 en UC5. UC4 en UC5 zijn technisch nog niet uitgewerkt, derhalve nog niet volledig beschreven in ART-DECOR. 3) Linkjes toegevoegd naar ART-DECOR. ART-DECOR: 1) Opschoning van de Raadplegen en Beschikbaarstellen scenario's UC1, UC2, UC3. Alle items verwijderd die niet daadwerkelijk uitgewisseld worden in deze versie middels XCA-I. Consultatieverzoek: Is het veld het eens met de scenario's UC1, UC2, UC3 in ART-DECOR, waarin de inhoudelijke uitwisseling en gebruikte waardelijsten beschreven staan? Voor technische uitwisseling, zie TO.	Nictiz
0.4.0	8 december 2022	Wai-Lam Wong en Anne van der Kant	Tweede conceptversie voor consultatie	Nictiz