Technisch Ontwerp Informatiestandaard Beeldbeschikbaarheid v2.0.0
|
Dit Technisch Ontwerp (TO) is een conceptversie. De definitieve versie kan afwijken van wat er in dit TO beschreven is. Aan dit TO kunnen geen rechten worden ontleend. Dit TO is geldig tot 31 december 2026. |

1 Inleiding[bewerken]
Beeldbeschikbaarheid v2 geeft de technische invulling aan het beschikbaarstellen, vinden, raadplegen, delen, downloaden en uploaden van medisch beeldvormende onderzoeken en gerelateerde beeldvormingsverslagen.
De technische uitwerking bouwt voort op Beeldbeschikbaarheid v1.0.0 en sluit aan op de Europese ontwikkeling van het European Electronic Health Record Exchange Format (EEHRxF) voor medische beeldvorming.
1.1 Algemeen[bewerken]
Het Technisch Ontwerp vormt de technische uitwerking van het Functioneel Ontwerp Beeldbeschikbaarheid v2.0.0 en legt de afspraken vast die nodig zijn voor interoperabele implementatie door leveranciers.
Het Functioneel Ontwerp legt het functionele gedrag, de systeemrollen en de functionele transacties vast. Het Technisch Ontwerp koppelt deze aan technische actors, interoperabiliteitsprofielen, transacties, informatieobjecten en interfaces.
Waar mogelijk wordt gebruikgemaakt van bestaande internationale standaarden en profielen van HL7, DICOM en IHE.
1.2 Doelgroep[bewerken]
De primaire doelgroep bestaat uit leveranciers, architecten, ontwerpers, ontwikkelaars en testers van systemen die één of meer systeemrollen uit Beeldbeschikbaarheid implementeren.
Bekendheid met HL7 FHIR, DICOM, DICOMweb en de relevante IHE-profielen wordt verondersteld. Dit Technisch Ontwerp is geen algemene introductie tot deze standaarden, maar legt vast hoe zij binnen Beeldbeschikbaarheid worden toegepast.
1.3 Kaders & uitgangspunten[bewerken]
De technische uitwerking van Beeldbeschikbaarheid sluit aan op de relevante Europese en Nederlandse kaders en de daarin vastgelegde uitgangspunten.
1.3.1 Europese en Nederlandse kaders[bewerken]
Verordening (EU) 2025/327 betreffende de European Health Data Space (EHDS) vormt het juridische Europese kader. Medische beelden en gerelateerde beeldvormingsverslagen behoren tot de tweede groep prioritaire categorieën voor primair gebruik waarvoor de relevante bepalingen vanaf 26 maart 2031 van toepassing worden.
De technische uitwerking wordt afgestemd op het European Electronic Health Record Exchange Format (EEHRxF) en de bijbehorende Europese implementatieartefacten.
Xt-EHR heeft voor medische beeldvorming logische informatiemodellen ontwikkeld voor onder andere:
- EHDSImagingStudy;
- EHDSImagingReport;
- gemeenschappelijke modellen voor patiënt, zorgverlener, organisatie, verrichting, apparaat, anatomische structuur en endpoint.
De Xt-EHR Logical Information Models versie 1.0.0 vormen een actuele technische referentie voor de Europese informatiebehoefte. Voor de concrete FHIR-representatie bestaan afzonderlijke implementatiegidsen die nog in ontwikkeling kunnen zijn.
Voor de Nederlandse situatie wordt voortgebouwd op Beeldbeschikbaarheid v1.0.0, NEN 7541 en de relevante landelijke afspraken voor gegevensuitwisseling en generieke functies.
TODO BESLUIT: Leg voor publicatie vast tegen welke exacte versies en publicatiedata van de Europese logische modellen, FHIR-implementatiegidsen, IHE-profielen en overige artefacten BBS v2 is uitgewerkt.
1.3.2 Reikwijdte Technisch Ontwerp[bewerken]
Beeldbeschikbaarheid specificeert de interoperabele uitwisseling tussen systemen. De interne opslagarchitectuur van een zorgaanbieder of samenwerkingsverband wordt niet voorgeschreven.
Binnen scope van het Technisch Ontwerp vallen onder andere:
- de technische actors die aan de systeemrollen worden gekoppeld;
- profielen en transacties voor beschikbaarstellen, zoeken, ophalen en delen;
- de representatie en ontsluiting van onderzoeksmetadata;
- de representatie en uitwisseling van beeldvormingsverslagen;
- toegang tot DICOM-objecten;
- weergave van beelden op afstand;
- identificatie en koppeling van onderzoek en verslag;
- technische zoekmogelijkheden;
- foutafhandeling en relevante performance-eisen;
- technische afhankelijkheden van generieke functies.
Het produceren en intern opslaan van DICOM-objecten en verslaginformatie binnen een bronsysteem valt buiten scope, behalve waar eisen aan deze informatie noodzakelijk zijn voor interoperabele uitwisseling.
1.3.3 Relatie Functioneel Ontwerp, Technisch Ontwerp en implementatieartefacten[bewerken]
Het Functioneel Ontwerp is leidend voor de functionele informatiebehoefte en de functionele systeemrollen.
Dit Technisch Ontwerp legt de technische invulling daarvan vast. Detailafspraken over profielen, resourceconformiteit, kardinaliteiten, terminologiebindingen en search parameters kunnen daarnaast in afzonderlijke implementatiegidsen en datasets worden beheerd.
De volgende traceerbaarheid wordt nagestreefd:
Functionele usecase
↓
Functionele transactie
↓
BBS-systeemrol
↓
Technische actor
↓
IHE/HL7/DICOM-profiel en transactie
↓
Implementatieartefact
De traceerbaarheid tussen het Functioneel Ontwerp Beeldbeschikbaarheid v2.0.0 en dit Technisch Ontwerp wordt vastgelegd door de functionele transacties en systeemrollen te koppelen aan de relevante technische actors, interoperabiliteitsprofielen en transacties.
De technische uitwerking wordt op de volgende plaatsen beschreven:
- **Systeemrollen en technische actors:** in paragraaf 2.1.2 wordt de mapping tussen BBS-systeemrollen, technische actors, profielen en transacties vastgelegd.
- **Transacties en transactiegroepen:** in paragraaf 2.1.3 worden de technische transacties gekoppeld aan de functionele capabilities.
- **Interoperabiliteitsprofielen:** in paragraaf 2.1.4 worden de relevante profielen, versies en hun toepassingsstatus binnen BBS v2 beschreven.
- **Technische uitwerking per usecase:** in de paragrafen 2.2 tot en met 2.6 worden de betrokken systeemrollen, technische transacties en informatieobjecten per usecase beschreven.
- **Implementatieartefacten:** in hoofdstuk 4 worden de technische specificaties, FHIR-resources, DICOM-objecten en overige relevante implementatieafspraken nader toegelicht of wordt naar de betreffende internationale specificaties verwezen.
De mapping wordt bijgehouden op basis van de beschikbare technische specificaties. Voor profielen waarvan de toepassing binnen BBS v2 nog niet definitief is vastgesteld, wordt de mapping als kandidaat aangemerkt. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen de publicatiestatus van een profiel en de besluitvorming over de toepassing ervan binnen BBS v2.
Wijzigingen in de Europese implementatiegidsen of internationale interoperabiliteitsprofielen kunnen gevolgen hebben voor de technische mapping. De betreffende afhankelijkheden worden bij de uitwerking vastgelegd, zodat deze bij een volgende iteratie opnieuw kunnen worden beoordeeld.
- TODO MAPPING:** Valideer de volledige traceerbaarheid tussen functionele transacties, BBS-systeemrollen, technische actors en implementatieartefacten nadat de relevante profielkeuzes zijn vastgesteld.
1.3.4 Infrastructuur[bewerken]
Beeldbeschikbaarheid gaat uit van uitwisseling tussen systemen en organisaties zonder één specifieke interne of landelijke deploymentarchitectuur voor te schrijven.
Een vindfunctie voor onderzoeks- en verslaggegevens kan technisch centraal, decentraal of federatief worden ingericht, mits de voor Beeldbeschikbaarheid vereiste functionaliteit interoperabel beschikbaar is.
Beeldvormende onderzoeken kunnen omvangrijk zijn. Het beschikbaarstellen van metadata wordt daarom technisch onderscheiden van het opslaan en transporteren van de daadwerkelijke DICOM-objecten. DICOM-objecten kunnen bij de oorspronkelijke bron beschikbaar blijven en op verzoek worden opgehaald of op afstand worden weergegeven.
Beeldbeschikbaarheid v1.0.0 beschreef zowel XCA-I als een MHD/WIA-gebaseerde route. BBS v2 moet aansluiten op de ontwikkeling richting FHIR- en DICOMweb-gebaseerde interfaces zonder bestaande landelijke of regionale infrastructuur zonder expliciet migratiebesluit uit te sluiten.
TODO BESLUIT: Leg de positie van XCA-I/XDS-I ten opzichte van MHD, MADO, XC-WADO en andere REST-gebaseerde profielen voor BBS v2 vast.
TODO BESLUIT: Leg vast welke infrastructuurvarianten normatief ondersteund moeten worden en waar gateways of vertalingen tussen bestaande en nieuwe interfaces zijn toegestaan.
1.3.5 Generieke functies[bewerken]
Uitvoering van een BBS-transactie veronderstelt dat de noodzakelijke generieke functies beschikbaar zijn.
Dit betreft ten minste:
- identificatie en authenticatie van patiënt, vertegenwoordiger, zorgverlener, zorgaanbieder en systeem;
- patiëntmatching;
- autorisatie en toegangsbeleid;
- toestemming of een andere geldige rechtsgrond;
- lokalisatie;
- adressering;
- logging;
- beveiliging, integriteit en vertrouwelijkheid;
- eventuele noodtoegang;
- dossier- en bewaarbeleid.
De generieke functie zelf wordt niet opnieuw door BBS gespecificeerd. Waar een technisch profiel eisen stelt aan de overdracht van identiteit, autorisatiecontext, beveiliging of logging worden deze eisen wel opgenomen of genormatief verwezen.
TODO BESLUIT: Bepaal welke landelijke en Europese implementatieprofielen voor authenticatie, autorisatie en auditlogging vanuit BBS normatief moeten worden gerefereerd.
1.4 Status en normativiteit[bewerken]
Beeldbeschikbaarheid v2.0.0 wordt ontwikkeld terwijl de Europese en internationale specificaties voor medische beeldvorming nog verder worden uitgewerkt. Het Technisch Ontwerp beschrijft de technische mogelijkheden, relevante interoperabiliteitsprofielen en transacties op basis van de beschikbare specificaties.
Bij de technische uitwerking wordt onderscheid gemaakt tussen de publicatiestatus van een internationale specificatie, de keuze om deze binnen BBS v2 toe te passen en de normatieve verplichtingen die daaruit voortvloeien voor de betreffende BBS-systeemrollen.
Een aantal relevante specificaties is al gepubliceerd, maar de toepassing daarvan binnen BBS v2 is nog niet definitief vastgesteld. Dit betreft onder andere:
- **IHE MADO:** Manifest-based Access to DICOM Objects (MADO), versie 1.0.0 is gepubliceerd met de status Trial Use. De verdere Europese afstemming van het Imaging Study Manifest en de relatie met EHDSImagingStudy zijn nog in ontwikkeling.
- **IHE XC-WADO:** Cross-Community Web-Based Access to DICOM Objects (XC-WADO), revisie 1.2 is gepubliceerd voor Trial Implementation. Verdere technische uitwerking, waaronder de afhandeling van secure redirects en gerelateerde wijzigingsvoorstellen, kan gevolgen hebben voor de toepassing van cross-community DICOM-retrieval.
- **IHE MHD:** Mobile access to Health Documents (MHD), versie 4.2.5 is de meest recente gepubliceerde versie gebaseerd op FHIR R4. Daarnaast bestaat versie 5.0.0 op basis van FHIR R5. De keuze voor de toepasselijke versie en FHIR-baseline binnen BBS v2 moet nog worden vastgesteld.
- **IHE QEDm:** Query for Existing Data for Mobile (QEDm), versie 3.0.0 is gepubliceerd voor Trial Implementation op basis van FHIR R4. De toepassing binnen BBS v2 en de aansluiting op de Europese FHIR-implementatiegidsen moeten nog worden vastgesteld.
- **HL7 Europe Imaging Report:** de Europese FHIR Implementation Guide voor Imaging Report, versie 1.0.0-ballot is nog in ontwikkeling. De definitieve toepassing en eventuele aanvullende Nederlandse profilering moeten nog worden vastgesteld.
De onderlinge samenhang tussen deze profielen en de Europese FHIR-implementatiegidsen moet worden afgestemd op de definitieve Europese afspraken.
Waar de technische werking van een bestaand profiel voldoende is gespecificeerd, worden de relevante actors, transacties en informatieobjecten in dit TO beschreven. Wanneer de toepassing binnen BBS v2 nog niet is vastgesteld, wordt dit expliciet aangegeven als openstaand besluit of afhankelijkheid.
Een verwijzing naar een profiel of transactie betekent daarmee niet automatisch dat ondersteuning hiervan verplicht is voor iedere BBS-implementatie. Eventuele verplichtingen worden gekoppeld aan de BBS-systeemrollen en de definitief geselecteerde technische profielen.
Bestaande Nederlandse infrastructuur, waaronder IHE XCA-I en XDS-I.b (Radiology Technical Framework, revisie 23.0), wordt niet op voorhand uitgesloten. De verhouding tussen deze infrastructuur en nieuwe FHIR- en DICOMweb-gebaseerde interfaces wordt bij de verdere uitwerking vastgesteld.
- TODO BESLUIT:** Stel voor de definitieve publicatie vast welke versies van internationale profielen en implementatiegidsen normatief worden toegepast, welke technische transacties per BBS-systeemrol verplicht of optioneel zijn en welke alternatieve of transitionele routes worden ondersteund.
- TODO NORMATIEF:** Gebruik in de definitieve versie expliciet SHALL, SHOULD en MAY of de binnen Nictiz afgesproken equivalente normatieve formuleringen.
2 Usecases[bewerken]
De Europese usecases vormen de hoofdstructuur. De Nederlandse usecases uit Beeldbeschikbaarheid v1.0.0 worden waar passend als nationale verfijningen onder deze usecases technisch uitgewerkt.
2.1 Algemeen[bewerken]
De technische realisatie wordt zo veel mogelijk opgebouwd uit herbruikbare actors, transacties en informatieobjecten. Technische afspraken die voor meerdere usecases identiek zijn worden niet per usecase opnieuw gedefinieerd.
De technische toelichting op herbruikbare IHE-profielen, FHIR-resources en generieke functies wordt centraal in hoofdstuk 4 opgenomen. Bij de technische uitwerking van een usecase wordt naar deze centrale beschrijving verwezen en worden alleen usecase-specifieke toepassingen, verplichtingen of afwijkingen aanvullend beschreven.
2.1.1 Technische uitgangspunten voor alle usecases[bewerken]
Voor de technische uitwerking gelden de volgende uitgangspunten:
- onderzoeksmetadata en daadwerkelijke DICOM-content zijn afzonderlijke technische concepten;
- een beeldvormingsverslag en een beeldvormend onderzoek blijven met stabiele identificatoren aan elkaar gerelateerd;
- FHIR wordt gebruikt waar gestructureerde Europese of documentgebaseerde informatie als FHIR wordt uitgewisseld;
- DICOM blijft de standaard voor de daadwerkelijke medische beeldobjecten;
- DICOMweb kan worden gebruikt voor webgebaseerd zoeken en ophalen van DICOM-objecten;
- IHE-profielen specificeren waar van toepassing de combinatie van actors, transacties en standaarden;
- metadata bevat voldoende informatie om een onderzoek te vinden en vervolgens de relevante content te selecteren en benaderen;
- systemen verwerken status, herkomst en versie-informatie zonder klinisch verschillende of identieke onderzoeken onjuist samen te voegen;
- de technische interfaces ondersteunen foutafhandeling conform de onderliggende standaard of het toegepaste profiel.
2.1.2 Systemen, systeemrollen en technische actors[bewerken]
De systeemrollen uit het Functioneel Ontwerp worden gekoppeld aan de technische actors en transacties van de relevante interoperabiliteitsprofielen. Een fysiek informatiesysteem kan meerdere systeemrollen en technische actors implementeren.
Onderstaande tabel geeft per technische functie een overzicht van de relevante gestandaardiseerde transactieroutes. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen documentgebaseerde uitwisseling, resourcegebaseerde uitwisseling en toegang tot DICOM-objecten.
De tabel vormt een technische inventarisatie en schrijft nog geen specifieke implementatieroute voor. De definitieve selectie van profielen, transacties en bijbehorende verplichtingen wordt per usecase vastgesteld.
| Participant | Description | Actors | Transactions | |
|---|---|---|---|---|
| Beschikbaarstellende zorgaanbieder | Publiceert documentgebaseerde onderzoeksmetadata, imaging study manifests of beeldvormingsverslagen. | Document Source | Document Recipient | MHD ITI-65 Provide Document Bundle MHD ITI-105 Simplified Publish MHD ITI-106 Generate Metadata |
| Imaging Document Source | Document Repository | XDS-I.b RAD-68 Provide and Register Imaging Document Set | ||
| Document Source | Document Repository | XDS.b ITI-41 Provide and Register Document Set-b | ||
| Beschikbaarstellende zorgaanbieder | Stelt gestructureerde onderzoeks- of verslaggegevens beschikbaar als FHIR-resources. | FHIR Client | FHIR Server | HL7 FHIR REST create/update, onder andere voor ImagingStudy en DiagnosticReport. Toepasselijke profielen en interacties nader vast te stellen. |
| Raadplegende zorgaanbieder | Zoekt beschikbare documentmetadata over onderzoeken en verslagen. | Document Consumer | Document Responder | MHD ITI-67 Find Document References |
| Document Consumer | Document Registry | XDS.b ITI-18 Registry Stored Query | ||
| Initiating Gateway | Responding Gateway | XCA ITI-38 Cross Gateway Query | ||
| Raadplegende zorgaanbieder | Zoekt en raadpleegt gestructureerde klinische gegevens via FHIR. | Clinical Data Consumer | Clinical Data Source | QEDm PCC-44 Mobile Query Existing Data, voor ondersteunde resources waaronder DiagnosticReport via de Diagnostic Results Option. |
| FHIR Client | FHIR Server | HL7 FHIR REST search/read, onder andere voor ImagingStudy en DiagnosticReport. Toepasselijke profielen en zoekparameters nader vast te stellen. | ||
| Raadplegende zorgaanbieder | Zoekt DICOM-onderzoeks-, serie- of instancegegevens rechtstreeks bij een DICOM-bron. | Imaging Document Consumer | Imaging Document Responder | WIA RAD-129 QIDO-RS Query |
| Raadplegende zorgaanbieder | Haalt een beeldvormingsverslag of imaging study manifest als document op. | Document Consumer | Document Responder | MHD ITI-68 Retrieve Document |
| Document Consumer | Document Repository | XDS.b ITI-43 Retrieve Document Set | ||
| Initiating Gateway | Responding Gateway | XCA ITI-39 Cross Gateway Retrieve | ||
| Raadplegende zorgaanbieder | Haalt geselecteerde DICOM-objecten op voor lokale raadpleging of verwerking. | Imaging Document Consumer | Imaging Document Source | WIA RAD-107 WADO-RS Retrieve |
| Imaging Document Consumer | Imaging Document Source | XDS-I.b RAD-69 Retrieve Imaging Document Set | ||
| Initiating Imaging Gateway | Responding Imaging Gateway | XCA-I RAD-75 Cross Gateway Retrieve Imaging Document Set | ||
| Initiating Imaging Gateway | Responding Imaging Gateway | XC-WADO RAD-160 Cross-Community WADO-RS Retrieve | ||
| Raadplegende zorgaanbieder | Roept een externe viewer aan voor het weergeven van DICOM-onderzoeken. | Image Display Invoker | Image Display | IID RAD-106 Invoke Image Display |
| Verzenden en ontvangen van documenten | Draagt documenten en bijbehorende metadata gericht over aan een ontvangend systeem. | Document Source | Document Recipient | XDR ITI-41 Provide and Register Document Set-b |
| Verzenden en ontvangen van beelden | Draagt DICOM-objecten over aan een ontvangend systeem. | Storage SCU | Storage SCP | DICOM C-STORE |
| DICOMweb Client | DICOMweb Origin Server | DICOMweb STOW-RS Store | ||
Toelichting bij de actor- en transactietabel
De tabel beschrijft de belangrijkste technische interacties en is geen volledige conformiteitsmatrix. De verplichte transacties, actor groupings en opties volgen uit de uiteindelijk geselecteerde IHE-profielen.
Voor het publiceren van documenten ondersteunt MHD naast ITI-65 ook ITI-105 (Simplified Publish) en ITI-106 (Generate Metadata). De keuze tussen deze mogelijkheden wordt bij de verdere uitwerking vastgesteld.
Voor onderzoeksgegevens is IHE MADO versie 1.0.0 relevant voor de representatie en uitwisseling van imaging study manifests. De publicatie en retrieval van deze manifests en het ophalen van DICOM-objecten worden via de daarvoor geselecteerde technische transacties gerealiseerd.
QEDm ondersteunt alleen de resources en zoekmogelijkheden die binnen de betreffende profielopties zijn gespecificeerd. De toepassing voor EHDSImagingStudy en EHDSImagingReport wordt afgestemd op de Europese FHIR-implementatiegidsen.
Naast de REST-gebaseerde profielen blijft de bestaande XCA-I-gebaseerde uitwisseling relevant. De positie daarvan ten opzichte van MHD, MADO en XC-WADO wordt bij de verdere uitwerking vastgesteld.
De technische afhandeling van secure redirects binnen XC-WADO is mede afhankelijk van de verdere IHE-besluitvorming, waaronder CP-575.
Voor patiëntgerichte gegevensuitwisseling worden de relevante technische interfaces in samenhang met de MedMij-opdracht uitgewerkt.
TODO MAPPING: Valideer de definitieve koppeling met de systeemrollen uit het Functioneel Ontwerp en de bijbehorende ART-DECOR-specificaties.
TODO BESLUIT: Stel per usecase vast welke profielen, actors en transacties binnen BBS v2 verplicht of optioneel worden ondersteund.
2.1.3 Transacties en transactiegroepen[bewerken]
Het Functioneel Ontwerp onderscheidt functionele capabilities voor het produceren, beschikbaarstellen, zoeken, ophalen, raadplegen en gericht verzenden van medische beeldvormende onderzoeken en bijbehorende verslagen.
Deze capabilities worden technisch gerealiseerd door een samenhang van transacties. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen het beschikbaarstellen en vinden van metadata, het ophalen van documenten of FHIR-resources en het ophalen of weergeven van DICOM-content.
De technische invulling kan verschillen per informatieobject, usecase en infrastructuur. De relevante gestandaardiseerde transacties en bijbehorende actors zijn beschreven in paragraaf 2.1.2.
2.1.3.1 Overzicht transactiegroepen[bewerken]
| Transactiegroep | Technische functie | Relevante standaarden en transacties |
|---|---|---|
| Voorbereiden | Produceren van onderzoeksmetadata, beeldvormingsverslagen en eventuele imaging study manifests. | IHE MADO voor imaging study manifests; FHIR R4 en DICOM voor de relevante informatieobjecten. |
| Beschikbaarstellen | Publiceren of registreren van documenten, metadata of gestructureerde FHIR-resources. | IHE MHD (ITI-65, ITI-105, ITI-106); IHE XDS.b (ITI-41, gevolgd door registratie via ITI-42); IHE XDS-I.b (RAD-68); FHIR REST (create/update, indien ondersteund en geprofileerd). |
| Zoeken | Vinden van onderzoeks- en verslagmetadata of gestructureerde klinische gegevens. | MHD ITI-67; XDS.b ITI-18; XCA ITI-38; QEDm PCC-44; FHIR REST search. |
| Zoeken DICOM-metadata | Opvragen van beschikbare DICOM-onderzoeken, series en instances bij een DICOM-bron. | IHE WIA RAD-129 (QIDO-RS); DICOMweb QIDO-RS. |
| Ophalen documenten | Ophalen van beeldvormingsverslagen, imaging study manifests of andere uitgewisselde documenten. | MHD ITI-68; XDS.b ITI-43; XCA ITI-39. |
| Ophalen DICOM-content | Ophalen van geselecteerde DICOM-objecten op basis van de gevonden onderzoeksgegevens. | IHE WIA RAD-107 en XDS-I.b RAD-69; IHE XCA-I RAD-75; IHE XC-WADO RAD-160; DICOMweb WADO-RS. |
| Raadplegen op afstand | Aanroepen van een externe viewer voor het weergeven van beeldvormende onderzoeken. | IHE IID RAD-106. |
| Gericht verzenden | Gerichte overdracht van documenten, metadata of DICOM-objecten aan een ontvangend systeem. | IHE XDR (ITI-41); DICOM C-STORE; DICOMweb STOW-RS. |
2.1.3.2 Samenhang tussen transactiegroepen[bewerken]
De transactiegroepen kunnen gezamenlijk een technische keten vormen, maar hoeven niet allemaal via hetzelfde interoperabiliteitsprofiel of dezelfde infrastructuur te worden uitgevoerd.
Een gebruikelijke keten voor het beschikbaarstellen en raadplegen van medische beeldvorming bestaat uit de volgende stappen:
- Voorbereiden: Het bronsysteem produceert de benodigde onderzoeksmetadata, verslaginformatie en eventuele imaging study manifests. De interne verwerking en opslag vallen buiten de scope van de interoperabele transacties.
- Beschikbaarstellen: De bron stelt de relevante gegevens beschikbaar via een document-sharinginfrastructuur, een FHIR-resource-interface of een andere nader vastgestelde technische route.
- Zoeken: Het raadplegende systeem zoekt naar beschikbare onderzoeken of verslagen. Afhankelijk van de infrastructuur worden documentmetadata, gestructureerde FHIR-resources of DICOM-metadata opgevraagd.
- Selecteren: Het raadplegende systeem selecteert de relevante informatie op basis van de gevonden metadata en identificatoren. Het selecteren is in beginsel applicatiegedrag en niet noodzakelijk een afzonderlijke interoperabiliteitstransactie.
- Ophalen of raadplegen: Het raadplegende systeem haalt de geselecteerde documenten, FHIR-resources of DICOM-objecten op, of roept een externe viewer aan.
De uitvoering van deze stappen kan verschillen tussen lokale, regionale, nationale en grensoverschrijdende uitwisseling.
2.1.3.3 Documentgebaseerde en resourcegebaseerde uitwisseling[bewerken]
Bij documentgebaseerde uitwisseling worden documenten en bijbehorende metadata beschikbaar gesteld, gevonden en opgehaald. Hiervoor kunnen onder andere MHD, XDS.b, XDS-I.b en XCA/XCA-I worden toegepast, afhankelijk van de gekozen infrastructuur.
Bij resourcegebaseerde uitwisseling worden gestructureerde gegevens rechtstreeks via FHIR-interacties beschikbaar gesteld en geraadpleegd. Hiervoor kunnen toepasselijke FHIR REST-interacties of specifieke IHE-profielen, zoals QEDm voor de daarin ondersteunde resources, worden gebruikt.
De toepassing van een FHIR-resource betekent niet automatisch dat MHD moet worden gebruikt. MHD profileert document-sharing via FHIR, terwijl andere FHIR-interfaces toegang tot afzonderlijke klinische resources kunnen bieden.
Documentgebaseerde en resourcegebaseerde interfaces zijn niet zonder aanvullende afspraken functioneel uitwisselbaar. Bij de selectie moet worden vastgesteld of de benodigde informatieobjecten, metadata, relaties, zoekmogelijkheden en vervolgtransacties worden ondersteund.
2.1.3.4 Onderzoeksmetadata en DICOM-content[bewerken]
Het beschikbaarstellen en vinden van onderzoeksmetadata wordt technisch onderscheiden van het ophalen van de daadwerkelijke DICOM-objecten.
Onderzoeksmetadata kunnen onder andere beschikbaar zijn via document-sharingmetadata, een imaging study manifest, een FHIR ImagingStudy-resource of een DICOMweb-queryinterface.
Een imaging study manifest volgens IHE MADO ondersteunt de identificatie van en toegang tot DICOM-objecten. MADO beschrijft hiervoor zowel een FHIR-gebaseerde representatie als een DICOM KOS-representatie. Het profiel schrijft niet zelfstandig één document-sharinginfrastructuur voor.
DICOMweb QIDO-RS ondersteunt het zoeken naar DICOM-onderzoeken, series en instances bij een DICOM-bron. Deze functie is niet zonder aanvullende afspraken gelijk aan het zoeken naar beschikbare onderzoeken over zorgorganisaties of communities heen.
Voor het daadwerkelijk ophalen van DICOM-objecten zijn onder andere WADO-RS en de bestaande XDS-I.b/XCA-I-transacties relevant.
IHE XC-WADO biedt een aanvullende webgebaseerde mogelijkheid voor DICOM-retrieval over communitygrenzen. De verdere specificatie van secure redirects en bijbehorende beveiligingsafspraken wordt gevolgd binnen het IHE-ontwikkelproces.
2.1.3.5 Relatie met generieke functies[bewerken]
De uitvoering van technische transacties kan afhankelijk zijn van generieke functies voor onder andere identificatie, authenticatie, autorisatie, patiëntmatching, toestemming of rechtsgrond, lokalisatie, adressering en logging.
Deze functies worden niet opnieuw binnen BBS gespecificeerd. De toepasselijke technische afhankelijkheden en verwijzingen worden uitgewerkt in paragraaf 4.1.9.
2.1.3.6 Openstaande technische keuzes[bewerken]
De beschreven transactiegroepen geven inzicht in de beschikbare gestandaardiseerde mogelijkheden. Hiermee wordt nog niet vastgesteld dat alle genoemde routes verplicht ondersteund moeten worden of dat implementers zonder verdere afspraken tussen deze routes kunnen kiezen.
De definitieve technische invulling wordt per usecase bepaald op basis van de functionele informatiebehoefte, de geselecteerde interoperabiliteitsprofielen en de toepasselijke Europese en Nederlandse afspraken.
TODO BESLUIT: Stel per usecase vast welke transactiegroepen en technische routes verplicht, conditioneel verplicht of optioneel worden ondersteund.
TODO MAPPING: Valideer de samenhang tussen functionele transacties, BBS-systeemrollen, technische actors en de geselecteerde transactiegroepen.
TODO BESLUIT: Stel de definitieve combinatie van document-sharing, FHIR-resource-interfaces en DICOM-retrieval vast, rekening houdend met de bestaande Nederlandse infrastructuur en de verdere ontwikkeling van MADO, XC-WADO, EHDSImagingStudy en EHDSImagingReport.
2.1.4 Interoperabiliteitsprofielen en standaarden[bewerken]
Voor BBS v2 zijn de volgende internationale profielen en standaarden relevant.
| Profiel / standaard | Technische functie | Relevante transactie | Status binnen BBS v2 |
|---|---|---|---|
| HL7 FHIR | Gestructureerde uitwisseling van documenten, resources en metadata | FHIR REST / document Bundle | Basisstandaard; exacte profielen nog vast te stellen |
| DICOM | Modellering en opslag van medische beeldobjecten | DICOM services / objectmodel | Basisstandaard |
| DICOMweb | Webgebaseerd zoeken, opslaan en ophalen van DICOM-objecten | QIDO-RS, WADO-RS, STOW-RS | Relevant voor beeldtoegang |
| IHE MHD | Publiceren, zoeken en ophalen van gezondheidsdocumenten via FHIR | ITI-65, ITI-67, ITI-68 en andere opties | Kandidaat voor documentgebaseerde uitwisseling |
| IHE QEDm | Zoeken en ophalen van bestaande gegevens als FHIR-resources | PCC-44 | Kandidaat voor resourcegebaseerde uitwisseling |
| IHE MADO | Manifestgebaseerde toegang tot DICOM-objecten | Manifestrepresentatie; DICOM retrieval via passende transacties | Kandidaat voor onderzoeksmetadata en toegang tot beeldcontent |
| IHE XC-WADO | Webgebaseerde toegang tot DICOM-objecten over communitygrenzen | RAD-160 | Kandidaat voor cross-community beeldtoegang |
| IHE IID | Gestandaardiseerd aanroepen van een beeldviewer | RAD-106 | Kandidaat voor weergave op afstand |
| IHE XCA-I | Cross-community zoeken en ophalen van imaginginformatie | ITI-38, ITI-39, RAD-75 | Bestaand uit BBS v1; positie in v2 nog vast te stellen |
| IHE WIA | Webgebaseerde toegang tot imaginginformatie | RAD-129 en RAD-107 | Bestaand uit BBS v1; relatie met v2-profielen nog vast te stellen |
MHD versie 4.2.5 is gebaseerd op FHIR R4 en definieert onder andere Provide Document Bundle [ITI-65], Find Document References [ITI-67] en Retrieve Document [ITI-68].
QEDm versie 3.0.0 is eveneens gebaseerd op FHIR R4 en gebruikt Mobile Query Existing Data [PCC-44].
MADO versie 1.0.0 specificeert een manifest waarmee een consumer voldoende informatie ontvangt om de bij een onderzoek behorende DICOM-content te identificeren en te benaderen. De FHIR-representatie van het MADO-manifest is een document Bundle met onder andere Composition, ImagingStudy en Endpoint-resources.
MADO en Imaging Study Manifest zijn geen synoniemen: MADO is een interoperabiliteitsprofiel; het manifest is een informatieobject dat binnen dat profiel wordt gebruikt.
TODO BESLUIT: Stel vast welke profielen onderdeel worden van de BBS v2 baseline en welke als alternatieve of transitionele route zijn toegestaan.
TODO BESLUIT: Stel vast of BBS v2 primair op FHIR R4, FHIR R5 of een combinatie van vastgepinde Europese implementatiegidsen profileert.
2.1.5 Mapping EHDS-usecases en Nederlandse usecases[bewerken]
De Nederlandse usecases worden technisch gekoppeld aan de Europese capabilities zonder daarmee te veronderstellen dat iedere Nederlandse eis onderdeel is van de Europese baseline.
| EHDS-usecase | Nederlandse verfijning | Technische focus |
|---|---|---|
| Beschikbaarstellen medisch beeldvormend onderzoek | Beschikbaarstellen beeldgegevens t.b.v. tijdlijn | Onderzoeksmetadata vindbaar maken en toegang tot DICOM-content mogelijk maken |
| Beschikbaarstellen beeldvormingsverslag | Beschikbaarstellen verslaggegevens t.b.v. tijdlijn | Verslag en verslagmetadata vindbaar en opvraagbaar maken |
| Delen en gebruiken onderzoek en/of verslag | Raadplegen tijdlijngegevens | Zoeken en selecteren |
| Delen en gebruiken onderzoek en/of verslag | Raadplegen verslag | Ophalen of verwerken van verslag |
| Delen en gebruiken onderzoek en/of verslag | Raadplegen beeld | DICOM-content ophalen of op afstand tonen |
| Delen en gebruiken onderzoek en/of verslag | Sturen beeld | Nederlandse route voor gerichte overdracht |
| Delen en gebruiken onderzoek en/of verslag | Sturen verslag | Nederlandse route voor gerichte overdracht |
| Patiëntinzage en downloaden | Geen BBS v1-equivalent | Patiëntgerichte toegang |
| Patiënt deelt of uploadt | Geen BBS v1-equivalent | Patiëntgerichte aanlevering |
2.2 EHDS-usecase 1: Beschikbaarstellen medisch beeldvormend onderzoek[bewerken]
Deze usecase betreft het technisch beschikbaarstellen van een medisch beeldvormend onderzoek voor uitwisseling binnen en tussen zorgorganisaties en, waar van toepassing, over landsgrenzen heen. Een beeldvormend onderzoek bestaat uit DICOM-objecten en bijbehorende metadata waarmee het onderzoek kan worden geïdentificeerd, gevonden, geselecteerd en benaderd.
De uitwisseling van onderzoeksmetadata wordt onderscheiden van de uitwisseling van de daadwerkelijke DICOM-content. Het beschikbaarstellen van metadata betekent niet dat de DICOM-objecten naar een centrale voorziening moeten worden gekopieerd. Onderzoeksmetadata kunnen documentgebaseerd, resourcegebaseerd of via een passende DICOM-interface worden ontsloten. De uiteindelijke technische route wordt vastgesteld binnen de BBS v2-baseline en de toepasselijke Europese afspraken.
De technische uitwerking volgt de functionele informatiebehoefte uit het Functioneel Ontwerp BBS v2. De algemene uitgangspunten, actors en transactiegroepen staan in paragraaf 2.1.
2.2.1 Technische uitwerking[bewerken]
De technische capability bestaat uit drie samenhangende verantwoordelijkheden:
- Onderzoeksgegevens identificeren en de voor uitwisseling noodzakelijke metadata of een imaging study manifest produceren.
- Deze metadata of dit manifest toegankelijk en vindbaar maken via een afgesproken document-sharinginterface, resource-interface of andere passende technische route.
- Zorgen dat de bijbehorende DICOM-objecten via een gestandaardiseerde retrievalinterface of, indien ondersteund, een externe viewer benaderbaar zijn.
De technische uitvoering van deze verantwoordelijkheden kan bij verschillende systemen of infrastructuurcomponenten liggen. De volledige DICOM-content hoeft niet via dezelfde interface te worden uitgewisseld als de onderzoeksmetadata.
2.2.1.1 Systeemrollen en actors[bewerken]
Binnen deze usecase zijn de volgende functionele verantwoordelijkheden relevant:
- Producent onderzoeksobjecten: produceert DICOM-objecten en de bijbehorende onderzoeksidentificatoren, bijvoorbeeld een modaliteit of acquisitiesysteem.
- Onderzoeksarchief / toegangsverlener: slaat de DICOM-objecten op en maakt deze via de gekozen infrastructuur toegankelijk, bijvoorbeeld een PACS of VNA.
- Producent onderzoeksmetadata of manifest: stelt een technisch bruikbare representatie samen van het onderzoek, waaronder eventueel een imaging study manifest.
- Publicerende component: stelt de metadata of het manifest beschikbaar aan een documentvoorziening, een FHIR-interface of een andere afgesproken ontsluitingsvoorziening.
- Ontsluitende component: verzorgt, afhankelijk van de gekozen architectuur, het vinden en ophalen van metadata of een manifest en het routeren naar de DICOM-bron.
- DICOM-bron / viewer: ondersteunt het ophalen van DICOM-objecten of het tonen van het onderzoek via een externe viewer.
Deze verantwoordelijkheden kunnen worden gecombineerd binnen één fysiek systeem. Een PACS, VNA, RIS, EPD/EHR, documentvoorziening of gateway vervult niet automatisch één vaste IHE-actor: de toepasselijke actor wordt bepaald door het geïmplementeerde profiel en de betreffende transactie.
De technische actorparen van de kandidaattransacties zijn opgenomen in paragraaf 2.1.2. De functionele rollen van de Europese usecase worden na selectie van de definitieve profielen aan deze technische actors gekoppeld.
2.2.1.2 Profielen en transacties[bewerken]
De onderstaande tabel onderscheidt het produceren en publiceren van onderzoeksmetadata van de beschikbaarheid van DICOM-content. De opgenomen transacties vertegenwoordigen relevante gestandaardiseerde routes; zij zijn niet zonder nadere afspraken onderling uitwisselbaar of automatisch verplicht binnen BBS v2.
| Participant | Description | Actors | Transactions | |
|---|---|---|---|---|
| Producent / onderzoeksarchief | Draagt DICOM-objecten over aan een onderzoeksarchief. Deze stap kan onderdeel zijn van de interne gegevensverwerking en vormt niet automatisch een verplicht grensvlak van BBS. | Storage SCU | Storage SCP | DICOM C-STORE |
| DICOMweb Client | DICOMweb Origin Server | DICOMweb STOW-RS | ||
| Beschikbaarstellende zorgaanbieder | Publiceert een onderzoeksdocument, imaging study manifest of bijbehorende documentmetadata via een document-sharinginfrastructuur. | Document Source | Document Recipient | MHD ITI-65 Provide Document Bundle, ITI-105 Simplified Publish of ITI-106 Generate Metadata, elk binnen het eigen toepassingsgebied |
| Imaging Document Source | Document Repository | XDS-I.b RAD-68 Provide and Register Imaging Document Set | ||
| Document Source | Document Repository | XDS.b ITI-41 Provide and Register Document Set-b, waar de betreffende documentinhoud en metadata volgens het geselecteerde profiel worden ondersteund | ||
| Beschikbaarstellende zorgaanbieder | Stelt gestructureerde onderzoeksmetadata beschikbaar als FHIR-resources, indien de geselecteerde implementatiegids een dergelijke interface voorschrijft of toestaat. | FHIR Client | FHIR Server | HL7 FHIR REST create/update; resourceprofielen, interacties en endpointafspraken nog vast te stellen |
| Raadplegende zorgaanbieder | Kan de DICOM-content bij de bron ophalen wanneer een onderzoek is gevonden en geselecteerd. De feitelijke retrieval wordt nader beschreven bij EHDS-usecase 3. | Imaging Document Consumer | Imaging Document Source / Imaging Document Responder, afhankelijk van het profiel | IHE WIA RAD-107 WADO-RS Retrieve of DICOMweb WADO-RS |
| Initiating Imaging Gateway | Responding Imaging Gateway | IHE XC-WADO RAD-160 of IHE XCA-I RAD-75, afhankelijk van de gekozen cross-community infrastructuur | ||
| Raadplegende zorgaanbieder | Kan een externe viewer aanroepen wanneer deze functie door de bron wordt aangeboden. | Image Display Invoker | Image Display | IHE IID RAD-106 Invoke Image Display |
Documentgebaseerde ontsluiting. Bij gebruik van IHE MHD versie 4.2.5 worden documenten en documentmetadata via FHIR-gebaseerde document-sharingtransacties beschikbaar gesteld. ITI-65, ITI-105 en ITI-106 verschillen in de wijze waarop het document en de metadata worden aangeleverd of gegenereerd. Bij een XDS.b/XDS-I.b-route worden documenten en metadata via de betreffende document-sharingtransacties gepubliceerd of geregistreerd. De bestaande XCA-I-infrastructuur blijft relevant voor cross-community toegang, maar XCA-I is op zichzelf geen lokale publicatietransactie.
Resourcegebaseerde ontsluiting. HL7 FHIR REST ondersteunt interacties met resources, waaronder de resource ImagingStudy. Een FHIR REST-interface is echter niet automatisch een vastgestelde BBS-publicatie-interface. De ondersteunde resources, operaties, zoekparameters en conformiteitseisen moeten worden gespecificeerd. IHE QEDm versie 3.0.0 is een queryprofiel voor de daarin ondersteunde klinische resources; QEDm definieert geen algemene publicatietransactie voor ImagingStudy en wordt daarom niet als alternatief voor MHD- of XDS-publicatie gepresenteerd.
Imaging study manifest. IHE MADO versie 1.0.0 specificeert een imaging study manifest waarmee de consumer DICOM-objecten kan identificeren en de daarvoor relevante toegangsinformatie kan verkrijgen. Het profiel kent zowel een FHIR-gebaseerde manifestrepresentatie als een DICOM Key Object Selection (KOS)-representatie. Het manifest is een informatieobject; de publicatie, discovery en retrieval ervan worden gerealiseerd via een daarvoor geselecteerde document-sharing- of andere interoperabele interface. Een MADO-manifest is daarmee niet hetzelfde als een MHD-transactie.
DICOM-toegang. DICOM PS3.18 specificeert onder andere QIDO-RS voor DICOM-query's en WADO-RS voor retrieval. IHE WIA, XCA-I en XC-WADO profileren verschillende mogelijkheden voor toegang tot DICOM-content. De keuze voor directe retrieval, cross-community retrieval of remote viewing moet aansluiten op de gekozen discoveryroute en de beschikbare infrastructuur. De verdere technische uitwerking van secure redirect in XC-WADO, waaronder relevante IHE-wijzigingsvoorstellen, kan gevolgen hebben voor deze keuze.
TODO BESLUIT: Stel per usecase en uitwisselingscontext vast welke publicatie-, discovery- en DICOM-toegangsroutes onderdeel zijn van de BBS v2-baseline, en welke als alternatieve of transitionele route zijn toegestaan.
TODO MAPPING: Valideer de koppeling tussen de functionele transacties uit het FO (waaronder IS, DX, DS, DR, RR, IR, ID en PP), de BBS-systeemrollen en de technische actors en transacties in de geselecteerde implementatiegidsen.
2.2.1.3 Informatieobjecten en mapping[bewerken]
Het Europese logische model EHDSImagingStudy vormt het inhoudelijke uitgangspunt voor de onderzoeksmetadata. Voor de technische implementatie moet onderscheid worden gemaakt tussen:
- DICOM Study: het daadwerkelijke beeldvormende onderzoek, geïdentificeerd met een Study Instance UID, met de bijbehorende series en DICOM-instances;
- FHIR ImagingStudy: een FHIR-resource die gegevens over een DICOM Study kan vertegenwoordigen, maar zelf niet de DICOM-content bevat;
- Imaging study manifest: een afzonderlijke manifestrepresentatie, bijvoorbeeld volgens MADO als FHIR document Bundle of DICOM KOS;
- DocumentReference: metadata en een verwijzing naar een beschikbaar gesteld document of manifest, bijvoorbeeld in een MHD-context;
- Endpoint: technische toegangsinformatie voor het ophalen van de relevante gegevens of DICOM-content, afhankelijk van de gekozen representatie en infrastructuur.
De definitieve mapping van EHDSImagingStudy naar FHIR-profielen, DICOM-attributen en document-sharingmetadata wordt vastgesteld op basis van de toepasselijke Europese implementatiegidsen. De technische mogelijkheden die MADO biedt, betekenen niet automatisch dat de MADO FHIR ImagingStudy-representatie identiek is aan de uiteindelijke EHDSImagingStudy-representatie.
De onderstaande kenmerken zijn relevant voor de interoperabele identificatie, selectie en toegang. De tabel legt nog geen definitieve elementkardinaliteiten, terminologiebindingen of verplichte zoekparameters vast.
| Gegeven | Technische betekenis | Mogelijke representatie / aandachtspunt |
|---|---|---|
| Patiëntidentificatie | Relateert het onderzoek aan de juiste patiënt binnen de toepasselijke identificatiecontext. | FHIR Patient-referentie of document-sharingmetadata; identificatiescope en patiëntmatching volgen de relevante afspraken. |
| Study Instance UID | Wereldwijd unieke identificatie van een DICOM Study. | DICOM Study Instance UID (0020,000D); waar passend opgenomen in FHIR ImagingStudy en manifestmetadata. |
| Series- en instance-identificatoren | Identificeren de onderdelen van het onderzoek voor gerichte toegang. | DICOM Series Instance UID en SOP Instance UID; eventueel opgenomen in het imaging study manifest. |
| Accession number en aanvraagidentificatie | Leggen de relatie met de aanvraag of verrichting. | Alleen eenduidig binnen de juiste issuer- of organisatiescope; niet gebruiken als vervanging van de Study Instance UID. |
| Onderzoeksdatum en -tijd | Ondersteunen chronologische selectie en tijdlijnpresentatie. | DICOM- en/of FHIR-kenmerken; de gekozen mapping moet de betekenis van het tijdstip expliciteren. |
| Modaliteit, anatomische regio en verrichting | Ondersteunen klinische duiding, filtering en presentatie. | DICOM- en/of FHIR-coderingen; terminologiebindingen afhankelijk van de geselecteerde EU- en NL-specificaties. |
| Metadataobject, type, status en versie | Maken de beschikbare representatie herkenbaar en voorkomen onduidelijkheid bij correctie of vervanging. | Onder meer DocumentReference of een ander afgesproken metadata-/resourceprofiel. |
| Bronorganisatie en herkomst | Maken duidelijk wie het onderzoek beschikbaar stelt en waar aanvullende context kan worden verkregen. | Organisatie- en provenance-informatie volgens de gekozen profielen. |
| Toegang tot DICOM-content | Maakt na discovery daadwerkelijk ophalen of tonen mogelijk. | WADO-RS-endpoint, gatewayroute of viewerinterface, met de bijbehorende beveiligings- en autorisatiecontext. |
Voor de FHIR-gebaseerde manifestrepresentatie verwijst MADO naar een FHIR Imaging Study Manifest Bundle met onder andere een geprofileerde ImagingStudy. Bij publicatie via MHD zijn de MADO DocumentReference-envelopes relevant. Voor omzetting tussen de FHIR- en DICOM KOS-representaties beschrijft MADO een afzonderlijke mapping. De toepassing hiervan binnen BBS v2 blijft afhankelijk van de gekozen profielcombinatie.
Een onderzoeks- of manifestidentificatie mag niet zonder aanvullende afspraken worden gelijkgesteld aan de DICOM Study Instance UID. De relaties tussen documentidentificatie, manifestidentificatie, Study Instance UID en eventuele orderidentificatie moeten eenduidig worden vastgelegd.
TODO MAPPING: Werk de gegevensmapping tussen EHDSImagingStudy, de geselecteerde FHIR-profielen, MADO en relevante DICOM-attributen uit en leg vast welke elementen noodzakelijk zijn voor identificatie, discovery, selectie en retrieval.
TODO BESLUIT: Stel vast of en in welke situaties een imaging study manifest verplicht of optioneel is, en welke representaties (FHIR, DICOM KOS of beide) moeten worden ondersteund.
2.2.2 Nederlandse verfijning: BBS1-usecase 2 – Beschikbaarstellen beeldgegevens t.b.v. tijdlijn[bewerken]
De Nederlandse verfijning maakt onderzoeksmetadata beschikbaar voor een tijdlijn die onderzoeken van verschillende zorgaanbieders kan tonen. De vindfunctionaliteit kan centraal, decentraal of federatief zijn ingericht. Deze usecase vereist geen centrale opslag van DICOM-objecten en schrijft geen landelijke deploymentarchitectuur voor.
Het doel is dat een raadplegend systeem een onderzoek kan vinden en onderscheiden van andere onderzoeken, en vervolgens via een geschikte technische route toegang tot de beelden kan krijgen. De feitelijke tijdlijnquery en het ophalen of weergeven van de beelden worden beschreven onder EHDS-usecase 3.
2.2.2.1 Systeemrollen en actors[bewerken]
Conform het Functioneel Ontwerp BBS v2 worden de bestaande systeemrollen uit BBS v1 voor deze Nederlandse verfijning aangehouden als functioneel referentiepunt:
- BeeldGegevensBeschikbaarstellendSysteem (BBS-BGB): stelt de voor de tijdlijn benodigde onderzoeksmetadata beschikbaar.
- BeeldGegevensOntvangendSysteem (BBS-BGO): ontvangt of ontsluit deze metadata ten behoeve van de vindfunctionaliteit.
Deze systeemrollen beschrijven functionele verantwoordelijkheden en zijn niet gelijk aan IHE-actors. Afhankelijk van het gekozen profiel kan de publicatie of ontsluiting worden ingevuld door onder andere een Document Source/Recipient, Imaging Document Source/Document Repository of een nader geprofileerde FHIR Client/Server. Een vindvoorziening kan bovendien verschillende interfaces combineren en hoeft niet één fysiek systeem te zijn.
TODO MAPPING: Valideer de definitieve systeemrolnamen, transactiedefinities en koppeling aan technische actors tegen de v2-artefacten in ART-DECOR.
2.2.2.2 Profielen en transacties[bewerken]
Voor deze Nederlandse verfijning is vooral de beschikbaarstelling van vindbare onderzoeksmetadata relevant. De wijze waarop de metadata worden gepubliceerd of ontsloten, hangt af van de geselecteerde infrastructuur. Bestaande document-sharingroutes en nieuwe FHIR-gebaseerde mogelijkheden worden onderscheiden zonder een van deze routes reeds exclusief voor te schrijven.
| Participant | Description | Actors | Transactions | |
|---|---|---|---|---|
| Beschikbaarstellende zorgaanbieder / vindvoorziening | Maakt onderzoeksmetadata of een imaging study manifest beschikbaar voor de tijdlijn. | Document Source | Document Recipient | MHD ITI-65, ITI-105 of ITI-106, afhankelijk van de gekozen publicatieroute |
| Imaging Document Source | Document Repository | XDS-I.b RAD-68, bij documentgebaseerde imaginguitwisseling | ||
| FHIR Client | FHIR Server | FHIR REST create/update, indien een resourcegebaseerde publicatie-interface is vastgesteld | ||
| Raadplegende zorgaanbieder / vindvoorziening | Kan gepubliceerde onderzoeks- of manifestmetadata terugvinden. De query hoort functioneel bij de usecase raadplegen tijdlijngegevens. | Document Consumer | Document Responder | MHD ITI-67 Find Document References |
| Document Consumer | Document Registry | XDS.b ITI-18 Registry Stored Query | ||
| Initiating Gateway | Responding Gateway | XCA ITI-38 Cross Gateway Query | ||
Bij een XDS.b-infrastructuur kan de Document Repository de ontvangen metadata registreren bij de Document Registry met ITI-42 Register Document Set-b. XCA ITI-38 ondersteunt cross-community discovery en is geen zelfstandige publicatietransactie. De beschikbaarstelling binnen de broncommunity en de raadpleging over communitygrenzen zijn afzonderlijke stappen.
Een FHIR-gebaseerde query via REST search kan relevant zijn wanneer de betrokken partijen afspraken hebben over de resourceprofielen, zoekparameters en gegevensinhoud. IHE QEDm wordt niet als algemene ImagingStudy-zoekinterface aangenomen: de ondersteunde resources en actoropties beperken het toepassingsgebied van dat profiel. DICOMweb QIDO-RS ondersteunt queries bij een DICOM-bron, maar is zonder aanvullende afspraken geen volledige oplossing voor het vinden van onderzoeken over zorgorganisaties heen.
Ongeacht de gekozen infrastructuur moeten de beschikbare metadata verwijzen naar een bron of vervolgstap waarmee geautoriseerde raadpleging van het onderzoek kan plaatsvinden. De vindvoorziening hoeft de DICOM-content zelf niet op te slaan.
Bij correctie, vervanging of intrekking van onderzoeksmetadata moet de vindbare representatie worden bijgewerkt volgens het gekozen profiel. De wijze waarop updates, statuswijzigingen, herpublicatie en eventuele verwijdering van vindbare gegevens technisch worden afgehandeld, wordt per geselecteerde route vastgelegd.
TODO BESLUIT: Stel vast welke publicatie-, registratie- en queryinterfaces noodzakelijk zijn voor de landelijke tijdlijn en hoe bestaande XDS/XCA- en FHIR-gebaseerde infrastructuren met elkaar kunnen samenwerken.
2.2.2.3 Informatieobjecten en mapping[bewerken]
De vindbare tijdlijnmetadata bevatten voldoende informatie om een onderzoek te identificeren, aan een patiënt te relateren, te onderscheiden van andere onderzoeken en een vervolgstap naar de beschikbare DICOM-content mogelijk te maken.
De relevante kenmerken zijn onder meer:
- patiëntidentificatie binnen de juiste identificatiecontext;
- Study Instance UID en eventueel de identificatie van het metadataobject of manifest;
- onderzoeksdatum of -periode;
- modaliteit, anatomische regio en waar van toepassing verrichtingtype;
- accession number of aanvraagidentificatie, inclusief de noodzakelijke issuerscope;
- bronorganisatie en de locatie of toegangsmogelijkheid van het onderzoek;
- actuele status en eventuele verwijzing naar een vervangen of gecorrigeerde representatie;
- voldoende metadata om onderzoek en bijbehorend verslag aan elkaar te kunnen koppelen.
De concrete representatie verschilt per geselecteerde technische route. Bij documentgebaseerde uitwisseling kunnen deze kenmerken onderdeel zijn van XDS/XCA-documentmetadata of een MHD DocumentReference. Bij een MADO-manifest kunnen aanvullende imaging-specifieke kenmerken en identificatoren volgens de MADO DocumentReference-profielen beschikbaar worden gesteld. Bij resourcegebaseerde uitwisseling kunnen de gegevens via een toepasselijk ImagingStudy-profiel worden aangeboden.
De functionele gegevensbehoefte voor de tijdlijn staat los van de keuze voor één specifieke FHIR-resource of document-sharinginterface. De definitieve gegevensmapping moet voorkomen dat informatie bij vertaling tussen infrastructuren verloren gaat, dat identieke onderzoeken als afzonderlijke onderzoeken worden gepresenteerd, of dat klinisch verschillende onderzoeken onterecht worden samengevoegd.
De waardelijsten voor classificatie, waaronder het document- of informatietype, worden afgestemd op de gekozen metadatarepresentatie en de betreffende Europese en Nederlandse terminologieafspraken. Bestaande lokale coderingen en mappings worden niet zonder afzonderlijk besluit als definitieve landelijke terminologie voorgeschreven.
TODO MAPPING: Leg voor de gekozen document- en resourcegebaseerde routes vast welke tijdlijnkenmerken naar welke metadata-elementen worden gemapt en welke zoek- en resultaatparameters moeten worden ondersteund. Stem dit af op paragraaf 4.1.4.
TODO BESLUIT: Stel de definitieve mapping en terminologiebindingen vast op basis van EHDSImagingStudy, de relevante IHE- en HL7-profielen en de Nederlandse afspraken voor de tijdlijn. Bepaal daarbij hoe statuswijzigingen, herpublicatie en interoperabiliteit tussen bestaande en nieuwe infrastructuren worden ondersteund.
2.3 EHDS-usecase 2: Beschikbaarstellen beeldvormingsverslag[bewerken]
Deze usecase betreft het interoperabel beschikbaarstellen van een beeldvormingsverslag dat de klinische interpretatie van één of meer medisch beeldvormende onderzoeken bevat. Het verslag kan in een leesbare, gedeeltelijk gestructureerde of verder gestructureerde representatie beschikbaar worden gesteld. De technische representatie moet de verslaginhoud, de bijbehorende metadata en de relatie met het betreffende onderzoek of de betreffende onderzoeken ondersteunen.
Het beschikbaarstellen van een verslag wordt onderscheiden van het vinden en ophalen ervan. Ook de koppeling van het verslag aan DICOM-content betekent niet dat het verslag en de beelden via dezelfde interface of infrastructuur beschikbaar moeten worden gesteld.
Het Functioneel Ontwerp BBS v2 beschrijft de functionele informatiebehoefte. In paragraaf 2.1 zijn de algemene uitgangspunten, technische actors en transactiegroepen beschreven. De uiteindelijke profielen, informatieformaten en interfaces worden vastgesteld in samenhang met de Europese specificaties voor EHDSImagingReport.
2.3.1 Technische uitwerking[bewerken]
Het beschikbaarstellen van een beeldvormingsverslag omvat de volgende samenhangende verantwoordelijkheden:
- Voorbereiden: het verslag en de bijbehorende identificatoren, status en relaties met onderzoeks- en aanvraaggegevens vastleggen in een voor uitwisseling geschikte representatie.
- Beschikbaarstellen: het verslag en/of de benodigde metadata ontsluiten via een afgesproken document-sharinginterface of resourcegebaseerde interface.
- Vindbaar maken: zorgen dat de metadata en identificatoren beschikbaar zijn waarmee een geautoriseerd raadplegend systeem het juiste verslag kan vinden en selecteren.
- Toegankelijk houden: zorgen dat het verslag, en waar van toepassing de daarbij behorende FHIR-resources of gerenderde documentversie, via de geselecteerde retrievalinterface beschikbaar blijven.
- Actualiseren: een gewijzigde, gecorrigeerde, aangevulde of ingetrokken verslagversie volgens de gekozen interface en bijbehorende status- en versieregels herkenbaar maken.
Deze stappen hoeven niet door één fysiek informatiesysteem te worden uitgevoerd. Het technisch vinden en ophalen van het verslag wordt nader behandeld onder EHDS-usecase 3.
2.3.1.1 Systeemrollen en actors[bewerken]
Voor deze usecase worden de volgende functionele verantwoordelijkheden onderscheiden:
- Verslagproducent: stelt de klinische verslaginhoud op of verwerkt de door de bevoegde auteur vastgestelde inhoud, bijvoorbeeld in een RIS, EPD/EHR of verslagleggingsapplicatie.
- Verslag beschikbaarstellende component: stelt het verslag en de bijbehorende metadata via de geselecteerde interface beschikbaar aan andere systemen.
- Document- of resourcevoorziening: ontvangt of ontsluit het verslag, de metadata en eventuele gekoppelde FHIR-resources. De invulling is afhankelijk van de gekozen architectuur.
- Vind- of ontsluitvoorziening: ondersteunt het zoeken en zo nodig routeren naar de bron waar het verslag kan worden opgehaald.
- Raadplegende zorgtoepassing: zoekt, haalt op of verwerkt een beschikbaar gesteld verslag, bijvoorbeeld in een EPD/EHR, een diagnostische werkplek of een viewer.
Deze functionele verantwoordelijkheden zijn niet gelijk aan IHE-actors en kunnen binnen één systeem worden gecombineerd. De technische actors volgen uit de daadwerkelijk geselecteerde interoperabiliteitsprofielen. Relevante actorparen zijn onder andere Document Source/Document Recipient, Document Consumer/Document Responder, Imaging Document Source/Document Repository en Clinical Data Consumer/Clinical Data Source.
De HL7 Europe Imaging Report Implementation Guide, versie 1.0.0-ballot beschrijft bovendien specifieke document- en resourcegebaseerde actors binnen de Europese Health Data API. Deze Europese actors zijn nog niet automatisch normatieve BBS-systeemrollen.
TODO MAPPING: Valideer de koppeling tussen de functionele producent-, beschikbaarstellende, ontsluitende en consumerrollen uit het FO en de technische actors van de uiteindelijk geselecteerde IHE- en HL7-profielen.
2.3.1.2 Profielen en transacties[bewerken]
Onderstaande tabel onderscheidt het publiceren of ontsluiten van een verslag van de vervolgstappen zoeken en ophalen. De genoemde transacties zijn relevante, gestandaardiseerde mogelijkheden. Een vermelding betekent niet dat de betreffende route verplicht is binnen BBS v2 of dat de routes zonder aanvullende afspraken functioneel uitwisselbaar zijn.
| Participant | Description | Actors | Transactions | |
|---|---|---|---|---|
| Beschikbaarstellende zorgaanbieder | Publiceert een beeldvormingsverslag en bijbehorende metadata via een document-sharinginfrastructuur. | Document Source | Document Recipient | MHD ITI-65 Provide Document Bundle, ITI-105 Simplified Publish of ITI-106 Generate Metadata, binnen de toepasselijke profielopties |
| Document Source | Document Repository | XDS.b ITI-41 Provide and Register Document Set-b; registratie van metadata bij een Document Registry verloopt via ITI-42 | ||
| Imaging Document Source | Document Repository | XDS-I.b RAD-68 Provide and Register Imaging Document Set, uitsluitend binnen de voor verslagpublicatie ondersteunde profielopties | ||
| Beschikbaarstellende zorgaanbieder | Stelt gestructureerde verslaggegevens beschikbaar als FHIR-resources, indien hiervoor een passende interface en resourceprofielen zijn vastgesteld. | FHIR Client | FHIR Server | HL7 FHIR REST create/update; concrete conformiteit en toegestane resources nader vast te stellen |
| Raadplegende zorgaanbieder | Kan het beschikbaar gestelde verslag of de bijbehorende metadata vinden en ophalen. Deze vervolgtransacties worden uitgewerkt bij de usecase delen en gebruiken. | Document Consumer | Document Responder | MHD ITI-67 Find Document References en ITI-68 Retrieve Document |
| Document Consumer | Document Registry / Document Repository | XDS.b ITI-18 Registry Stored Query en ITI-43 Retrieve Document Set | ||
| Initiating Gateway | Responding Gateway | XCA ITI-38 Cross Gateway Query en ITI-39 Cross Gateway Retrieve | ||
| Clinical Data Consumer | Clinical Data Source | QEDm PCC-44 Mobile Query Existing Data, voor DiagnosticReport binnen de betreffende actoropties | ||
| Raadplegende zorgaanbieder | Zoekt of haalt verslaggegevens rechtstreeks op via een overeengekomen FHIR-resource-interface. | FHIR Client | FHIR Server | HL7 FHIR REST search/read; ondersteunde resources, zoekparameters en toegangseisen nader vast te stellen |
Documentgebaseerde uitwisseling. IHE MHD versie 4.2.5 profileert een FHIR-gebaseerde interface voor het publiceren, vinden en ophalen van documenten en bijbehorende metadata. MHD ITI-65, ITI-105 en ITI-106 zijn verschillende publicatiemogelijkheden met eigen voorwaarden en mogen niet als identieke transacties worden geïnterpreteerd. Bij XDS.b worden documenten en metadata aangeboden via ITI-41 en vervolgens, afhankelijk van de architectuur, geregistreerd via ITI-42. De bestaande XDS/XCA-infrastructuur blijft een relevante route voor documentdeling. XCA ITI-38 en ITI-39 ondersteunen cross-community zoeken en ophalen; zij zijn geen lokale publicatietransacties.
Verslagen via XDS-I.b. IHE XDS-I.b ondersteunt onder andere de publicatie van beeldvormingsverslagen via RAD-68 in daarvoor bedoelde opties, waaronder de PDF Report Option. Dit betekent niet dat iedere XDS-I.b-implementatie automatisch alle verslagrepresentaties of opties ondersteunt. De toepassing van deze route binnen BBS v2 is nog niet vastgesteld.
FHIR-resourcegebaseerde uitwisseling. FHIR DiagnosticReport kan worden gebruikt voor klinische verslaginhoud, status, bevindingen en relaties met onderzoeksgegevens. De basisinteracties uit FHIR REST definiëren op zichzelf geen volledige BBS-interface. De toegestane resourceprofielen, interacties, zoekparameters, autorisatiecontext en bijbehorende conformance-afspraken moeten daarvoor worden geselecteerd. IHE QEDm versie 3.0.0 is een queryprofiel. PCC-44 ondersteunt onder andere DiagnosticReport via de Diagnostic Results Option, maar is geen transactie voor het publiceren van verslagen.
Europese representatie. De HL7 Europe Imaging Report R4 Implementation Guide, versie 1.0.0-ballot beschrijft een FHIR-representatie van EHDSImagingReport en een relatie met de Europese Health Data API. De implementatiegids is nog niet definitief vastgesteld. De daarin beschreven document- en resourcegebaseerde toegangsmogelijkheden worden daarom niet zonder nationaal of Europees besluit als verplichte BBS v2-interfaces overgenomen.
De Europese beschrijving van verslagformaten onderscheidt een leesbare representatie met beperkte metadata, een verslag met gestructureerde secties en een verder gestructureerd verslag. Een PDF of andere gerenderde representatie kan daarbij een rol spelen, maar is niet in iedere variant de enige of primaire representatie. Het gebruik van Composition en de precieze samenstelling van een Bundle hangen af van het gekozen verslagformaat. Een FHIR DiagnosticReport is niet hetzelfde als het gehele uitgewisselde document.
TODO BESLUIT: Stel vast welke verslagrepresentaties en technische interfaces binnen BBS v2 zijn toegestaan of verplicht, inclusief de relatie met de Europese Health Data API en de toepasbaarheid van bestaande document-sharinginfrastructuur.
TODO BESLUIT: Leg vast welke profielopties, actor groupings, FHIR-resources en transacties per uitwisselingscontext onderdeel worden van de normatieve BBS v2-baseline.
2.3.1.3 Informatieobjecten en mapping[bewerken]
Het Europese logische informatiemodel EHDSImagingReport vormt het inhoudelijke uitgangspunt voor de verslaginformatie. De mapping naar technische informatieobjecten wordt afgestemd op de Xt-EHR–FHIR-mapping in de HL7 Europe Imaging Report Implementation Guide en de definitieve Europese implementatieafspraken.
Afhankelijk van het gekozen representatieniveau kunnen onder andere de volgende FHIR-resources relevant zijn:
- DiagnosticReport: verslaggegevens zoals status, categorie, bevindingen, conclusie, gerenderde verslaginhoud en verwijzingen naar de betreffende ImagingStudy-resources;
- Composition: documentstructuur, documentmetadata en leesbare secties wanneer het gekozen verslagformaat een FHIR-document met Composition gebruikt;
- Bundle: het uitwisselen van een samenhangend geheel van verslaggegevens en contextresources; de Bundlestructuur en het Bundle-type hangen af van de geselecteerde representatie;
- DocumentReference: metadata voor het identificeren, vinden en ontsluiten van een verslagdocument via een document-sharinginterface;
- ImagingStudy: gegevens over het beeldvormend onderzoek waarop het verslag betrekking heeft;
- ServiceRequest: verwijzing naar de aanvraag of opdracht waaruit het onderzoek is voortgekomen;
- Observation en Condition: eventuele gestructureerde bevindingen, conclusies of klinische context, voor zover ondersteund in de geselecteerde implementatiegids.
De beschikbaarheid van deze resources betekent niet dat zij voor alle verslagformaten afzonderlijk verplicht worden uitgewisseld. Ook kan de inhoud van een document via een Bundle worden overgedragen terwijl dezelfde gegevens bij een andere route via afzonderlijke resources worden ontsloten.
De relatie met het beeldvormend onderzoek moet technisch expliciet worden vastgelegd. Een DiagnosticReport.study-verwijzing kan bijvoorbeeld verwijzen naar één of meer ImagingStudy-resources. Voor documentgebaseerde representaties moeten de beschikbare onderzoeksidentificatoren en documentrelaties eveneens voldoende zijn om het juiste onderzoek te bepalen. Een aanvraagnummer is daarbij niet zonder aanvullende identificatiecontext gelijk aan de DICOM Study Instance UID.
| Gegeven | Technische betekenis | Mogelijke representatie / aandachtspunt |
|---|---|---|
| Patiëntidentificatie | Relateert het verslag aan de juiste patiënt. | DiagnosticReport.subject, Composition.subject of document-sharingmetadata; patiëntmatching en identificatiescope volgens de toepasselijke afspraken. |
| Verslagidentificatie | Maakt het verslag eenduidig herkenbaar, ook bij vervolgversies. | DiagnosticReport.identifier, Composition.identifier of documentidentificatie; onderscheid tussen logisch verslag, versie en technisch metadataobject nader vast te leggen. |
| Verslagstatus en versie | Onderscheidt onder andere voorlopig, definitief, aangevuld en gecorrigeerd verslag. | DiagnosticReport.status, Composition.status en/of document-sharingstatus en relaties; mapping per profiel en wijzigingstype vast te stellen. |
| Verslagdatum en relevante zorgdata | Ondersteunen tijdlijnpresentatie en onderscheid tussen onderzoek, verslaglegging en publicatie. | DiagnosticReport.issued/effective[x], Composition.date en/of documentmetadata; betekenis van ieder tijdstip moet behouden blijven. |
| Auteur, beoordelaar en bronorganisatie | Leggen herkomst, verantwoordelijkheid en waar toepasselijk bekrachtiging vast. | Onder meer DiagnosticReport.performer/resultsInterpreter, Composition.author/attester/custodian en organisatie- of provenance-informatie. |
| Verslagtype en klinische classificatie | Maken het verslag vindbaar en herkenbaar als beeldvormingsverslag en ondersteunen eventueel verdere filtering. | DiagnosticReport.code/category, Composition.type/category en/of DocumentReference.type/category; terminologiebindingen nog vast te stellen. |
| Klinische verslaginhoud | Bevat onder andere bevindingen, conclusie en waar van toepassing aanbevelingen. | DiagnosticReport, Composition en eventueel Observation/Condition of een gerenderde bijlage, afhankelijk van de gekozen representatie. |
| Relatie met onderzoek | Zorgt dat het verslag aan het juiste beeldvormend onderzoek wordt gekoppeld. | DiagnosticReport.study, gerelateerde ImagingStudy-identificatoren, Study Instance UID en waar nodig een aanvullende documentrelatie. |
| Relatie met aanvraag | Ondersteunt traceerbaarheid naar de aanvraag of verrichting. | DiagnosticReport.basedOn, ServiceRequest en eventuele accession number met de juiste issuercontext. |
| Documentlocatie en toegang | Maakt het vinden en ophalen van het verslag mogelijk. | DocumentReference.content.attachment, repository-/gatewayinformatie of een overeengekomen FHIR-resource-endpoint. |
De definitieve mapping moet zowel de klinische betekenis van verslaggegevens als de identificatie, bron, versie en relaties behouden. De Europese mapping van EHDSImagingReport is nog in ontwikkeling; daarom worden in dit TO geen aanvullende kardinaliteiten, waardelijsten of verplichte FHIR-profielen zelfstandig vastgesteld.
TODO MAPPING: Valideer de volledige mapping tussen EHDSImagingReport en de gekozen FHIR-profielen, document-sharingmetadata en relevante DICOM-identificatoren, inclusief de relatie met EHDSImagingStudy.
TODO BESLUIT: Stel de ondersteunde verslagformaten, versieregels en terminologiebindingen vast op basis van de definitieve Europese specificaties en de Nederlandse informatiebehoefte.
2.3.2 Nederlandse verfijning: BBS1-usecase 1 – Beschikbaarstellen verslaggegevens t.b.v. tijdlijn[bewerken]
Deze Nederlandse verfijning richt zich op het beschikbaarstellen van voldoende verslagmetadata voor de tijdlijn. Het doel is dat een verslag bij de juiste patiënt en het juiste beeldvormende onderzoek kan worden gevonden, onderscheiden en geraadpleegd, zonder dat de tijdlijn standaard de volledige verslaginhoud hoeft op te halen.
De tijdlijn kan gegevens van meerdere zorgaanbieders combineren. De technische invulling van de vindfunctie kan centraal, decentraal of federatief zijn. Deze verfijning schrijft geen specifieke landelijke opslagarchitectuur voor en vereist niet dat de volledige verslagen naar één centrale voorziening worden gekopieerd.
De functionele gegevensbehoefte staat beschreven in het Functioneel Ontwerp BBS v2. De query- en retrievalstappen worden uitgewerkt bij EHDS-usecase 3.
2.3.2.1 Systeemrollen en actors[bewerken]
Voor de Nederlandse verfijning worden de bestaande systeemrollen uit BBS v1 als functioneel referentiepunt aangehouden:
- VerslagGegevensBeschikbaarstellendSysteem (BBS-VGB): stelt de voor de tijdlijn noodzakelijke verslagmetadata beschikbaar.
- VerslagGegevensOntvangendSysteem (BBS-VGO): ontvangt of ontsluit de verslagmetadata ten behoeve van de vindfunctie.
Deze systeemrollen zijn niet gelijk aan IHE-actors. De technische actorinvulling hangt af van de gekozen interface. Bij documentgebaseerde uitwisseling kunnen onder andere Document Source/Document Recipient en Document Source/Document Repository relevant zijn; bij resourcegebaseerde ontsluiting kan dit een nader geprofileerde FHIR Client/Server betreffen.
Een ontvangende vindvoorziening hoeft de volledige verslaginhoud niet zelf te bewaren. Wel moet de gekozen oplossing de vereiste vindbaarheid, actualiteit en vervolgstap voor raadplegen ondersteunen.
TODO MAPPING: Valideer BBS-VGB en BBS-VGO, de functionele transacties en hun definitieve mapping naar technische actors tegen de v2-artefacten in ART-DECOR.
2.3.2.2 Profielen en transacties[bewerken]
Voor deze verfijning staat de interoperabele beschikbaarstelling en actualisering van vindbare verslagmetadata centraal. Daarvoor zijn meerdere gestandaardiseerde routes relevant. Het ontvangen of ontsluiten van metadata wordt onderscheiden van het opvragen en ophalen van de volledige verslaginhoud.
| Participant | Description | Actors | Transactions | |
|---|---|---|---|---|
| Beschikbaarstellende zorgaanbieder / vindvoorziening | Publiceert een beeldvormingsverslag en metadata waarmee het verslag vindbaar wordt voor de tijdlijn. | Document Source | Document Recipient | MHD ITI-65, ITI-105 of ITI-106, voor zover passend bij de gekozen publicatieoptie |
| Document Source | Document Repository | XDS.b ITI-41; de Document Repository kan de metadata via ITI-42 registreren | ||
| FHIR Client | FHIR Server | FHIR REST create/update, indien hiervoor een resourcegebaseerde metadata-interface is vastgesteld | ||
| Raadplegende zorgaanbieder / vindvoorziening | Kan verslagmetadata zoeken om de tijdlijn samen te stellen. De feitelijke query hoort bij de usecase raadplegen tijdlijngegevens. | Document Consumer | Document Responder | MHD ITI-67 Find Document References |
| Document Consumer | Document Registry | XDS.b ITI-18 Registry Stored Query | ||
| Initiating Gateway | Responding Gateway | XCA ITI-38 Cross Gateway Query | ||
| Raadplegende zorgaanbieder | Kan gestructureerde verslaggegevens via een overeengekomen FHIR-queryinterface raadplegen. | Clinical Data Consumer | Clinical Data Source | QEDm PCC-44, voor DiagnosticReport binnen de Diagnostic Results Option; geen publicatietransactie |
De publicatie- en zoekroutes worden niet automatisch als gelijkwaardige alternatieven beschouwd. Een metadatarecord dat met MHD is aangeboden, is niet zonder meer vindbaar via XDS/XCA, en omgekeerd. Bij gebruik van meerdere infrastructuren moet expliciet worden vastgelegd hoe metadata en identificatoren worden vertaald en hoe discovery naar een geldige retrievalmogelijkheid leidt.
Actualisering van verslagmetadata. Een voorlopig verslag kan definitief worden, een verslag kan een addendum krijgen of later worden gecorrigeerd. De vindfunctie moet in deze situaties voorkomen dat verouderde verslaginformatie zonder context als het actuele verslag wordt gepresenteerd. Afhankelijk van de gekozen implementatie kan actualisering plaatsvinden door een nieuwe versie of documentreferentie te publiceren, een bestaande resource volgens de toegestane FHIR-interacties te actualiseren, of door een documentrelatie voor vervanging of aanvulling vast te leggen.
De precieze toepassing van documentrelaties, statusovergangen, herpublicatie en eventuele intrekking volgt uit de geselecteerde document-sharing- en FHIR-profielen. MHD ITI-65 en de XDS-documentpublicatieroute ondersteunen verschillende metadata- en documentrelaties; het beschikbare mechanisme moet worden gekozen op basis van de feitelijke update- of vervangingssituatie. Niet iedere verandering aan klinische inhoud is een wijziging van hetzelfde technische object.
TODO BESLUIT: Selecteer de normatieve publicatie-, registratie- en queryinterfaces voor verslagmetadata binnen de Nederlandse tijdlijn en leg vast hoe bestaande en nieuwe infrastructuren samen kunnen functioneren.
TODO BESLUIT: Werk per geselecteerde profielroute de statuswijzigingen, addenda, rectificaties, documentvervanging en het zichtbaar houden of intrekken van verouderde metadata uit.
2.3.2.3 Informatieobjecten en mapping[bewerken]
De tijdlijnmetadata moeten voldoende informatie bevatten om het verslag te vinden, aan het juiste beeldvormende onderzoek te relateren en een vervolgstap naar de verslaginhoud mogelijk te maken. Daarbij zijn ten minste de volgende functionele gegevenscategorieën relevant:
- patiëntidentificatie binnen de afgesproken identificatiecontext;
- stabiele verslagidentificatie en waar nodig afzonderlijke identificatie van de verslagversie of documentreferentie;
- verslagdatum, relevante zorgdatum en eventuele publicatie- of wijzigingsdatum, met behoud van hun verschillende betekenis;
- verslagstatus en een relatie met eventuele eerdere of aanvullende versies;
- document-/verslagtype en eventueel aanvullende classificatie voor tijdlijnweergave;
- bronorganisatie, herkomst en waar relevant auteur of verantwoordelijke zorgverlener;
- relatie met het bijbehorende beeldvormende onderzoek of de betreffende onderzoeken, waaronder bruikbare Study Instance UID's of een expliciete FHIR-referentie;
- waar relevant een aanvraagidentificatie of accession number binnen de juiste issuercontext;
- een betrouwbare verwijzing of andere overeengekomen mogelijkheid om het juiste verslag bij de bron op te halen.
Deze gegevens kunnen afhankelijk van de technische route worden vertegenwoordigd in DocumentReference-metadata, XDS/XCA-documentmetadata of specifieke DiagnosticReport-gegevens. De tijdlijn hoeft niet zelf de volledige klinische verslaginhoud te bevatten om een verslag vindbaar te maken.
Classificatie en terminologie. Voor het herkennen van een beeldvormingsverslag en het ondersteunen van eventuele verdere filtering zijn afspraken nodig over het gebruik van documenttype, categorie en andere gecodeerde metadata. De relatie tussen bestaande DVD-afspraken, de DHD VT/SNOMED-classificaties, eventueel tijdelijk ondersteunde lokale codes en de Europese FHIR- en IHE-metadata moet nog worden vastgesteld. Het voorlopig kunnen accepteren van lokale codes is niet hetzelfde als deze codes als definitieve nationale waardelijst vaststellen. De mapping moet bovendien passen bij de zoek- en presentatiewensen van de tijdlijn.
Koppeling onderzoek en verslag. Waar onderzoek en verslag via verschillende infrastructuren of profielen worden ontsloten, moeten de stabiele identificatoren en hun context beschikbaar zijn om de relatie betrouwbaar te leggen. Eenduidige identificatie voorkomt dat een verslag aan een verkeerd onderzoek wordt gekoppeld of dat verschillende versies als ongerelateerde verslagen worden getoond. Een accession number mag daarbij niet zonder issuercontext worden gebruikt als vervanging van de DICOM Study Instance UID.
De gekozen gegevensmapping sluit aan op paragraaf 4.1.3 en paragraaf 4.1.4. De technische uitwerking moet daarnaast aansluiten op de definitieve representatie van EHDSImagingReport en de Nederlandse uitwerking van de tijdlijn.
TODO MAPPING: Leg de mapping vast tussen de verslaggegevens voor de Nederlandse tijdlijn, EHDSImagingReport, DocumentReference en/of de andere gekozen metadata- en resourceprofielen, inclusief status, versies en verwijzingen naar beeldvormende onderzoeken.
TODO BESLUIT: Stel de definitieve terminologiebindingen en overgangsafspraken voor bestaande lokale classificaties vast, rekening houdend met DHD VT/SNOMED, de DVD, de Europese informatiebehoefte en de uiteindelijke IHE/HL7-profielkeuzes.
2.4 EHDS-usecase 3: Delen en gebruiken medisch beeldvormend onderzoek en/of gerelateerd verslag[bewerken]
Deze usecase combineert discovery met het vervolgens ophalen of weergeven van geselecteerde beeldvormende informatie.
2.4.1 Technische uitwerking[bewerken]
De technische flow bestaat conceptueel uit:
- patiënt en toegangscontext bepalen;
- beschikbare onderzoeks- en verslagmetadata zoeken;
- relevante informatie selecteren;
- verslag of metadata ophalen;
- DICOM-content geheel of gedeeltelijk ophalen of op afstand weergeven.
Discovery en content retrieval hoeven niet door hetzelfde protocol of dezelfde infrastructuurcomponent te worden uitgevoerd.
2.4.1.1 Systeemrollen en actors[bewerken]
De consumer kan een EPD/EHR, PACS, diagnostische werkplek, viewer of andere zorgtoepassing zijn.
De bron kan bestaan uit een documentrepository/FHIR-server voor metadata en verslagen en een PACS/VNA voor de feitelijke DICOM-content.
2.4.1.2 Profielen en transacties[bewerken]
Relevante technische capabilities zijn:
- MHD ITI-67 voor document discovery;
- MHD ITI-68 voor document retrieval;
- QEDm PCC-44 voor resourcegebaseerd zoeken;
- WADO-RS voor DICOM retrieval;
- XC-WADO voor cross-community DICOMweb-toegang;
- IID voor het aanroepen van een externe viewer.
TODO BESLUIT: Stel per deploymentcontext vast welke transacties SHALL, SHOULD of MAY zijn.
2.4.1.3 Informatieobjecten en mapping[bewerken]
Zoekresultaten moeten voldoende informatie bevatten om vervolgtransacties uit te voeren zonder onbetrouwbare matching op vrije tekst.
Stabiele identifiers en endpoints worden daarom behouden tussen discovery, selectie en retrieval.
2.4.2 Nederlandse verfijning: BBS1-usecase 3 – Raadplegen tijdlijngegevens[bewerken]
De Nederlandse tijdlijn combineert vindbare onderzoeks- en verslagmetadata tot een klinisch bruikbaar overzicht.
2.4.2.1 Systeemrollen en actors[bewerken]
De raadplegende toepassing consumeert onderzoeks- en verslagmetadata uit de beschikbare vindfunctie(s).
TODO MAPPING: Neem de definitieve BBS-systeemrollen uit ART-DECOR over en koppel deze aan de geselecteerde consumer- en source-actors.
2.4.2.2 Profielen en transacties[bewerken]
BBS v1 ondersteunde tijdlijnquery's via XCA-I en MHD. BBS v2 behoudt de functionele capability, maar de technische interface wordt opnieuw vastgesteld tegen de Europese FHIR- en imagingprofielen.
TODO BESLUIT: Bepaal of één uniforme query-interface wordt vereist of dat meerdere interoperabele routes worden ondersteund.
2.4.2.3 Informatieobjecten en mapping[bewerken]
De tijdlijn gebruikt metadata en haalt niet standaard de volledige DICOM-content op.
De technische mapping van de zoek- en resultaatkenmerken wordt uitgewerkt in hoofdstuk Zoeken en presenteren van de tijdlijn.
2.4.3 Nederlandse verfijning: BBS1-usecase 4 – Raadplegen verslag[bewerken]
Een gebruiker kan vanuit een zoekresultaat of andere bekende verwijzing een geselecteerd beeldvormingsverslag ophalen.
2.4.3.1 Systeemrollen en actors[bewerken]
De BBS-systeemrollen voor raadplegen en beschikbaarstellen van verslag worden gekoppeld aan de consumer- en source-actors van het gekozen profiel.
2.4.3.2 Profielen en transacties[bewerken]
MHD Retrieve Document [ITI-68] is een kandidaat wanneer het verslag als document beschikbaar is.
Voor een resourcegebaseerde representatie kan een FHIR REST-interface worden gebruikt.
TODO BESLUIT: Bepaal de verplichte technische representatie(s) van het verslag.
2.4.3.3 Informatieobjecten en mapping[bewerken]
Het ontvangen verslag behoudt patiënt-, document-, auteur-, status- en onderzoeksidentificatie zodat de context van het verslag eenduidig kan worden vastgesteld.
2.4.4 Nederlandse verfijning: BBS1-usecase 5 – Raadplegen beeld[bewerken]
Een gebruiker kan het volledige beeldvormende onderzoek, een serie of een afzonderlijk DICOM-object benaderen.
2.4.4.1 Systeemrollen en actors[bewerken]
De BBS-systeemrollen zijn:
- BeeldRaadplegendSysteem (BBS-BR);
- BeeldBeschikbaarstellendSysteem (BBS-BB).
2.4.4.2 Profielen en transacties[bewerken]
WADO-RS ondersteunt het ophalen van DICOM-content op study-, series- en instance-niveau.
MADO kan metadata en endpoints leveren die de consumer gebruikt om deze retrieval uit te voeren.
XC-WADO is relevant wanneer webgebaseerde toegang over communitygrenzen nodig is.
IID kan worden toegepast wanneer de beelden niet naar de lokale toepassing worden overgebracht maar via een externe viewer worden gepresenteerd.
TODO BESLUIT: Bepaal wanneer lokale retrieval, cross-community retrieval en remote viewing verplicht of optioneel zijn.
2.4.4.3 Informatieobjecten en mapping[bewerken]
De retrieval gebruikt DICOM-identificatoren zoals Study Instance UID, Series Instance UID en SOP Instance UID.
Een FHIR- of manifestrepresentatie van de onderzoeksmetadata vervangt deze DICOM-identificatoren niet.
2.4.5 Nederlandse verfijning: BBS1-usecase 6 – Sturen beeld[bewerken]
Gericht verzenden van beelden is een Nederlandse aanvullende route voor overdracht aan een bekende ontvanger.
De beschikbaarheids- en raadpleegfuncties blijven leidend; gericht verzenden vormt geen vervanging van discovery wanneer beschikbaarstelling volgens de landelijke afspraken vereist is.
2.4.5.1 Systeemrollen en actors[bewerken]
De verzendende en ontvangende systemen moeten elkaar vooraf kunnen identificeren en technisch adresseren.
2.4.5.2 Profielen en transacties[bewerken]
TODO BESLUIT: Selecteer de technische standaard voor gericht verzenden van beelden. Kandidaten moeten worden beoordeeld op ondersteuning van grote DICOM-objecten, foutafhandeling, hervatten en overdracht van de benodigde metadata.
2.4.5.3 Informatieobjecten en mapping[bewerken]
De overdracht behoudt de DICOM-identificatoren, patiëntcontext, herkomst en koppeling met het bijbehorende verslag.
2.4.6 Nederlandse verfijning: BBS1-usecase 7 – Sturen verslag[bewerken]
Gericht verzenden van een verslag is een Nederlandse aanvullende route voor overdracht aan een bekende ontvanger.
2.4.6.1 Systeemrollen en actors[bewerken]
De verzendende en ontvangende systemen moeten elkaar vooraf kunnen identificeren en technisch adresseren.
2.4.6.2 Profielen en transacties[bewerken]
TODO BESLUIT: Selecteer de technische standaard voor gericht verzenden van verslagen en bepaal de relatie met de documentgebaseerde Europese uitwisseling.
2.4.6.3 Informatieobjecten en mapping[bewerken]
Het verslag behoudt documentidentificatie, patiëntcontext, herkomst, status en verwijzingen naar het bijbehorende onderzoek.
2.5 EHDS-usecase 4: Patiëntinzage en downloaden van onderzoek en/of verslag[bewerken]
Een patiënt of bevoegde vertegenwoordiger kan eigen onderzoeken en verslagen zoeken, bekijken en downloaden.
2.5.1 Technische uitwerking[bewerken]
Waar dezelfde klinische informatieobjecten worden gebruikt, wordt voorkomen dat voor patiënttoegang een inhoudelijk afwijkend formaat ontstaat zonder technische noodzaak.
Patiëntgerichte toegang vereist wel een andere authenticatie-, autorisatie- en gebruikscontext dan professionele toegang.
2.5.1.1 Systeemrollen en actors[bewerken]
Patiëntportaal, PGO of andere patiënttoepassing vervult de consumerrol.
Onderzoeks- en verslagbronnen blijven verantwoordelijk voor het interoperabel beschikbaarstellen van de informatie.
2.5.1.2 Profielen en transacties[bewerken]
Dezelfde discovery-, document-retrieval- en DICOM-retrievalcapabilities kunnen technisch worden hergebruikt indien het gekozen toegangsprofiel dit toestaat.
TODO BESLUIT: Leg de relatie vast met de Nederlandse patiënttoegangsarchitectuur en de relevante Europese patient-access-specificaties.
2.5.1.3 Informatieobjecten en mapping[bewerken]
Gedownloade informatie behoudt voldoende context en metadata om patiënt, onderzoek, verslag, bron, status en technische representatie buiten het bronsysteem te kunnen herkennen.
2.6 EHDS-usecase 5: Patiënt deelt of uploadt onderzoek en/of verslag[bewerken]
Een patiënt of bevoegde vertegenwoordiger kan beeldvormende informatie aan een zorgverlener beschikbaar stellen.
2.6.1 Technische uitwerking[bewerken]
Patiënt-aangeleverde informatie wordt technisch onderscheiden van informatie die reeds als professioneel gevalideerd onderdeel van het zorgdossier beschikbaar was.
Upload betekent daarom niet automatisch opname in het professionele dossier.
2.6.1.1 Systeemrollen en actors[bewerken]
De patiënttoepassing of uploadvoorziening levert de informatie aan een ontvangende zorgtoepassing of gecontroleerde ontvangstomgeving.
2.6.1.2 Profielen en transacties[bewerken]
TODO BESLUIT: Selecteer de technische interfaces voor upload van verslagdocumenten, metadata en DICOM-content.
Bij selectie moet rekening worden gehouden met bestandsgrootte, malwarecontrole, integriteitscontrole en betrouwbare koppeling aan de juiste patiënt.
2.6.1.3 Informatieobjecten en mapping[bewerken]
Waar de oorspronkelijke bron en identifiers bekend zijn blijven deze behouden.
Aanvullend wordt vastgelegd:
- dat de informatie door een patiënt of vertegenwoordiger is aangeleverd;
- wanneer de informatie is ontvangen;
- welke actor de upload heeft uitgevoerd;
- welke technische validaties zijn uitgevoerd;
- of de gegevens professioneel zijn beoordeeld of in het dossier zijn opgenomen.
3 Non-EHDS-usecases – Alleen landelijk gebruik[bewerken]
3.1 Algemeen[bewerken]
Op dit moment worden geen afzonderlijke bestaande BBS v1-usecases uitsluitend in dit hoofdstuk geplaatst.
Nieuwe nationale usecases die niet logisch onder een Europese usecase kunnen worden gepositioneerd kunnen hier later worden toegevoegd.
Voor een dergelijke usecase wordt minimaal vastgelegd:
- de nationale grondslag;
- waarom deze niet onder een EHDS-usecase valt;
- de systeemrollen;
- informatieobjecten;
- technische transacties;
- eventuele gevolgen voor Europese interoperabiliteit.
4 Aanvullende technische informatie[bewerken]
Usecase-overstijgende technische afspraken gelden voor alle relevante systeemrollen.
4.1 Aanwijzingen/eisen voor implementatie van systemen[bewerken]
4.1.1 Eenheid van taal[bewerken]
Semantische interoperabiliteit vereist dat gecodeerde gegevens door producer en consumer dezelfde betekenis behouden.
Voor beeldvormingsspecifieke gegevens wordt waar mogelijk aangesloten op terminologie die reeds onderdeel is van DICOM en de Europese modellen. Voor klinische concepten worden Europese en Nederlandse terminologieafspraken toegepast.
Relevante terminologiestelsels zijn onder andere:
- SNOMED CT;
- DICOM Controlled Terminology;
- LOINC;
- UCUM;
- HL7 Terminology;
- RadLex, waar specifiek voorgeschreven.
De exacte bindingssterkte en ValueSets worden niet zelfstandig in dit hoofdstuk gedefinieerd maar in de bijbehorende dataset of implementatiegids vastgelegd.
TODO MAPPING: Leg per gecodeerd element de ValueSet, versie en bindingssterkte vast.
4.1.2 Internationale interoperabiliteitsstandaarden[bewerken]
De technische architectuur combineert drie hoofdlagen:
- HL7 FHIR voor gestructureerde gezondheidsinformatie, metadata en document-/resource-interfaces;
- DICOM en DICOMweb voor de daadwerkelijke medische beeldinformatie en bijbehorende imagingservices;
- IHE-profielen om actors, transacties en combinaties van deze standaarden interoperabel te specificeren.
IHE MHD biedt een FHIR R4-gebaseerde document-sharinginterface. TODO UITWERKING: Beschrijf de toepassing van IHE MHD binnen BBS v2, inclusief de relevante actors, transacties, informatieobjecten, opties, normatieve versie en relatie met de BBS-systeemrollen.
IHE QEDm biedt een FHIR R4-gebaseerde query-interface voor bestaande klinische resources. TODO UITWERKING: Beschrijf de toepassing van IHE QEDm binnen BBS v2, inclusief de relevante actors, transacties, FHIR-resources, search parameters, normatieve versie en relatie met de BBS-systeemrollen.
IHE MADO specificeert manifestgebaseerde toegang tot DICOM-objecten en ondersteunt zowel een DICOM KOS-representatie als een FHIR Imaging Study Manifest. TODO UITWERKING: Beschrijf de toepassing van IHE MADO binnen BBS v2, inclusief de relevante actors, transacties, het Imaging Study Manifest, toegang tot DICOM-content, normatieve versie en relatie met de BBS-systeemrollen.
XC-WADO richt zich op webgebaseerde toegang tot DICOM-objecten over communitygrenzen. TODO UITWERKING: Beschrijf de toepassing van IHE XC-WADO binnen BBS v2, inclusief de relevante actors, transacties, cross-community context, normatieve versie en relatie met de BBS-systeemrollen.
IID ondersteunt het gestandaardiseerd aanroepen van een image display. TODO UITWERKING: Beschrijf de toepassing van IHE IID binnen BBS v2, inclusief de relevante actors, transacties, aanroep van een image display, normatieve versie en relatie met de BBS-systeemrollen.
(XCA-I en WIA zijn onderdeel van de technische basis van Beeldbeschikbaarheid v1.0.0 en worden bij de definitieve v2-architectuur beoordeeld op continuering, migratie of co-existentie).
IHE XCA-I TODO UITWERKING: Beschrijf de positie en toepassing van IHE XCA-I binnen BBS v2, inclusief de relevante actors en transacties en de relatie tot bestaande infrastructuur en de FHIR- en DICOMweb-gebaseerde oplossingsrichting.
IHE WIA TODO UITWERKING: Beschrijf de positie en toepassing van IHE WIA binnen BBS v2, inclusief de relevante actors en transacties en de relatie tot DICOMweb en de overige geselecteerde BBS-profielen.
4.1.3 Koppeling onderzoek en verslag[bewerken]
Een verslag en het onderzoek waarop het betrekking heeft mogen niet uitsluitend op basis van tekstuele kenmerken aan elkaar worden gekoppeld.
Waar beschikbaar worden stabiele technische identifiers gebruikt, waaronder:
- Study Instance UID;
- accession number met de juiste issuerscope;
- order- of aanvraagidentificatie;
- documentidentificatie;
- expliciete FHIR-references;
- patiëntidentificatie binnen de juiste identificatiescope.
De Study Instance UID is wereldwijd uniek voor een DICOM Study.
Een accession number is doorgaans lokaal uitgegeven en wordt alleen als eenduidige identifier gebruikt in combinatie met de benodigde issuer- of organisatiescope.
Het EHDSImagingReport-model kan imaging study metadata expliciet relateren aan het verslag. De concrete FHIR-mapping van deze relatie wordt in de implementatiegids vastgesteld.
TODO MAPPING: Leg normatief vast welke identifiers producer en consumer SHALL ondersteunen voor onderzoek-verslagkoppeling.
4.1.4 Zoeken en presenteren van de tijdlijn[bewerken]
De tijdlijn is een Nederlandse verfijning en geen generieke presentatie-eis voor alle EHDS-implementaties.
De technische zoekfunctie levert voldoende metadata om onderzoeken en verslagen te vinden, te filteren, te sorteren en aan elkaar te koppelen.
Relevante zoek- en resultaatkenmerken zijn onder andere:
| Kenmerk | Technische functie | Mapping |
|---|---|---|
| Patiëntidentificatie | Selectie van gegevens van de juiste patiënt | TODO MAPPING |
| Document-/informatietype | Onderscheid verslag, onderzoeksmetadata en overige ondersteunde objecten | TODO MAPPING |
| Modaliteit | Filteren van beeldvormende onderzoeken | TODO MAPPING |
| Onderzoeksdatum/periode | Selectie en chronologische presentatie | TODO MAPPING |
| Anatomische regio | Klinische filtering | TODO MAPPING |
| Study Instance UID | Gerichte identificatie van een DICOM Study | TODO MAPPING |
| Accession number | Koppeling aan aanvraag/onderzoek binnen de juiste scope | TODO MAPPING |
| Orderidentificatie | Koppeling aan oorspronkelijke aanvraag | TODO MAPPING |
| Documentidentificatie | Gerichte documentselectie | TODO MAPPING |
| Verrichtingcode | Identificatie van het uitgevoerde onderzoek | TODO MAPPING |
| Auteur / organisatie / land | Herkomstinformatie | TODO MAPPING |
| Status | Onderscheid tussen actuele, vervangen of ingetrokken informatie | TODO MAPPING |
BBS v1 mapt een deel van deze functionaliteit op XDS/XCA-metadata en MHD DocumentReference. Voor BBS v2 wordt een nieuwe mapping opgesteld tegen de definitief geselecteerde Europese en Nederlandse FHIR-profielen.
TODO MAPPING: Voeg per ondersteund profiel de concrete search parameters en response-elementen toe.
4.1.5 Grote DICOM-objecten en performance[bewerken]
De feitelijke beeldcontent kan aanzienlijk groter zijn dan de metadata en verslaginformatie. Technische implementaties mogen daarom niet veronderstellen dat een volledige imaging study op dezelfde wijze kan worden getransporteerd als een regulier klinisch document.
De implementatie houdt rekening met:
- omvang van het onderzoek;
- beschikbare bandbreedte;
- time-outs;
- tussenliggende gateways en proxies;
- geheugen- en opslaggebruik;
- foutafhandeling;
- onderbroken overdracht;
- detectie van een incomplete ontvangst;
- retrieval op study-, series- of instance-niveau;
- selectieve retrieval;
- remote viewing als alternatief voor lokale overdracht.
WADO-RS ondersteunt retrieval op verschillende niveaus van de DICOM-hiërarchie en maakt daardoor selectieve retrieval mogelijk.
Een gedeeltelijk ontvangen onderzoek mag niet zonder waarschuwing als volledig onderzoek worden gepresenteerd.
TODO BESLUIT: Definieer meetbare performance-eisen voor tijdkritische situaties.
TODO BESLUIT: Bepaal eisen voor time-out, retry, resumability en maximale responstijden voor de geselecteerde transacties.
4.1.6 Herkomst, integriteit en patiënt-aangeleverde gegevens[bewerken]
Ontvangen informatie bevat voldoende technische metadata om de herkomst te kunnen beoordelen.
Afhankelijk van het informatieobject betreft dit onder andere:
- patiënt;
- auteur of verantwoordelijke zorgverlener;
- verantwoordelijke organisatie;
- bronsysteem;
- vervaardigings- of onderzoeksdatum;
- document- of resourceidentifier;
- status;
- land of uitwisselingscontext;
- technische integriteitsinformatie.
Patiënt-aangeleverde gegevens blijven als zodanig herkenbaar totdat zij volgens het geldende zorgproces zijn beoordeeld.
Waar technisch mogelijk blijft de oorspronkelijke provenance behouden naast informatie over de patiënt-upload zelf.
4.1.7 Actualiteit, addenda en rectificaties[bewerken]
Een eenmaal beschikbaar gesteld verslag of metadataobject kan later een gewijzigde status krijgen of worden aangevuld.
Implementaties ondersteunen daarom voldoende versie- en statusinformatie om:
- een actuele versie te herkennen;
- een ingetrokken of vervangen versie niet ongemerkt als actueel te presenteren;
- addenda en rectificaties aan het oorspronkelijke verslag te koppelen;
- wijzigingen door te geven aan de gebruikte vindfunctie;
- auditinformatie te behouden.
TODO MAPPING: Leg de mapping vast naar FHIR status-, versionerings- en relatie-elementen van de geselecteerde profielen.
4.1.8 Logging, beveiliging en autorisatie[bewerken]
Alle interfaces worden gebruikt binnen een beveiligde en geautoriseerde context.
Voor iedere relevante transactie moet technisch kunnen worden vastgesteld:
- welke natuurlijke persoon of welk systeem de handeling uitvoert;
- namens welke organisatie de handeling plaatsvindt;
- op welke patiënt de handeling betrekking heeft;
- welke informatieobjecten zijn gezocht, geraadpleegd, verzonden, gedownload of geüpload;
- wat de uitkomst van de transactie was.
Transportbeveiliging en integriteitscontrole volgen minimaal de eisen van de gebruikte onderliggende profielen en de toepasselijke landelijke of Europese beveiligingskaders.
TODO BESLUIT: Leg vast welke security-, authorization- en auditprofielen normatief worden toegepast en welke eisen door generieke voorzieningen buiten BBS worden ingevuld.
4.1.9 Technische afhankelijkheden van generieke functies[bewerken]
BBS specificeert generieke functies niet opnieuw. Voor zover de uitvoering van BBS-transacties afhankelijk is van generieke functies wordt hier vastgelegd welke technische informatie tussen systemen moet worden overgedragen en naar welke landelijke, Europese of internationale afspraken normatief wordt verwezen.
TO DO UITWERKING
- Identificatie en authenticatie: Beschrijf welke technische identiteit van patiënt, vertegenwoordiger, zorgverlener, zorgaanbieder en systeem voor BBS-transacties beschikbaar moet zijn en welke generieke afspraken hiervoor worden toegepast.
- Patiëntmatching: Beschrijf welke afhankelijkheden BBS heeft van patiëntidentificatie en patiëntmatching en welke identificaties of technische context tussen systemen moeten worden overgedragen.
- Autorisatie en toegangsbeleid: Beschrijf welke autorisatiecontext voor BBS-transacties noodzakelijk is en welke generieke afspraken of profielen hiervoor worden toegepast.
- Toestemming en rechtsgrond: Beschrijf welke technische afhankelijkheden bestaan voor het bepalen en overdragen van toestemming of een andere geldige rechtsgrond, voor zover relevant voor BBS.
- Lokalisatie: Beschrijf welke generieke lokalisatiefunctie nodig is om relevante bronnen van beeldvormingsonderzoeken en verslagen te kunnen vinden en welke technische informatie BBS hiervan gebruikt.
- Adressering: Beschrijf welke generieke adresseringsfunctie wordt gebruikt om de technische endpoints van betrokken systemen te bepalen en welke gegevens daarvoor binnen BBS nodig zijn.
- Logging: Beschrijf welke informatie vanuit een BBS-transactie beschikbaar moet zijn voor auditlogging en naar welke generieke loggingafspraken normatief wordt verwezen.
- Beveiliging, integriteit en vertrouwelijkheid: Beschrijf de technische beveiligingsafhankelijkheden van BBS en de relatie met de beveiligingseisen van de toegepaste profielen en generieke voorzieningen.
- Noodtoegang (Breaking-the-Glass-procedure): Beschrijf, indien van toepassing, welke technische gevolgen noodtoegang heeft voor autorisatie, logging en de uitvoering van BBS-transacties.
- Dossier- en bewaarbeleid: Beschrijf uitsluitend de technische afhankelijkheden van dossier- en bewaarbeleid voor zover deze gevolgen hebben voor beschikbaarheid, status, versiebeheer of verwijdering van via BBS ontsloten informatie.
4.2 Informatieobjecten en gegevensmodel[bewerken]
BBS v2 maakt technisch onderscheid tussen ten minste vier concepten:
| Concept | Functie | Technische representatie |
|---|---|---|
| Beeldvormingsverslag | Klinische observaties, interpretatie, conclusie en advies | EHDSImagingReport / nader vast te stellen FHIR-profielen |
| Imaging Study Metadata | Gestructureerde metadata over het beeldvormend onderzoek | EHDSImagingStudy / nader vast te stellen FHIR-profielen |
| Imaging Study Manifest | Overdraagbaar metadataobject waarmee inhoud en locaties van een onderzoek kunnen worden beschreven | Bijvoorbeeld MADO FHIR document Bundle en/of DICOM KOS |
| DICOM Study Content | De daadwerkelijke beelden en overige DICOM-objecten | DICOM-objecten |
De EEHRxF-representatie van een imaging study betreft metadata over het onderzoek en niet de daadwerkelijke pixel- of mediacontent.
EHDSImagingStudy bevat kerninformatie over het onderzoek en kan verwijzingen of endpoints bevatten naar de content. De DICOM Study zelf blijft georganiseerd volgens de DICOM-hiërarchie:
Study
└── Series
└── Instance
Een Imaging Study Manifest kan deze structuur en de benodigde toegangsinformatie beschrijven zonder de volledige beeldcontent zelf te bevatten.
Het MADO FHIR Imaging Study Manifest is een FHIR document Bundle. De centrale ImagingStudy-resource bevat de onderzoeksstructuur; aanvullende resources leveren context over patiënt, maker, aanvraag en endpoints voor toegang tot de content.
4.2.1 FHIR Resources[bewerken]
FHIR-resources worden binnen BBS gebruikt als onderdeel van de geselecteerde informatieobjecten en interoperabiliteitsprofielen. Per resource wordt vastgelegd welke functie deze binnen BBS vervult, binnen welke profielen en transacties deze wordt toegepast en welke BBS- of Europese profilering van toepassing is.
- Bundle: Beschrijf voor welke BBS-informatieobjecten en transacties een FHIR Bundle wordt gebruikt, welk Bundle-type van toepassing is en welke profielen hiervoor normatief zijn.
- Composition: Beschrijf de functie van Composition binnen documentgebaseerde representaties, waaronder het MADO Imaging Study Manifest, en de relatie met de overige resources in de Bundle.
- ImagingStudy: Beschrijf de toepassing van ImagingStudy voor de representatie van onderzoeksmetadata, de relatie met EHDSImagingStudy en DICOM-identificatoren en de wijze waarop toegang tot de DICOM-content wordt vastgelegd.
- Endpoint: Beschrijf de toepassing van Endpoint voor het vastleggen van technische toegang tot de bij een beeldvormend onderzoek behorende content.
- DocumentReference: Beschrijf de toepassing van DocumentReference waar documentmetadata wordt uitgewisseld, inclusief de relatie met beeldvormingsverslagen, MHD en de Nederlandse tijdlijn.
- Overige contextresources: Vul na vaststelling van de definitieve FHIR-mapping de overige gebruikte resources aan voor onder andere patiënt-, auteur-, organisatie- en aanvraagcontext.
TODO BESLUIT: Bepaal welke manifestrepresentaties binnen BBS v2 SHALL worden ondersteund.
TODO MAPPING: Maak een volledige mapping tussen:
- EHDSImagingStudy;
- EHDSImagingReport;
- MADO;
- relevante DICOM-attributen;
- BBS-dataset;
- eventuele MHD DocumentReference-metadata.
4.3 Kwalificatie en conformiteit[bewerken]
Conformiteit wordt beoordeeld per BBS-systeemrol die een implementatie declareert.
Een kwalificatiescenario kan meerdere technische profielen combineren wanneer dat nodig is om een volledige BBS-usecase uit te voeren.
De toetsing omvat waar van toepassing:
- correcte productie van de vereiste informatieobjecten;
- correcte verwerking van verplichte metadata;
- discovery en filtering;
- correcte onderzoek-verslagkoppeling;
- document retrieval;
- DICOM retrieval;
- remote viewing;
- foutafhandeling;
- grote onderzoeken en incomplete overdrachten;
- status, addenda en rectificaties;
- terminologie;
- patiëntgerichte download of upload;
- relevante security- en logginguitkomsten.
Een systeem hoeft alleen conformiteit aan te tonen voor de systeemrollen en opties die het declareert, tenzij een required grouping in het gekozen IHE-profiel aanvullende actors verplicht stelt.
TODO BESLUIT: Definieer de verplichte profielcombinaties per BBS-systeemrol.
TODO BESLUIT: Bepaal welke bestaande IHE Connectathon-tests of andere internationale testartefacten kunnen worden hergebruikt.
4.4 Begrippenlijst[bewerken]
| Begrip | Omschrijving |
|---|---|
| BBS | Beeldbeschikbaarheid. |
| DICOM | Digital Imaging and Communications in Medicine; standaard voor medische beeldvormende informatie en bijbehorende diensten. |
| DICOMweb | REST-gebaseerde DICOM-diensten voor onder andere zoeken, opslaan en ophalen. |
| EEHRxF | European Electronic Health Record Exchange Format. |
| EHDS | European Health Data Space. |
| EHDSImagingReport | Europees logisch informatiemodel voor het beeldvormingsverslag. |
| EHDSImagingStudy | Europees logisch informatiemodel voor metadata over een beeldvormend onderzoek. |
| FHIR | Fast Healthcare Interoperability Resources. |
| IHE | Integrating the Healthcare Enterprise. |
| Imaging Study Manifest | Metadataobject waarmee de inhoud, identificatoren en toegangslocaties van een beeldvormend onderzoek kunnen worden beschreven. |
| MADO | IHE Manifest-based Access to DICOM Objects; interoperabiliteitsprofiel voor manifestgebaseerde toegang tot DICOM-objecten. |
| MHD | IHE Mobile access to Health Documents. |
| QEDm | IHE Query for Existing Data for Mobile. |
| IID | IHE Invoke Image Display. |
| XC-WADO | IHE Cross-Community Web-Based Access to DICOM Objects. |
| XCA-I | IHE Cross-Community Access for Imaging. |
| Study Instance UID | Wereldwijd unieke DICOM-identificatie van een imaging study. |
| WADO-RS | DICOMweb-dienst voor REST-gebaseerd ophalen van DICOM-objecten. |
5 Referenties[bewerken]
- Verordening (EU) 2025/327 betreffende de European Health Data Space.
- Xt-EHR – Medical images and reports / D7.2.
- Xt-EHR – EHDS Logical Information Models.
- HL7 Europe – European Imaging Report Implementation Guide.
- IHE ITI – Mobile access to Health Documents (MHD).
- IHE PCC – Query for Existing Data for Mobile (QEDm).
- IHE RAD – Manifest-based Access to DICOM Objects (MADO).
- IHE RAD – Cross-Community Web-Based Access to DICOM Objects (XC-WADO).
- IHE RAD – Invoke Image Display (IID).
- IHE RAD – Cross-Community Access for Imaging (XCA-I).
- IHE RAD – Web-based Image Access (WIA).
- DICOM Standard.
- NEN 7541.
- Beeldbeschikbaarheid v1.0.0 Functioneel Ontwerp.
- Beeldbeschikbaarheid v1.0.0 Technisch Ontwerp.
6 Release Notes[bewerken]
Deze versie vormt de eerste technische uitwerking van Beeldbeschikbaarheid v2.0.0 en bouwt voort op de technische afspraken uit Beeldbeschikbaarheid v1.0.0.
Belangrijke onderwerpen voor v2 zijn de aansluiting op EHDS/EEHRxF, uitbreiding van de scope ten opzichte van v1, toepassing van actuele FHIR- en DICOMweb-gebaseerde interoperabiliteitsprofielen en ondersteuning van de nieuwe patiëntgerichte usecases.
TODO: Vul deze paragraaf bij publicatie aan met de definitieve technische wijzigingen ten opzichte van v1.0.0.