Ontwerp Lab2zorg V2.0.0

Uit informatiestandaarden
Versie door Sasja Beers (overleg | bijdragen) op 29 jun 2022 om 12:57 (Aanwijzingen/eisen voor functionaliteit van systemen)
(wijz) ← Oudere versie | Huidige versie (wijz) | Nieuwere versie → (wijz)
Ga naar: navigatie, zoeken


FunctioneelTechnischFunctioneel-Technisch



1 Algemeen

Deze pagina beschrijft het functioneel ontwerp van Lab2zorg, dit is één van de toepassingen van de Informatiestandaard uitwisseling laboratoriumgegevens. Het overkoepelend ontwerp vind je hier. Diverse begrippen die in dit functioneel ontwerp van Lab2zorg gebruikt worden, worden nader toegelicht in de Begrippenlijst

Lab2zorg zorgt ervoor dat zorgverleners, zoals apothekers en huisartsen, direct elektronisch de laboratoriumresultaten van hun patiënten kunnen sturen of inzien. Deze categorie bevat alle uitwisselingen tussen laboratoria en zorgverleners én de uitwisseling van laboratoriumgegevens door zorgverleners onderling.

Figuur: Uitwisseling Labgegevens Proces

Uitwisseling laboratoriumgegevens proces

Zowel labspecialisten als zorgverleners maken gebruik van een informatiesysteem, respectievelijk:

  • XIS (zorgverlenerinformatiesysteem).
  • LIS (laboratoriuminformatiesysteem).

De uitwisseling van laboratoriumresultaten vindt plaats:

  • tussen laboratoriumspecialist en zorgverlener
  • tussen zorgverleners onderling

Onderstaande afbeeldingen tonen de bedrijfsrollen en de activiteiten die zij uitvoeren.

Lab2zorg Activiteitendiagram lab-zorg-2.PNG

Bij uitwisseling tussen zorgverleners onderling worden de verschillende bedrijfsrollen vervuld door een zorgverlener.

Lab2zorg Activiteitendiagram zorg-zorg-2.PNG

2 Usecases

Lab2zorg kent 3 usecases:

  1. Zorgverlener vraagt laboratoriumonderzoek aan en ontvangt het resultaat van het laboratorium (voor uitwerking zie hier).
  2. Zorgverlener raadpleegt laboratoriumresultaten, beschikbaar gesteld door het laboratorium of de aanvrager (voor uitwerking zie hier).
  3. Aanvrager stuurt laboratoriumresultaten door naar zorgverlener (voor uitwerking zie hier).


2.1 Zorgverlener vraagt laboratoriumonderzoek aan en ontvangt het resultaat van het laboratorium in zijn/haar XIS

Deze usecase is nog niet uitgewerkt en volgt binnenkort

2.1.1 Doel en relevantie

Dit proces komt overeen met patient journey 1 en bevat de berichten 1A, 1B, en 2 uit de Richtlijn Uitwisseling laboratoriumgegevens . In dit proces wordt de aanvraag van een zorgverlener naar het laboratorium omschreven en het antwoord na uitvoer van het laboratoriumonderzoek teruggestuurd.

2.2 Zorgverlener raadpleegt laboratoriumresultaten

Zorgverleners hebben, om een volledig beeld van hun patiënt te hebben, de (laatste) laboratoriumresultaten van de patiënt nodig. Een zorgverlener kan deze op ieder moment raadplegen. Redenen voor raadplegen zijn:

  • Bij de apotheek voor verstrekking van specifieke medicatie (medicatiebewaking),
  • Voordat de voorschrijver een recept voorschrijft controleert hij/zij of er recente relevante laboratoriumresultaten zijn (medicatiebewaking),
  • Wanneer een zorgverlener voor het zorgproces behoefte heeft aan recente laboratoriumresultaten,
  • Wanneer een zorgverlener een melding krijgt dat er een laboratoriumresultaat voor hem/haar beschikbaar is gesteld.

Het raadplegen van medische gegevens wordt bij voorkeur gedaan bij de bron van de informatie. In het geval van laboratoriumresultaten; het laboratorium. Op het moment van schrijven is het voor een groot deel van de laboratoria in Nederland nog niet mogelijk laboratoriumresultaten beschikbaar te stellen voor raadplegen. Daarom wordt in dit functioneel ontwerp ook het scenario uitgewerkt dat de aanvrager van het laboratoriumonderzoek de resultaten beschikbaar stelt voor overige zorgverleners. Deze use case is onderdeel van patient journey 2 uit de Richtlijn Uitwisseling laboratoriumgegevens (pagina 17) en bevat de berichten 4 en 5 (pag 25-26). Het doel is om laboratoriumresultaten beschikbaar te stellen voor alle zorgverleners die deze nodig hebben voor de behandeling van de patiënt.


Voor een aantal voorbeeldscenario's van deze uitwisseling zie: scenario's

2.2.1 Doel en relevantie

Hergebruik van laboratoriumresultaten wordt gestimuleerd doordat deze beschikbaar zijn en ten alle tijden geraadpleegd kunnen worden. Dit vermindert het dubbel uitvoeren van onderzoeken, dit komt ten goede aan de patiënt en is kostenbesparend.

2.2.2 Proces en context

2.2.2.1 Preconditie

  • De patiënt heeft toestemming gegeven om zijn of haar laboratoriumresultaten uit te wisselen.

Wanneer het laboratorium de resultaten beschikbaar stelt:

  • De zorgverlener heeft de vraag via het XIS naar het laboratorium gestuurd.
  • Het onderzoek is uitgevoerd en de resultaten zijn ingevoerd in het LIS.
  • Het laboratoriumresultaat heeft de status definitief.
  • Het laboratoriumresultaat is aangemeld voor raadplegen.

Wanneer een zorgverlener de resultaten beschikbaar stelt:

  • Het laboratoriumresultaat is opgenomen in het XIS.
  • Het laboratoriumresultaat heeft de status definitief.
  • Het laboratoriumresultaat in het XIS is aangemeld voor raadplegen.

2.2.2.2 Trigger event

Tijdens de behandeling van een patiënt heeft een zorgverlener behoefte aan recente laboratoriumresultaten. Bijvoorbeeld ten behoeve van medicatiebewaking door een apotheker.

2.2.2.3 Processtappen:

  • Het XIS van de huisarts, apotheker1 of specialist vraagt laboratoriumresultaten op bij laboratoria of andere zorgverleners (LIS of XIS).
  • De bevraagde LISsen /XISsen leveren de opgevraagde laboratoriumresultaten op indien beschikbaar.
  • Het Laboratoriumresultaat wordt op de juiste manier verwerkt in het dossier van de raadplegende partij.

2.2.2.4 Postconditie:

  • De zorgverlener heeft inzage in de laboratoriumresultaten in zijn/haar XIS.
  • De bron kan nagaan wie laboratoriumresultaten bij hem heeft geraadpleegd (i.v.m. rectificatie).

1. Voor openbare apothekers is er door de KNMP en de NHG een gelimiteerde lijst op gesteld van resultaten die ingezien mogen worden. Deze lijst staat op de website van Nictiz

2.2.3 Bedrijfsrollen en UML activity diagram

In deze use case raadpleegt een zorgverlener laboratoriumresultaten. Anderzijds kan een zorgverlener ook degene zijn die een laboratoriumresultaat beschikbaar stelt.

Bedrijfsrol Toelichting
Zorgverlener - raadplegend Raadpleegt laboratoriumresultaten
Zorgverlener - beschikbaarstellend Stelt laboratoriumresultaten beschikbaar voor andere zorgverleners
Labspecialist Stelt de laboratoriumresultaten beschikbaar voor zorgverleners

Onderstaande afbeelding toont de verschillende activiteiten uit de procesbeschrijving die door de bedrijfsrollen worden uitgevoerd.

FO lab2zorg - Activity Diagram - Zorgverlener raadpleegt laboratoriumresultaten.png

2.2.4 Informatieoverdracht

2.2.4.1 Systemen & Systeemrollen

Zowel de zorgverlener en laboratoriumspecialist maken ieder gebruik van een informatiesysteem, respectievelijk XIS en LIS. Deze systemen kennen ieder verschillende systeemrollen, die het uitwisselen van gegevens tussen deze systemen mogelijk maken. In ART-DECOR worden de systeemrollen als Actor beschreven.

Het LIS vervult in deze use case de volgende systeemrollen:

  • LaboratoriumresultaatResultaatBeschikbaarstellend Systeem [LAB-LRB]

Het XIS kan in deze use case twee systeemrollen vervullen:

  • LaboratoriumresultaatResultaatBeschikbaarstellend Systeem [LAB-LRB]
  • LaboratoriumresultaatResultaatRaadplegend Systeem [LAB-LRR]

Component Diagram Systeemrollen Raadplegen Laboratoriumresultaten

2.2.4.2 Transacties & Transactiegroepen

Onderstaande afbeelding toont de samenhang tussen de bedrijfsrollen, bedrijfsactiviteiten, systeemrollen en transacties en transactiegroep die onderdeel uitmaken van het raadplegen van laboratoriumresultaten.

FO Lab2Zorg Raadplegen Transacties.png

In de bovenstaande afbeelding is zichtbaar dat sommige bedrijfsactiviteiten een bepaalde transactie tot gevolg hebben. Deze transactie wordt uitgevoerd door een systeemrol en maakt onderdeel uit van een transactiegroep.

De onderstaande tabel maakt het mogelijk direct de gewenste scenario’s, transactiegroepen en/of transacties te raadplegen in ART-DECOR of ander document.

Scenario's Transactiegroep Transacties Systeemrol(len) Systemen Bedrijfsrollen
Lab2zorg Raadplegen/Beschikbaarstellen laboratoriumresultaten Raadplegen laboratoriumresultaten [LAB-LRR] XIS Zorgverlener raadplegend
Beschikbaar stellen laboratoriumresultaten [LAB-LRB] LIS of XIS Laboratoriumspecialist of Zorgverlener beschikbaarstellend

2.3 Zorgverlener stuurt laboratoriumresultaten naar andere zorgverlener

Deze usecase komt overeen met patient journey 3 uit de Richtlijn Uitwisseling laboratoriumgegevens (pagina 18) en bevat bericht 6 (pag 26).

De usecase kent twee varianten:

  1. de laboratoriumresultaten worden, met bijvoorbeeld een medicatievoorschrift, meegestuurd
  2. er worden alleen laboratoriumresultaten gestuurd

In onderstaande tekst wordt geen onderscheid tussen beide varianten gemaakt.

Voor een aantal voorbeeldscenario's van deze uitwisseling zie: scenario's

2.3.1 Doel en relevantie

Het onderling uitwisselen van laboratoriumresultaten door zorgverleners, bijvoorbeeld in het kader van medicatiebewaking, bevordert het hergebruik van de betreffende informatie in het belang van de continuïteit van de zorg voor de patiënt.

2.3.2 Proces en context

2.3.2.1 Preconditie

  • De patiënt heeft toestemming gegeven om zijn of haar laboratoriumresultaten uit te wisselen.1
  • De zorgverlener, zoals huisarts of specialist, heeft een labresultaat in het XIS.
  • Het labresultaat heeft de status definitief.

2.3.2.2 Trigger event

Er zijn meerdere trigger events voor dit proces:

  • een zorgverlener heeft een laboratoriumresultaat ontvangen dat mogelijk relevant is voor andere zorgverleners (bijvoorbeeld in het kader van medicatiebewaking).
  • een bijzonder geval hiervan geldt het volgende: een zorgverlener die onderzoek heeft laten doen naar de nierfunctie deelt een afwijkende nierfunctiewaarde mee aan de door de patiënt aangewezen apotheker.2

2.3.2.3 Processtappen:

  • Het XIS van de zorgverlener stuurt het labresultaat naar het XIS van de andere zorgverlener.
  • Het XIS van de andere zorgverlener ontvangt het resultaat en stuurt een ontvangstbevestiging.

2.3.2.4 Postconditie

  • De laboratoriumresultaten zijn beschikbaar in het XIS van de ontvangende zorgverlener.

1. Op basis van de Regeling geneesmiddelenwet artikel 6.10 geldt hierop de volgende uitzondering. Bij afwijkende nierfunctiewaarden is de aanvrager van het onderzoek verplicht deze waarden te delen met de door de patiënt aangewezen apotheker.

2. Op basis van de Regeling geneesmiddelenwet artikel 6.10.

2.3.3 Bedrijfsrollen en UML activity diagram

In deze use case is zowel degene die laboratoriumresultaten verstuurt als degene die ze ontvangt een zorgverlener.

Bedrijfsrol Toelichting
Zorgverlener - versturend Verstuurt laboratoriumresultaten naar andere zorgverlener
Zorgverlener - ontvangend Ontvangt laboratoriumresultaten

Onderstaande afbeelding toont de verschillende activiteiten uit de procesbeschrijving die door de bedrijfsrollen worden uitgevoerd.

FO lab2zorg - Activity Diagram - Zorgverlener stuurt laboratoriumresultaten naar zorgverlener.png

2.3.4 Informatieoverdracht

2.3.4.1 Systemen & Systeemrollen

De zorgverlener die het laboratoriumresultaat verstuurt en de zorgverlener die het laboratoriumresultaat ontvangt maken ieder gebruik van een eigen XIS. Deze systemen kennen ieder verschillende systeemrollen, die het uitwisselen van gegevens tussen deze systemen mogelijk maken. In ART-DECOR worden de systeemrollen als Actor beschreven.

Het XIS vervult in deze use case de systeemrollen:

  • Laboratoriumresultaat- LabResultaatSturend Systeem [LAB-LRS]
  • Laboratoriumresultaat- LabResultaatOntvangend Systeem [LAB-LRO]

Systeemrollen sturen labresulaat zorgverlener.png

2.3.4.2 Transacties & Transactiegroepen

Onderstaande afbeelding toont de samenhang tussen de bedrijfsrollen, bedrijfsactiviteiten, systeemrollen en transacties en transactiegroep die onderdeel uitmaken van Lab2zorg.

Use case diagram sturen labresultaten

In de bovenstaande afbeelding is zichtbaar dat sommige bedrijfsactiviteiten een bepaalde transactie tot gevolg hebben. Deze transactie wordt uitgevoerd door een systeemrol en maakt onderdeel uit van een transactiegroep.

De onderstaande tabel maakt het mogelijk direct de gewenste use cases (scenario’s), transactiegroepen en/of transacties te raadplegen in ART-DECOR of ander document.


Scenario Transactiegroep Transacties Systeemrol(len) Systemen Bedrijfsrollen
Lab2zorg Sturen laboratoriumresultaten (PUSH) Sturen laboratoriumresultaten [LAB-LRS] XIS Zorgverlener sturend
Sturen ontvangstbevestiging laboratoriumresultaten(deze transactie bevat geen concepten) [LAB-LRO] XIS Zorgverlener ontvangend

3 Functionaliteit

3.1 Aanwijzingen/eisen voor functionaliteit van systemen

Naast de onderstaande eisen, zijn er ook een aantal aanwijzingen die tijdelijk gelden. Deze instructies gelden voor de periode dat laboratoria nog niet in staat zijn zelf laboratoriumresultaten beschikbaar te stellen en de resultaten nog via edifact/HL7v2 delen. Deze aanvullende eisen vindt u hier.

3.1.1 Kopie-resultaat

In de richtlijn is afgesproken dat een gebruiker van laboratoriumresultaten op de hoogte moet zijn van het feit of deze rechtstreeks van de bron afkomstig zijn. In de uitwisselingen zoals benoemd in paragraaf 2.2 en 2.3 komt het voor dat laboratoriumresultaten beschikbaar gesteld of verstuurd worden door een partij die zelf niet verantwoordelijk was voor de oplevering van het resultaat. In die gevallen wordt in de uitwisseling aangegeven dat het een kopie-resultaat betreft.

3.1.2 Bij rectificatie

Als een resultaat nadat het of door anderen geraadpleegd is of naar anderen doorgestuurd is, gerectificeerd wordt, moeten deze zorgverleners hiervan op de hoogte gesteld worden. Het laboratoriumresultaat moet dan de status "corrected" krijgen.

3.1.3 Rol van de status 'definitief'

Alleen laboratoriumresultaten met status 'definitief' worden beschikbaar gesteld, doorgestuurd of met een ander bericht meegestuurd. Deze beperking geldt niet voor de uitwisseling tussen een laboratorium en de aanvrager van een onderzoek.

3.2 Over de gegevens

3.2.1 Filter of query parameters bij raadplegen

Bij het raadplegen worden standaard de volgende parameters gebruikt voor filtering:

  • Identificatienummer van de patiënt (BSN)
  • Onderzoek
  • TestCode
  • TestDatumPeriode (gedefinieerd door een van- en een tot-en-met-datum)

3.2.2 Beschikbaarstellen en mee/doorsturen van laboratoriumresultaten

De transacties zijn gebaseerd op het gebruik van de zib LaboratoriumUitslag(2020).

Hieraan zijn toegevoegd:

  • gegevens van de partij die de betreffende resultaten beschikbaarstelt of verstuurt
  • identificaties op het niveau van de LaboratoriumUitslag en LaboratoriumTest
  • IndicatorKopie op het niveau van de LaboratoriumUitslag(zie Kopie-resultaat)

Alle gegevens met betrekking tot het monster zijn opgenomen in de transacties. De relevantie van deze gegevens is bij bepaalde toepassingen, zoals microbiologische onderzoeken, relevanter dan bij andere, zoals de klinisch chemie.

De volgende elementen zijn niet opgenomen in de transacties:

  • GerelateerdeUitslag
  • Aanvrager
  • InterpretatieMethode

4 Paginahistorie

Versie Datum Omschrijving
1.1.0 5 juli 2021 Nieuwe patient journeys ivm nieuwe richtlijn.
2.0.0 1 april 2022 Update van het FO in verband met nieuwe richtlijn en nieuwe berichten.

4.1 Oude versies Lab2zorg ontwerp