mp:V3.0.0-Ontwerp medicatieproces 9

Click here for the English live version

1 Inleiding

Dit document is onderdeel van de Informatiestandaard Medicatieproces (MP9), ontwikkeld binnen het programma Medicatieoverdracht. Tijdens de Kickstart wordt de in de informatiestandaard beschreven werkwijze beproefd en zo nodig bijgesteld.

1.1 Algemeen

Dit document beschrijft het functioneel ontwerp (FO) van de Informatiestandaard Medicatieproces . Het beschrijft de vastlegging en uitwisseling van medicatiegegevens en licht dit toe met specifieke praktijkvoorbeelden. Dit wordt uitgelegd aan de hand van actoren (mensen en informatiesystemen) en transacties (welke informatie wordt wanneer en op welke wijze uitgewisseld).
Voor meer informatie over informatiestandaarden en hoe deze worden ontwikkeld, zie de Nictiz webpagina voor informatiestandaarden . In het begrippenoverzicht op de website van Nictiz en de begrippenlijst op de site van het programma Medicatieoverdracht staat uitleg van de begrippen die voorkomen in dit FO.
Daarnaast is er een link naar het Technisch Ontwerp in de Stap 0 documentatie.

1.2 Doelgroep

De doelgroep voor dit document bestaat uit:

• Productmanagers, architecten, ontwerpers, bouwers en testers van:

– leveranciers van medicatiegerelateerde informatiesystemen;

– zorgorganisaties en regio-organisaties;

– Nictiz;

• Vertegenwoordigers van zorgverleners en patiënten.

1.3 Kaders en uitgangspunten

1.3.1 Wetgeving

De overdracht van medicatiegegevens zoals in dit document beschreven voldoet aan de wet- en regelgeving. Het versturen van een medicatieafspraak gecombineerd met een verstrekkingsverzoek komt overeen met een recept zoals gedefinieerd in de Geneesmiddelenwet. Nadere uitleg hierover is te vinden in de NEN 7503 Gegevensuitwisseling in de zorg – Elektronische verwerking en uitwisseling van gegevens voor het voorschrijven en ter hand stellen van medicatie. De Richtlijn Overdracht van Medicatiegegevens in de keten bevat ook toelichting op de wettelijke eisen aan de uitwisseling van medicatiegegevens.

1.3.2 Richtlijn en proces

In 2020 is de herziene kwaliteitsstandaard Richtlijn Overdracht van Medicatiegegevens in de keten gepubliceerd door het Zorginstituut Nederland. Het doel is daarin als volgt omschreven:
“Het overdragen van medicatiegegevens in het netwerk van de patiënt, zodat voorschrijvers, apothekers, en toedieners op het moment van voorschrijven, ter hand stellen en toedienen binnen de keten continuïteit van zorg kunnen leveren en een verantwoorde risico-inschatting kunnen maken ten behoeve van veilige medische en farmaceutische zorg.”

De bijbehorende informatieparagraaf beschrijft globaal de vastlegging en uitwisseling van medicatiegegevens. De informatiestandaard werkt dit in detail uit. Het medicatieproces bestaat op hoofdlijnen uit de deelprocessen:

• Voorschrijven
• Ter hand stellen
• Toedienen
• Gebruiken

Daarbij is ook het deelproces Medicatieverificatie van belang. In hoofdstuk 5 Medicatieproces wordt het zorgproces beschreven.

1.3.3 Reikwijdte informatiestandaard

De reikwijdte van de informatiestandaard beslaat de functionele beschrijvingen (dit FO) en de dataset voor alle gegevensuitwisselingen binnen alle deelprocessen in het medicatieproces (in ART-DECOR).

1.4 Kwalificatie

Op basis van dit FO en de daarbij behorende dataset worden kwalificatiescripts opgesteld. Het opstellen van kwalificatiescripts valt buiten de scope van dit FO. Voor meer informatie zie de Nictiz-pagina over kwalificaties en de landingspagina van de Kickstart.

1.5 Leeswijzer

1.5.1 Usecases en scenario's in dit FO

Informatiestandaarden worden bij Nictiz doorgaans beschreven aan de hand van usecases. In die informatiestandaarden is een usecase gedefinieerd als een beschrijving van een praktijksituatie in de zorg, die gekoppeld is aan een scenario. Een scenario is een samenhangende groep transacties voor het uitwisselen van gegevens.
Het FO voor MP9 behandelt de zorgbrede uitwisseling van medicatiegegevens tussen een groot aantal verschillende betrokkenen en in uiteenlopende zorgsituaties. Binnen MP9 kunnen daarom in één deelproces verschillende usecases met bijbehorende scenario’s voorkomen. Een scenario kan ook in meer dan één deelproces van toepassing zijn. Verder wordt bij MP9 veel aandacht besteed aan de vastlegging van gegevens, naast het uitwisselen ervan.
Voor MP9 is daarom gekozen voor een andere indeling:

• Hoofdstuk 3 Informatieoverdracht geeft een overzicht van de scenario's met hun transacties, en de daarvoor benodigde systeemrollen. Hierbij wordt aangegeven in welke deelprocessen deze voorkomen.
• De beschrijving van het zorgproces staat in hoofdstuk 5 Medicatieproces. Voor elk deelproces wordt aangegeven welke systeemrollen hierbij nodig zijn.

1.5.2 Overzicht hoofdstukken

Hoofdstuk 1 Inleiding geeft algemene informatie over het FO van MP9.
Hoofdstuk 2 Conceptueel model beschrijft het onderliggende conceptuele model waar MP9 op gebaseerd is: de aanleiding voor het ontwikkelen van dit model, uitgangspunten, definities en werkwijze.
Hoofdstuk 3 Informatieoverdracht geeft een overzicht van de relevante informatiesystemen, systeemrollen, scenario's en transacties, en de daarbij betrokken bouwstenen.
Hoofdstuk 4 Consolideren: wat, waarom en hoe beschrijft wat consolideren is en wat voor MP9 de bijbehorende regels zijn.
Hoofdstuk 5 Medicatieproces beschrijft hoe het proces er in grote lijnen uitziet, welke deelprocessen erin voorkomen en hoe medicatiegegevens daarin worden gebruikt, vastgelegd en uitgewisseld.
Hoofdstuk 6 Aanvullende informatie bevat een verwijzing naar pagina’s met aanvullende documentatie, de documenthistorie en de lijst met referenties.

1.5.3 Voorbeelden op aparte pagina's

Vanwege de lengte van dit FO zijn de praktijkvoorbeelden naar pagina’s buiten deze hoofdpagina verplaatst. Er is een pagina met alle voorbeelden en aparte pagina’s met voorbeelden per deelproces of deelonderwerp.
Daarnaast zijn er nog enkele andere pagina's met nadere uitleg in de vorm van voorbeelden.

1.5.4 Functionaliteiten in bètaversie

Voorstelgegevens (zie paragraaf 5.6) en de functionaliteiten in het deelproces Toedienen (zie paragraaf 5.4) hebben status bèta aangezien ze nog beproefd moeten worden. Dit is conform het Duurzaam Releasebeleid van Nictiz.

1.5.5 Schrijfconventies

De volgende schrijfconventies worden gevolgd in dit FO:

• De medicatiebouwstenen worden als afkorting geschreven. Alleen bij de eerste introductie en in paragraaftitels worden de volledige namen uitgeschreven. Doel is om de tekst korter en beter leesbaar te maken, zeker in geval van lange namen als 'wisselend doseerschema' of 'antwoord voorstel verstrekkingsverzoek'.
• Data-elementen van de bouwstenen en waarden uit waardelijsten worden geschreven zoals ze in de dataset in ART-DECOR staan, inclusief hoofdletters. Op deze manier is altijd duidelijk wat er bedoeld wordt.
• In dit FO wordt de term 'patiënt' gebruikt waarmee zowel patiënten als cliënten worden bedoeld.
• In dit FO wordt de term 'verstrekker' gebruikt. Een verstrekker is een apotheker of apotheekhoudend huisarts die het proces van ter hand stellen uitvoert of onder wiens verantwoordelijkheid dat gebeurt.

1.5.6 Herhaalde tekstblokken

In het FO kunnen diverse stukken tekst op meerdere plaatsen terugkomen. Het betreft informatie die in verschillende paragrafen relevant is. Dit is met name het geval in hoofdstuk 5. Voorbeelden hiervan zijn:

• Aanwijzingen voor het invullen van een data-element, dat zowel in de MA als in de TA voorkomt.
• Teksten over GDS die in allerlei paragrafen van hoofdstuk 5 voorkomen zijn samengevat in een eigen paragraaf 5.8.

In die gevallen wordt de tekst gekopieerd vanuit de eerste paragraaf waarin deze voorkomt. Dit zorgt ervoor dat eventuele aanpassingen op elke plaats op dezelfde manier gedaan worden.

2 Conceptueel model

In dit hoofdstuk wordt het model uitgelegd dat aan de basis staat van MP9.
Paragraaf 2.1 bespreekt de aanleiding voor het ontwikkelen van dit model.
Paragraaf 2.2 legt de basisprincipes uit.
Paragraaf 2.3 beschrijft de medicatiebouwstenen en de voorstelgegevens.
Paragraaf 2.4. introduceert het begrip 'medicamenteuze behandeling' en de functionele toepassing ervan.
Paragraaf 2.5 geeft uitleg over de samenhang tussen bouwstenen en medicamenteuze behandeling.
Paragraaf 2.6 beschrijft hoe deze bouwstenen uitgewisseld kunnen worden.

2.1 Aanleiding ontwikkeling conceptueel model

Registratie en communicatie van medicatiegegevens verlopen grotendeels digitaal. In de loop van de tijd zijn daarin diverse problemen aan het licht gekomen. Dit is onderzocht in een project van NHG en KNMP in 2012-2013. De conclusie was dat therapeutische en logistieke aspecten door elkaar lopen bij het vastleggen en communiceren van medicatiegegevens. Daarnaast ontbreekt er een eenduidig en gedeeld begrippenkader.

Het bovenstaande is uitgewerkt in een rapport, Bouwstenen voor het medicatieproces uit 2014. Hierin wordt een conceptueel model beschreven waarin therapeutische en logistieke gegevens uit elkaar worden getrokken. Dit model is de basis voor de informatiestandaard MP9. De teksten in dit hoofdstuk zijn deels gebaseerd op dit rapport.

2.2 Uitgangspunten conceptueel model

Het conceptuele model is tot stand gekomen door de deelprocessen in het medicatieproces als vertrekpunt te nemen:

• Voorschrijven
• Ter hand stellen
• Toedienen
• Gebruiken

Tijdens deze deelprocessen ontstaat informatie die wordt vastgelegd in de vorm van medicatiebouwstenen. Een bouwsteen in een informatiestandaard is een verzameling samenhangende data-elementen rond een bepaald concept binnen een bepaalde context, bijvoorbeeld een medicatieafspraak in het medicatieproces. Deze data-elementen beschrijven de gegevens die nodig zijn voor een heldere en eenduidige representatie van dit concept.
De verschillende medicatiebouwstenen representeren stappen in het medicatieproces rondom de patiënt: voorschrijven van een geneesmiddel (medicatieafspraak, verstrekkingsverzoek, wisselend doseerschema), gevolgd door het ter hand stellen (toedieningsafspraak, medicatieverstrekking), toedienen (medicatietoediening) en gebruiken (medicatiegebruik) van dat geneesmiddel.
Tijdens een deelproces worden de data-elementen van de betreffende bouwsteen voor zover mogelijk en relevant ingevuld. Dit resulteert in een concrete invulling van die bouwsteen. Dit wordt een instantiatie genoemd.
Instantiaties van bouwstenen kunnen digitaal worden uitgewisseld: ofwel door ze actief naar een andere zorgverlener te sturen, ofwel door ze beschikbaar te stellen voor raadpleging op een willekeurig moment door een andere zorgverlener en de patiënt (zie paragraaf 2.6). Hierdoor kan een zorgverlener op elk moment beschikken over alle medicatiegegevens van een patiënt, zoals bedoeld in de kwaliteitsstandaard Richtlijn Overdracht van Medicatiegegevens in de keten.
Volledige uitleg van het conceptuele model is te vinden in het originele rapport Bouwstenen voor het medicatieproces.

2.3 Medicatiebouwstenen en voorstelgegevens

In deze paragraaf worden de medicatiebouwstenen en voorstelgegevens beschreven. Na de eerste introductie worden verder de afkortingen van de bouwstenen gebruikt, behalve in paragraaftitels.

2.3.1 Therapeutische en logistieke bouwstenen

Binnen de medicatiebouwstenen wordt onderscheid gemaakt tussen therapie en logistiek:

Therapie
Dit betreft de medisch-inhoudelijke aspecten. Het omvat onder andere de medicamenteuze (behandelings-)afspraken en de uitvoering ervan. Ook de therapeutische intentie, het (werkelijke) gebruik en zelfmedicatie vallen hieronder.
De therapeutische bouwstenen zijn: medicatieafspraak (MA), toedieningsafspraak (TA), wisselend doseerschema (WDS), medicatietoediening (MTD) en medicatiegebruik (MGB).

Logistiek
Dit gaat over aspecten rondom de fysieke goederenstroom van geneesmiddelen, zoals aanvragen en afleveringen.
De logistieke bouwstenen zijn: verstrekkingsverzoek (VV) en medicatieverstrekking (MVE).

Figuur 2.1 geeft de medicatiebouwstenen weer, verdeeld naar deelproces en onderscheid therapie/logistiek.

Figuur 2.1 Overzicht therapeutische en logistieke medicatiebouwstenen

Onderstaande tabel geeft een beschrijving van de bouwstenen.

Bouwsteen	Afk.	Beschrijving
medicatieafspraak	MA	Een medicatieafspraak is de afspraak tussen de voorschrijver en de patiënt over het gebruik van medicatie door deze patiënt. Ook de afspraak om het medicatiegebruik te stoppen of te wijzigen is een medicatieafspraak.
wisselend doseerschema	WDS	Met het wisselend doseerschema wordt het onderdeel gebruiksinstructie van een medicatieafspraak concreet ingevuld. Het doseerschema kan tussentijds aangepast worden zonder dat de medicatieafspraak gewijzigd hoeft te worden.
verstrekkingsverzoek	VV	Een verstrekkingsverzoek is het verzoek van een voorschrijver aan de verstrekker tot medicatieverstrekking(en) aan de patiënt in lijn met de bijbehorende medicatieafspraken.
toedieningsafspraak	TA	Een toedieningsafspraak is de gebruiks- of toedieningsinstructie van de verstrekker aan de patiënt, diens vertegenwoordiger of toediener, waarbij de medicatieafspraak concreet wordt ingevuld.
medicatieverstrekking	MVE	Een medicatieverstrekking is de uitgifte van een hoeveelheid van een geneesmiddel aan de patiënt, diens vertegenwoordiger of toediener.
medicatietoediening	MTD	Een medicatietoediening is de afzonderlijke toediening van een geneesmiddel aan de patiënt door de toediener.
medicatiegebruik	MGB	Medicatiegebruik is een uitspraak over het historisch, huidig of voorgenomen gebruik van een geneesmiddel door de patiënt. De uitspraak kan vastgelegd worden door de patiënt zelf maar ook door een zorgverlener of een vertegenwoordiger van de patiënt.

2.3.2 Voorstelgegevens

Het kan voorkomen dat een zorgverlener of patiënt een voorstel wil doen voor een nieuwe MA of VV. Om dit te ondersteunen zijn voorstelgegevens geïntroduceerd. In dit FO en de dataset worden de voorstelgegevens als bètaversie gepubliceerd (zie paragraaf 1.5.4).

Onderstaande tabel geeft een beschrijving van deze voorstelgegevens.

Bouwsteen	Afk.	Beschrijving
voorstel medicatieafspraak	VMA	Het voorstel medicatieafspraak is een voorstel van een zorgverlener of de patiënt aan de voorschrijver met betrekking tot het voorschrijven van medicatie. Het voorstel kan inhouden de medicatie te stoppen, starten, wijzigen of continueren.
antwoord voorstel medicatieafspraak	AVMA	Het antwoord voorstel medicatieafspraak is een antwoord van de voorschrijver op het voorstel medicatieafspraak. Hierin geeft de voorschrijver aan akkoord te gaan (waarna een (aangepaste) medicatieafspraak zal volgen) of niet (en de reden daarvoor).
voorstel verstrekkingsverzoek	VVV	Het voorstel verstrekkingsverzoek is een voorstel van een zorgverlener of de patiënt aan de voorschrijver om een medicatieverstrekking te fiatteren ten behoeve van de bijbehorende medicatieafspraak.
antwoord voorstel verstrekkingsverzoek	AVVV	Het antwoord voorstel verstrekkingsverzoek is een antwoord van de voorschrijver op het voorstel verstrekkingsverzoek. Hierin geeft de voorschrijver aan akkoord te gaan (waarna een verstrekkingsverzoek zal volgen) of niet (en de reden daarvoor).

Een voorstel kan resulteren in een nieuwe MA of VV. Er wordt altijd een AVMA of AVVV naar de voorsteller gestuurd.
Een voorstel is alleen bedoeld voor de voorschrijver waar het voorstel aan gericht is, niet voor de rest van de keten. Het zijn dus geen bouwstenen (zoals in paragraaf 2.3.1) waarmee een overzicht van medicatie kan worden opgebouwd, al staan ze wel ook in de dataset in ART-DECOR. Ze vallen dus ook niet onder een MBH (zie paragraaf 2.4).
In paragraaf 5.6 wordt het gebruik van de voorstelgegevens verder toegelicht.

2.3.3 Medicatiebouwstenen en zorginformatiebouwstenen

Voor de medicatiebouwstenen binnen MP9 worden geen zorginformatiebouwstenen (zibs) gebruikt. Dit geldt voor Medicatieafspraak, Toedieningsafspraak, Verstrekkingsverzoek, Medicatieverstrekking, Medicatiegebruik, Medicatietoediening, Gebruiksinstructie en WisselendDoseerschema. De specificaties van deze medicatiebouwstenen worden uitsluitend binnen MP9 beheerd en gepubliceerd.

MP9 past wel de volgende zibs toe: Farmaceutisch product, Adresgegevens, Bereik, Naamgegevens, Interval, Contactgegevens, Anatomische locatie, Lichaamslengte, Lichaamsgewicht, Zorgverlener, Zorgaanbieder, Patiënt, Contactpersoon en Probleem. Meer informatie over zibs is te vinden op zibs.nl.

2.4 Het begrip 'medicamenteuze behandeling'

In deze paragraaf worden het begrip ‘medicamenteuze behandeling’ (MBH) en de functionele toepassing ervan geïntroduceerd.

2.4.1 Medicamenteuze behandeling als technisch begrip

Er kunnen verschillende medicatiebouwstenen bestaan die betrekking hebben op dezelfde behandeling. Om aan te geven dat deze bouwstenen bij elkaar horen is het begrip ‘medicamenteuze behandeling’ geïntroduceerd. Het gaat hierbij om een technisch begrip, een MBH heeft geen zorginhoudelijke betekenis. Het heeft de vorm van een uniek identificatienummer (id) dat door een informatiesysteem aan een bouwsteen of verzameling van samenhangende bouwstenen gekoppeld wordt.

De MBH maakt het volgende mogelijk:

1. eenduidig identificeren van de verzameling van samenhangende medicatiebouwstenen;
2. toepassen van regels op een verzameling van bouwstenen om eenduidig te bepalen wat de actuele situatie van een patiënt is wat betreft diens behandeling met een bepaald geneesmiddel (zie hoofdstuk 4).

2.4.2 Starten van een nieuwe medicamenteuze behandeling

Het starten van een behandeling met een geneesmiddel gebeurt door een eerste bouwsteen vast te leggen. Hiermee wordt een nieuwe MBH gestart. De eerste bouwsteen zal meestal een MA zijn, maar kan ook bijvoorbeeld een TA of MGB zijn waarmee zelfzorgmedicatie wordt vastgelegd, of een MTD als in een acute situatie direct een geneesmiddel moet worden toegediend.
Bij het vastleggen van een nieuwe bouwsteen moet eerst worden gecontroleerd of het om een nieuw geneesmiddel gaat of dat er al een bouwsteen met hetzelfde product bestaat. Dat kan in het eigen informatiesysteem het geval zijn, maar ook in informatiesystemen elders. Een afdoende controle vereist dus het raadplegen van alle beschikbare bouwstenen (zie voor uitleg over raadplegen paragraaf 2.6 en hoofdstuk 3). Deze bouwstenen worden vervolgens gecontroleerd:

• Als er geen bestaande bouwsteen voor dit geneesmiddel is dan wordt een nieuwe MBH aangemaakt.
• Als er een bouwsteen bestaat met hetzelfde geneesmiddel dan zal het doorgaans de bedoeling zijn dat de nieuwe bouwsteen onder dezelfde MBH valt. De zorgverlener moet wel de mogelijkheid hebben om te kiezen voor het starten van een nieuwe MBH.

Figuur 2.2 toont een stroomschema voor het bepalen of een nieuwe bouwsteen in een nieuwe of bestaande MBH moet worden vastgelegd.

Figuur 2.2 Stroomschema vastleggen bouwsteen in nieuwe of bestaande MBH

Wanneer geldt iets als ‘hetzelfde geneesmiddel’ of ‘dezelfde behandeling’?
Bij het vastleggen van een MA bepaalt de PRK (PRescriptie Kenmerken uit de G-standaard) van een geneesmiddel of deze MA bij een nieuwe of bestaande MBH hoort. Een andere PRK leidt tot een andere MBH. Uitleg over welke kenmerken op dit niveau van belang zijn is te vinden op de webpagina Ruggengraat Z-Index.
NB: Dat een wijziging in PRK tot een nieuwe MBH leidt geldt alleen voor de MA. Een verstrekker zou een middel met een andere PRK kunnen kiezen, bijvoorbeeld vanwege preferentiebeleid. De bijbehorende TA en MVE vallen dan niet onder een nieuwe MBH. De andere bouwstenen volgen de MA of TA waarnaar ze verwijzen.

Voor producten zonder PRK geldt het volgende:

• Niet-geneesmiddelen.

Dit zijn middelen als krukken of verbandmiddelen. In die gevallen bepaalt het HPK-niveau (Handels Product Kenmerken uit de G-standaard) of het om een nieuw middel en dus een nieuwe MBH gaat.

• Geneesmiddelen. Het kan gaan om:

1. Magistralen. Deze bestaan veelal uit meerdere stoffen die niet onder eenzelfde PRK vallen. Die stoffen worden afzonderlijk als ingrediënten opgenomen in de MA. Elke afzonderlijke magistraal of aanpassing* daarop valt onder een nieuwe MBH.
2. Eigen artikelen zonder PRK. Dit zijn artikelen die in het interne informatiesysteem mogelijk onder een 90 miljoen nummer worden opgeslagen, bijvoorbeeld halve tabletten of veel gebruikte magistralen. Elk afzonderlijk artikel of aanpassing* daarop valt onder een nieuwe MBH.
3. Middelen die in vrije tekst zijn voorgeschreven en waarvan dus geen product- of ingrediëntcode uit de G-Standaard beschikbaar is. Elke aanpassing* van het product valt onder een nieuwe MBH.
4. Infusen. Voor de Kickstart is een voorlopige werkwijze uitgewerkt, zie de pagina Werkwijze infusen.
   

Ook bij deze producten gelden de regels alleen bij vastleggen van een MA, niet bij TA en MVE. Indien en voor zover de verstrekker mag afwijken van de in de MA beschreven medicatie, leidt dit niet tot een nieuwe MBH.

*Met ‘aanpassing’ wordt in principe bedoeld: Aanpassingen die bij middelen mét PRK tot een andere PRK zouden leiden en daarmee onder een nieuwe MBH vallen, leiden bij deze middelen ook tot aanpassing van de MBH. Deze regel is met name bedoeld om consistent te zijn. Waar dit tot implementatieproblemen leidt moet in overleg tussen gebruikers en leveranciers naar een werkbare oplossing gezocht worden.

Voorbeelden

• Diazepam 5 mg 4x daags 1 tablet wordt gewijzigd naar diazepam 5 mg 3x daags 1 tablet. De PRK blijft gelijk, beide MA’s vallen daarom onder dezelfde MBH.
• Paroxetine tablet 10 mg 1x daags 1 tablet wordt gewijzigd naar paroxetine tablet 20 mg 1x daags 1 tablet. De bijbehorende MA’s gaan over verschillende geneesmiddelen op PRK-niveau en vallen dus onder verschillende MBH’s.
• Bij een behandeling met prednison is uit voorzorg een maagbeschermer afgesproken. Deze worden weliswaar parallel aan elkaar voorgeschreven maar het zijn verschillende geneesmiddelen. Ze vallen dus niet onder dezelfde MBH en kunnen apart van elkaar gewijzigd en gestopt worden.
• Het wisselen van bètablokker naar een ACE-remmer betekent een wijziging van PRK. De bijbehorende MA's vallen onder verschillende MBH's.

2.4.2.1 Parallelle medicamenteuze behandelingen voor dezelfde medicatie

Hierboven is beschreven dat bij het vastleggen van een nieuwe bouwsteen gecontroleerd moet worden of er al een MBH voor deze medicatie bestaat. Er kunnen echter toch situaties voorkomen dat er parallelle MBH’s bestaan voor dezelfde medicatie. Voorbeelden zijn:

• Patiënt heeft geen toestemming gegeven voor het beschikbaar stellen van diens medicatiegegevens.
• Bij migratie en in de hybride situatie kunnen bouwstenen voor dezelfde behandeling in verschillende informatiesystemen zijn vastgelegd onder verschillende MBH’s.
• Spoedsituaties waarbij de MA wordt vastgelegd na het toedienen van medicatie, in de MBH die door de MTD is geopend. Als voor die medicatie al een MA bestond zijn er nu 2 MBH’s met bouwstenen voor die medicatie.

Samenvoegen van bij elkaar horende bouwstenen die onder verschillende MBH’s zijn vastgelegd is beschreven in de Implementatiehandleiding Migratie en hybride.

2.4.3 Stoppen en wijzigen van medicatie binnen een medicamenteuze behandeling

Een eenmaal ingevulde en uitgewisselde bouwsteen verandert niet. Als aanpassingen nodig zijn worden deze als volgt gemaakt:

Stoppen

• Het stoppen van een afspraak (MA, TA) gebeurt door binnen dezelfde MBH een stop-bouwsteen vast te leggen. Dit is een nieuwe MA of TA met stoptype ‘stopgezet’.
• Het stoppen van een afspraak (MA, TA) met startDatumTijd in de toekomst, met als doel dat de medicatie helemaal niet gebruikt gaat worden, heet annuleren. Dit gebeurt door binnen dezelfde MBH een annuleer-bouwsteen vast te leggen. Dit is een nieuwe MA of TA met stoptype 'geannuleerd'. Hiermee wordt duidelijk dat de medicatie nooit gestart is, terwijl dit bij stoppen wel het geval is.
• Definitief stoppen van een WDS moet door een stop-MA gebeuren.
  

Wijzigen

• Het wijzigen van een afspraak (MA, TA, WDS) gebeurt door binnen dezelfde MBH:

1. een nieuwe afspraak met de gewijzigde informatie vast te leggen, én
   
2. de bestaande afspraak te stoppen met een stop-bouwsteen met stoptype ‘stopgezet’.

Het data-element stoptype wordt uitsluitend in stop-bouwstenen ingevuld, dus alleen bij stoppen (inclusief annuleren) of wijzigen.
Deze werkwijze met stop-bouwstenen geldt alleen voor de afspraakbouwstenen MA, TA en WDS. Bij de overige bouwstenen is dit niet aan de orde. MGB kent weliswaar ook een stoptype, maar dat heeft daarin een andere functie. Hiermee wordt de periode aangegeven waarin de patiënt de medicatie niet gebruikt heeft, zie paragraaf 5.5.2.
In hoofdstuk 5 wordt per deelproces het vastleggen van (stop-)bouwstenen verder uitgewerkt.

2.4.3.1 Gewone en 'technische' stop-bouwstenen

Bij het definitief stoppen van een bouwsteen zal de zorgverlener dit actief doen door de benodigde gegevens in de stop-bouwsteen in te vullen.
Behalve gewone stop-bouwstenen bestaan er ook ‘technische’ stop-bouwstenen. Deze zijn van toepassing als medicatie wordt gewijzigd. Naast het vastleggen van een nieuwe bouwsteen met de gewijzigde informatie moet ook de oorspronkelijke bouwsteen worden gestopt. De zorgverlener hoeft in dit geval niet zelf een stop-bouwsteen vast te leggen, het systeem maakt onderliggend de stop-bouwsteen aan. Dergelijke stop-bouwstenen bij wijzigingen worden in dit FO technische stops genoemd, bijvoorbeeld 'technische stop-MA'.
De te wijzigen bouwsteen wordt gestopt vanaf de startDatumTijd van de nieuwe bouwsteen. In de praktijk kan de eindDatumTijd van de technische stop-bouwsteen iets eerder liggen (bijvoorbeeld 1 seconde), zodat informatiesystemen dit beter kunnen verwerken.

2.4.4 Regels voor parallelle bouwstenen in een medicamenteuze behandeling

Binnen een MBH kunnen meerdere bouwstenen van hetzelfde type gelijktijdig actueel zijn, bijvoorbeeld een huidige en een toekomstige MA. In principe zijn er echter binnen één MBH geen parallelle bouwstenen toegestaan. Parallelle bouwstenen zijn bouwstenen die:

• van hetzelfde type zijn én
• beide geldig zijn én
• een (deels) overlappende Gebruiksperiode hebben.

In dit FO worden met het woord actueel zowel de huidige als de toekomstige bouwstenen bedoeld. In paragraaf 4.4 worden de begrippen actueel, huidig en toekomstig, en het begrip geldig nader uitgelegd.

In enkele gevallen zijn parallelle bouwstenen binnen een MBH wel toegestaan. Dit is in onderstaande regels per type bouwsteen uitgewerkt.

• Parallelle MA’s zijn niet toegestaan binnen dezelfde MBH. Ook complexe op- en afbouwschema’s moeten in 1 MA vastgelegd worden.
• Parallelle WDS’en zijn niet toegestaan binnen dezelfde MBH.
• Parallelle TA’s zijn wel toegestaan binnen dezelfde MBH. Dit kan noodzakelijk zijn om de medicatieafspraak volledig uit te voeren.
• Parallelle MGB’s zijn toegestaan binnen dezelfde MBH, maar alleen bij parallelle TA’s. Dit maakt correcte medicatieverificatie mogelijk, zodat bijvoorbeeld het medicatiegebruik behorend bij de ene TA als ‘conform afspraak’ kan worden beoordeeld, terwijl het medicatiegebruik behorend bij een andere TA in dezelfde MBH als afwijkend wordt geregistreerd. In alle andere gevallen zijn parallelle MGB’s niet toegestaan.
  

In bepaalde situaties kan het gebeuren dat er parallelle MA’s (dreigen te) ontstaan. Voorbeeld:

• Bij het vastleggen van een nieuwe MA is niet gemerkt dat er al een MBH bestaat voor deze medicatie.

Als op enig moment blijkt dat er sprake is van parallelle MA’s moet een van beide gestopt worden.

2.5 Samenhang medicamenteuze behandeling en medicatiebouwstenen

Binnen een MBH kunnen verschillende bouwstenen bestaan. Hieronder wordt de samenhang tussen de bouwstenen binnen een MBH uitgelegd met hun onderlinge getalsmatige verhoudingen, dus hoe vaak binnen één MBH een bouwsteen ten opzichte van een andere bouwsteen kan voorkomen. Het gaat hierbij om instantiaties van de bouwstenen.

2.5.1 Samenhang MBH en bouwstenen

Voor de verhoudingen tussen een MBH en de bouwstenen geldt het volgende (uitgaande van de MBH):

Medicamenteuze behandeling → andere bouwstenen
Een MBH heeft in principe minimaal één MA.	Er zijn uitzonderingen mogelijk; enkele voorbeelden zijn: • Er is zelfzorgmedicatie vastgelegd met bouwsteen MGB. • Er is in een acute situatie direct medicatie toegediend en een MTD vastgelegd. • Er is afgesproken dat de verstrekker bij een NSAID of prednison altijd maagbescherming mag verstrekken. In dergelijke gevallen is er sprake van een MBH zonder MA.
Er kunnen 0 tot meer MA’s actueel zijn binnen een MBH: 0 of 1 huidige en 0 of meer toekomstige. Zie paragraaf 4.4.1 voor uitleg over de begrippen actueel, huidig en toekomstig.
Een MBH kan 0 of meer van de bouwstenen VV, WDS, TA, MVE, MGB en MTD hebben. In een MBH zit altijd minimaal 1 bouwsteen.

2.5.2 Samenhang bouwstenen onderling

Hieronder volgt uitleg over de getalsverhoudingen tussen de bouwstenen onderling, beginnend met de MA. Per bouwsteen wordt aangegeven hoeveel instantiaties van een andere bouwsteen erbij kunnen voorkomen. Waar nodig zijn uitspraken voorzien van voorbeelden.
Als het woord 'verwijzen' wordt gebruikt gaat het om een Relatie-veld zoals deze in de dataset in ART-DECOR voorkomt. Als zo’n relatie niet bestaat, maar er wel een uitspraak gedaan wordt over de onderlinge getalsverhoudingen is dit gemarkeerd met een asterisk (*).

Enkele algemene regels over verwijzen:

• Een bouwsteen kan verwijzen naar een eerder vastgelegde bouwsteen van hetzelfde type. Deze verwijzing is niet verplicht.
• Stop-bouwstenen moeten wel een verwijzing naar de te stoppen bouwsteen bevatten, mits die in de MBH aanwezig is.
• Een gewone bouwsteen verwijst nooit naar een technische stop-bouwsteen. Alleen een stop-bouwsteen kan naar een technische stop verwijzen.

Medicatieafspraak → andere bouwstenen
Een MA kan opgevolgd worden door een nieuwe MA.	Voorbeelden: • Wijzigen bestaande medicatie. • Stoppen bestaande medicatie. De nieuwe MA en eventuele stop-MA verwijzen dan naar de oorspronkelijke MA.
Bij een MA kunnen 0, 1 of meer WDS'en horen.
Bij een MA kunnen 0, 1 of meer VV’s horen.	Voorbeelden: Nul • De patiënt heeft nog voldoende voorraad. • Het betreft zelfzorgmedicatie. Eén Voorschrijven van een antibioticakuur. Meer Herhalingen bij langlopende MA.
Bij een MA kunnen 0, 1 of meer TA’s horen.	Voorbeelden: Nul • Een nieuwe MA waarbij geen medicatie verstrekt hoeft te worden omdat de patiënt nog voldoende voorraad heeft van een vorige behandeling. • Het betreft een MA voor medicatie waar geen wettig recept voor nodig is en die door de patiënt zelf wordt gehaald bij een drogist. Eén De meest gangbare situatie, waarbij een TA volgt na een MA. Meer De verstrekker wisselt van handelsproduct of gaat de medicatie in GDS (Geneesmiddel Distributie Systeem) leveren.
Een MA kan verwijzen naar een eerder vastgelegde TA.	Voorbeeld: • Er is een TA aangemaakt voor de terhandstelling van zelfzorgmedicatie. De voorschrijver besluit hier beleid van te maken en maakt een MA aan in de MBH van de TA.
Een MA kan verwijzen naar een eerder vastgelegde MGB.	Voorbeeld: • De patiënt heeft een MGB aangemaakt voor zelfzorgmedicatie. De voorschrijver besluit hier beleid van te maken en maakt een MA aan in de MBH van de MGB.
Wisselend doseerschema → andere bouwstenen
Een WDS verwijst naar een MA.
Een WDS kan naar een eerder vastgelegd WDS verwijzen.	Voorbeeld: • Wijziging van het wisselend doseerschema.
Verstrekkingsverzoek → andere bouwstenen
Een VV verwijst naar 1 of meer MA’s.	Voorbeeld: • Bij een tussentijdse doseringsverhoging kan een VV vastgelegd worden dat enerzijds de voorraad voor de bestaande MA aanvult en anderzijds dient om de voorraad voor de toekomstige MA te starten. Uitzondering: In de transacties Beschikbaar stellen medicatiegegevens en Sturen medicatiegegevens kan het voorkomen dat een VV zonder verwijzing naar een MA bestaat. Dit kan alleen in geval van migratie van een systeem, en soms in de hybride situatie.
Bij een VV kunnen 0, 1 of meer MVE’s horen.	Voorbeelden: • Nul : De patiënt haalt de medicatie niet af. • Eén: Het betreft een kuur met antibiotica. • Meer: GDS met VV voor 3 maanden waarbij wekelijks wordt verstrekt.
Toedieningsafspraak → andere bouwstenen
Een TA kan opgevolgd worden door een nieuwe TA.	Voorbeelden: • Wijziging van de bestaande MA. • Verstrekking middel met andere PRK of HPK vanwege preferentiebeleid of voorraadtekort. • Wijziging in toedientijden of distributievorm.
Er kunnen meerdere (eventueel parallelle) TA’s verwijzen naar dezelfde MA.	Voorbeelden: • Verstrekking geneesmiddel in de vorm van twee of meer middelen met verschillende sterkte die samen de gewenste sterkte opleveren (parallelle TA’s). • Verstrekking geneesmiddel met andere PRK of HPK, bijvoorbeeld vanwege preferentiebeleid of voorraadtekort (seriële TA’s). • Verstrekking geneesmiddel in GDS én in los doosje als 'zo nodig' medicatie. Het betreft verschillende distributievormen dus hiervoor zijn 2 TA’s nodig (parallelle TA’s).
Een TA kan bestaan zonder verwijzing naar een MA.	Voorbeelden: • De verstrekker stelt zelfzorgmedicatie ter hand en maakt een TA aan in een nieuwe MBH. • De verstrekker stelt een aanvullend middel ter hand waar nog geen voorschrift voor is. Hij maakt hiervoor een TA aan in een nieuwe MBH, en stuurt een VMA voor het aanvullende middel naar de voorschrijver.
(*) Bij een TA kunnen 0, 1 of meer MVE’s horen.	Voorbeelden: • Nul : De patiënt heeft voldoende voorraad. • Eén: Het betreft een kuur met antibiotica. • Meer: Elke 2 weken een herhalende verstrekking.
Medicatieverstrekking → andere bouwstenen
Een MVE is in de ambulante situatie gebaseerd op een VV. In dat geval verwijst de MVE naar dat VV.	Uitzonderingen: • Zelfzorgmedicatie verkregen bij de verstrekker. • MVE op basis van een papieren recept. Papieren recepten zijn in principe niet meer toegestaan maar er zijn uitzonderingsgevallen mogelijk, zie praktijkvoorbeeld Papieren recept.
(*) Een MVE is gebaseerd op een MA.	Uitzondering: • Zelfzorgmedicatie verkregen bij de verstrekker. De verstrekker kan hierbij ook een TA aanmaken, maar dat hoeft niet.
(*) Een MVE is gebaseerd op een TA.	Uitzondering: • Zelfzorgmedicatie verkregen bij de verstrekker. De verstrekker kan hierbij ook een TA aanmaken, maar dat hoeft niet.
(*) Een MVE kan bij meerdere TA’s horen.	Voorbeeld: • Er is een nieuwe TA aangemaakt waar geen MVE voor nodig was, omdat de patiënt voldoende voorraad had. De eerdere MVE hoort dan bij zowel de oude als de nieuwe TA.
Medicatiegebruik → andere bouwstenen
Een MGB kan naar 0 of 1 MA verwijzen.	Voorbeelden: • Nul : Een patiënt legt zelfzorgmedicatie vast met MGB. • Eén: Een patiënt legt diens gebruik van een geneesmiddel over de afgelopen weken vast met MGB, met verwijzing naar de betreffende MA.
Meerdere MGB’s kunnen verwijzen naar dezelfde MA.	Voorbeeld: • Een patiënt houdt regelmatig zijn medicatiegebruik bij door het vastleggen van MGB’s bij dezelfde MA.
Een MGB kan naar 0 of 1 TA verwijzen.	Voorbeeld: • Nul: Een patiënt legt door de apotheek verstrekte zelfzorgmedicatie vast met MGB.
Meerdere MGB’s kunnen verwijzen naar dezelfde TA.	Voorbeeld: • Een patiënt houdt regelmatig zijn medicatiegebruik bij door het vastleggen van MGB’s bij dezelfde TA.
Een MGB kan maar naar één andere bouwsteen, MA óf TA, verwijzen.	Reden: • Als naar beide verwezen wordt en er zou een verschil zijn tussen TA en MA, dan is niet af te leiden wat “conform afspraak” inhoudt.
Medicatietoediening → andere bouwstenen
Een MTD verwijst naar 0 of 1 MA en/of TA en/of WDS, afhankelijk van de situatie.	Voorbeelden: • In ad-hocsituaties waarin meteen medicatie moet worden toegediend heeft de MTD geen verwijzing. • In ambulante situaties zal doorgaans naar een TA worden verwezen, in klinische situaties eerder naar een MA. • De MTD kan naar zowel de MA als TA verwijzen, als die beide bestaan. De MA waarnaar de MTD verwijst moet dezelfde zijn als die waar de TA naar verwijst. • Als er sprake is van een WDS, dan zal de MTD naar zowel WDS als MA verwijzen. De MA waarnaar de MTD verwijst moet dezelfde zijn als die waar het WDS naar verwijst.

De voorstelgegevens bevatten voorstellen waarvan nog niet zeker is of deze leiden tot nieuwe MA’s of VV’s. Voorstelgegevens leiden wel altijd tot antwoorden met daarin het besluit op die voorstellen. De onderlinge getalsverhoudingen bij deze voorstelgegevens zijn als volgt:

• Een VMA kan leiden tot 0, 1 of meer MA’s.
• Een VMA leidt tot 1 AVMA.
• Een VVV kan leiden tot 0, 1 of meer VV’s.
• Een VVV leidt tot 1 AVVV.

2.5.3 Samenhang MBH en bouwstenen grafisch weergegeven

De uitspraken in paragraaf 2.5.1 en 2.5.2 resulteren in de volgende figuren:

Figuur 2.3 Samenhang MBH en bouwstenen

Deze figuur laat zien hoeveel instantiaties van therapeutische en logistieke bouwstenen er binnen één MBH kunnen voorkomen. Een patiënt kan 0 of meer medicamenteuze behandelingen hebben.

Figuur 2.4 Samenhang bouwstenen binnen een MBH met onderlinge verwijzingen

Deze figuur toont de onderlinge getalsverhoudingen tussen instantiaties van de bouwstenen binnen één MBH. De pijlen geven aan dat een bouwsteen naar een andere bouwsteen kan verwijzen. In geval van dubbelzijdige pijlen kunnen beide bouwstenen naar elkaar verwijzen. De volgende notatie wordt gebruikt:

• 0..1 – 0 of 1 keer
  
• 0..* – 0, 1 of meer keren
  
• 1..* – minimaal 1 keer
  
• 1..1 – precies 1 keer
  

De getallen die bij een bouwsteen vermeld staan laten zien hoe vaak deze bouwsteen kan voorkomen binnen één MBH (figuur 2.3), of bij één instantiatie van de bouwsteen aan de andere kant, binnen dezelfde MBH (figuur 2.4).
Voorbeeld:


Figuur 2.5 Uitleg notatie getallen in afbeeldingen over samenhang MBH en bouwstenen

• Bij 1 instantiatie van bouwsteen X kan 0 of 1 instantiatie van bouwsteen Y horen.
• Bij 1 instantiatie van bouwsteen Y kunnen 0, 1 of meerdere instantiaties van bouwsteen X horen.

NB: De kardinaliteiten binnen transacties worden in ART-DECOR scenario's beschreven, zie ook hoofdstuk 3.

2.6 Sturen en/of beschikbaar stellen

De medicatiegegevens van een patiënt kunnen in verschillende informatiesystemen vastgelegd zijn. Het doel van Medicatieproces MP9 is om deze gegevens toegankelijk te maken voor alle betrokken zorgverleners en de patiënt zelf.
Er zijn twee werkwijzen voor het uitwisselen van medicatiebouwstenen in de zorgketen, sturen en beschikbaar stellen.

Sturen
Gegevens worden naar andere betrokkenen gestuurd, die deze gegevens automatisch ontvangen. Gegevens worden niet naar specifieke zorgverleners verstuurd, maar naar zorgaanbieders. Als in het FO gesproken wordt over versturen naar "de verstrekker/huisarts/longarts etc." dan gaat het over de betreffende zorgaanbieders, niet die individuele zorgverlener.
In MP9 verloopt dit met een Sturen-transactie, bijvoorbeeld Sturen medicatiegegevens. Hierbij ligt het initiatief bij de sturende partij.

Beschikbaar stellen
Medicatiegegevens kunnen na vastleggen ook beschikbaar gesteld worden. Dat wil zeggen dat ze beschikbaar gemaakt worden voor raadplegen. Met raadplegen kunnen andere betrokkenen in de keten alle beschikbare medicatiebouwstenen verzamelen.

Niet alle gegevens worden altijd of aan iedereen beschikbaar gesteld:

• Voorstelgegevens worden alleen verstuurd, door degene die het voorstel doet naar de ontvanger van het voorstel, de voorschrijver.
• Verstrekkingsverzoeken worden alleen beschikbaar gesteld voor raadpleging door de patiënt.
• Een informatiesysteem stelt alleen bouwstenen beschikbaar waar de betreffende zorgverlener zelf de auteur van is. Eventueel aanwezige kopieën afkomstig uit een andere bron worden niet beschikbaar gesteld.
• De bouwstenen Lengte en Gewicht kunnen met het medicatievoorschrift verstuurd worden. Ook LaboratoriumUitslag kan meegestuurd worden. Raadplegen/beschikbaar stellen van deze bouwstenen is niet in scope van MP9.

De daadwerkelijke uitwisseling van gegevens verloopt in MP9 met de transacties Raadplegen en Beschikbaar stellen, bijvoorbeeld Raadplegen medicatiegegevens en Beschikbaar stellen medicatiegegevens. Hierbij ligt het initiatief bij de raadplegende partij. LET OP: In deze transacties is “beschikbaar stellen” een antwoord op het raadplegen, dus het daadwerkelijk opleveren van de gevraagde gegevens aan de raadpleger.

Zie hoofdstuk 3 voor verdere uitleg over deze transacties.

3 Informatieoverdracht

Dit hoofdstuk biedt een overzicht van de informatiesystemen, systeemrollen, transacties en de daarbij betrokken bouwstenen in MP9. Het beschrijft kort hoe deze begrippen zich tot elkaar verhouden en hoe deze gebruikt worden in de beschrijving van deze informatiestandaard. Doel van dit hoofdstuk is om de basisprincipes van informatieoverdracht met MP9 inzichtelijk te maken. Voor gedetailleerde informatie verwijzen we naar de ART-DECOR index.

3.1 Overzicht begrippen

Vastgelegde medicatiegegevens worden in de vorm van instantiaties van medicatiebouwstenen uitgewisseld. Dit gebeurt via transacties tussen de informatiesystemen van zorgverleners. Transacties worden gegroepeerd in transactiegroepen die zelf weer deel uitmaken van scenario’s. Deze zijn te vinden in de ART-DECOR scenario's.
Daarin staat ook een overzicht van de transacties per systeemrol (actor: systeem). Een systeemrol is een functie die het systeem vervult in de uitwisseling van gegevens. Elk informatiesysteem in MP9 moet bepaalde systeemrollen kunnen vervullen om de bijbehorende transactie uit te kunnen voeren.

In het tabblad Dataset in ART-DECOR is de generieke dataset te vinden met alle voor MP9 relevante gegevenstypen. Een transactiedataset is een subset van deze generieke dataset. Het bevat de bouwstenen en data-elementen die in de betreffende transactie uitgewisseld kunnen of moeten worden. De kardinaliteit en conformiteit van de data-elementen worden per transactie gespecificeerd. Zie voor uitleg hierover de Handleiding Kardinaliteiten en conformance .

Een usecase beschrijft een praktijksituatie in de zorg waarvoor de informatie-uitwisseling wordt gespecificeerd aan de hand van:

• Actoren: Personen en informatiesystemen die bij de usecase betrokken zijn. Het gaat daarbij om de rollen die deze actoren vervullen:
  • Bedrijfsrollen: voorschrijver, verstrekker, toediener, patiënt.
  • Systeemrollen: sturend, ontvangend, raadplegend en beschikbaarstellend systeem.
• Transacties: Welke informatie wordt uitgewisseld, wanneer, tussen welke systemen en systeemrollen, en welke bedrijfsrollen zijn erbij betrokken.

In het rapport Informatiestandaarden: basis voor gegevensuitwisseling in de zorg staat nadere uitleg en achtergrondinformatie over deze begrippen en hun onderlinge relatie.

3.2 Informatiesystemen, systeemrollen en transacties

Deze paragraaf beschrijft de informatiesystemen, systeemrollen, transacties en daarbij betrokken bouwstenen binnen MP9.

3.2.1 Typen informatiesystemen

Binnen MP9 worden verschillende typen informatiesystemen onderscheiden op basis van hun functionele rol:

• EVS – elektronisch voorschrijfsysteem
• AIS – apotheekinformatiesysteem
• PGO – persoonlijke gezondheidsomgeving
• eTDR – elektronisch toedienregistratiesysteem
• TrIS – trombose-informatiesysteem
  

XIS is de generieke term om een informatiesysteem mee aan te duiden.

3.2.2 Systeemrollen en bijbehorende transacties en bouwstenen

Een systeemrol is een functie die het systeem vervult in de uitwisseling van gegevens. Het gaat om de volgende algemene functies:

• Sturend systeem – stuurt gegevens naar een Ontvangend systeem
• Ontvangend systeem – ontvangt gegevens van een Sturend systeem
• Raadplegend systeem – vraagt gegevens op bij een Beschikbaarstellend systeem
• Beschikbaarstellend systeem – stuurt de gevraagde gegevens naar een Raadplegend systeem

Een informatiesysteem kan een of meer van deze systeemrollen vervullen.

In de tabel hieronder staat een overzicht van de systeemrollen binnen MP9 met hun afkorting, de bijbehorende transactie en de bouwstenen die daarbij betrokken kunnen zijn. In de ART-DECOR scenario's zijn voor elke transactie te vinden hoe de betrokken bouwstenen daarin worden ingevuld.

Systeemrol	Afkorting	Transactie	Mogelijk betrokken bouwstenen
Scenario Medicatievoorschrift
VoorschriftSturend	MP-VOS	Sturen medicatievoorschrift	MA met of zonder VV; eventueel Lengte, Gewicht Eventueel meesturen van de nierfunctiewaarde met het voorschrift verloopt via de transactie Lab2Zorg. Zie Leeswijzer meesturen nierfunctiewaarde met voorschrift.
VoorschriftOntvangend	MP-VOO	Ontvangstbevestiging medicatievoorschrift
Scenario Afhandelen medicatievoorschrift
VoorschriftAfhandelingSturend	MP-VAS	Sturen afhandeling medicatievoorschrift	TA met of zonder MVE
VoorschriftAfhandelingOntvangend	MP-VAO	Ontvangstbevestiging afhandeling medicatievoorschrift
Scenario Medicatiegegevens
MedicatieGegevensSturend	MP-MGS	Sturen medicatiegegevens	Eén of meer: MA, VV, TA, MVE, MTD, MGB, WDS
MedicatieGegevensOntvangend	MP-MGO	Ontvangstbevestiging medicatiegegevens
MedicatieGegevensBeschikbaarstellend	MP-MGB	Beschikbaar stellen medicatiegegevens
MedicatieGegevensRaadplegend	MP-MGR	Raadplegen medicatiegegevens
Scenario Voorstelgegevens
VoorstelMedicatieafspraakSturend	MP-VMS	Sturen voorstel medicatieafspraak	VMA met of zonder Lengte, Gewicht
VoorstelMedicatieafspraakOntvangend	MP-VMO	Ontvangstbevestiging voorstel medicatieafspraak
AntwoordVoorstelMedicatieafspraakSturend	MP-AVMS	Sturen antwoord voorstel medicatieafspraak	AVMA
AntwoordVoorstelMedicatieafspraakOntvangend	MP-AVMO	Ontvangstbevestiging antwoord voorstel medicatieafspraak
VoorstelVerstrekkingsverzoekSturend	MP-VVS	Sturen voorstel verstrekkingsverzoek	VVV
VoorstelVerstrekkingsverzoekOntvangend	MP-VVO	Ontvangstbevestiging voorstel verstrekkingsverzoek
AntwoordVoorstelVerstrekkingsverzoekSturend	MP-AVVS	Sturen antwoord voorstel verstrekkingsverzoek	AVVV
AntwoordVoorstelVerstrekkingsverzoekOntvangend	MP-AVVO	Ontvangstbevestiging antwoord voorstel verstrekkingsverzoek

Bepaalde systeemrollen zijn elkaars logische tegenhangers en komen dus altijd samen in een systeem voor. Bijvoorbeeld het sturen van een voorschrift en het ontvangen van de afhandeling van het voorschrift. Het gaat om de volgende Sturen/Ontvangen-paren:

• MP-VOS en MP-VAO
• MP-VOO en MP-VAS
• MP-VMS en MP-AVMO
• MP-VMO en MP-AVMS
• MP-VVS en MP-AVVO
• MP-VVO en MP-AVVS

3.2.3 Informatiesystemen en systeemrollen

Een informatiesysteem kan verschillende systeemrollen vervullen. Onderstaande tabel laat voor elk informatiesysteem zien welke dit zijn.

systeemrol	EVS	AIS	PGO	eTDR	TrIS
MP-VOS	√	-	-	-	√
MP-VOO	-	√	-	-	-
MP-VAS	-	√	-	-	-
MP-VAO	√	-	-	-	√
MP-MGS	√	√	√	√	√
MP-MGO	√	√	√	√	√
MP-MGB	√	√	√	√	√
MP-MGR	√	√	√	√	√
MP-VMS	√	√	√	√	√
MP-VMO	√	-	-	-	-
MP-AVMS	√	-	-	-	-
MP-AVMO	√	√	√	√	√
MP-VVS	√	√	√	√	√
MP-VVO	√	-	-	-	-
MP-AVVS	√	-	-	-	-
MP-AVVO	√	√	√	√	√

Figuur 3.1 is een grafische weergave hiervan:

Figuur 3.1 Informatiesystemen en systeemrollen

3.3 Scenario's

Deze paragraaf geeft een beschrijving van de volgende scenario's:

• Medicatievoorschrift
• Afhandelen medicatievoorschrift
• Medicatiegegevens
• Voorstelgegevens

Bij elk scenario wordt aangegeven in welke deelprocessen dit voor kan komen. De bijbehorende procesbeschrijvingen staan in hoofdstuk 5.
Er is gekozen voor een onderverdeling per scenario en niet per usecase. Dit is gedaan omdat binnen het medicatieproces geen 1-op-1 relatie tussen usecase en scenario bestaat. Het deelproces Voorschrijven kent bijvoorbeeld de usecase versturen medicatievoorschrift, maar ook de usecases ontvangen afhandeling voorschrift, het ontvangen en beantwoorden van een voorstel van een verstrekker of het opstellen van een overzicht van medicatiegegevens. Alle scenario’s komen hierbij aan de orde. Omgekeerd kan het scenario Medicatiegegevens voor allerlei verschillende usecases gebruikt worden. Een beschrijving per scenario is daarom het meest efficiënt.

3.3.1 Scenario Medicatievoorschrift

3.3.1.1 Doel en relevantie

Doel is het versturen van een medicatievoorschrift door de voorschrijver naar de verstrekker.

3.3.1.2 Proces

Dit scenario is van toepassing in de usecase voorschrijven van medicatie tijdens het deelproces Voorschrijven.

3.3.1.3 Bedrijfsrollen en activiteitendiagram

Bedrijfsrol (actor)	Beschrijving bedrijfsrol
Voorschrijver	Sturen medicatievoorschrift naar verstrekker
Verstrekker	Ontvangen medicatievoorschrift van voorschrijver

3.3.1.4 Systemen en systeemrollen

De voorschrijver maakt gebruik van een EVS. De verstrekker maakt gebruik van een AIS.

Systeem	Naam systeemrol	Systeemrolcode	Beschrijving systeemrol
EVS	VoorschriftSturend	MP-VOS	Sturen medicatievoorschrift
AIS	VoorschriftOntvangend	MP-VOO	Ontvangen medicatievoorschrift

3.3.1.5 Samenhang bedrijfsrollen, systeemrollen en transacties

Scenario	Bedrijfsrol	Systeem	Systeemrolcode	Transactiegroep	Transactie
Medicatievoorschrift	Voorschrijver	EVS	MP-VOS	MedicatieVoorschrift (Sturen/Ontvangen)	Sturen medicatievoorschrift
	Verstrekker	AIS	MP-VOO		Ontvangstbevestiging medicatievoorschrift

3.3.2 Scenario Afhandelen medicatievoorschrift

3.3.2.1 Doel en relevantie

Doel is het informeren van de voorschrijver door de verstrekker over het afhandelen van een medicatievoorschrift.

3.3.2.2 Proces

Dit scenario is van toepassing in de usecase afhandelen medicatievoorschrift tijdens het deelproces Ter hand stellen.

3.3.2.3 Bedrijfsrollen en activiteitendiagram

Bedrijfsrol (actor)	Beschrijving bedrijfsrol
Verstrekker	Sturen afhandeling medicatievoorschrift naar voorschrijver
Voorschrijver	Ontvangen afhandeling medicatievoorschrift van verstrekker

3.3.2.4 Systemen en systeemrollen

De verstrekker maakt gebruik van een AIS. De voorschrijver maakt gebruik van een EVS.

Systeem	Naam systeemrol	Systeemrolcode	Beschrijving systeemrol
AIS	VoorschriftAfhandelingSturend	MP-VAS	Sturen afhandeling medicatievoorschrift
EVS	VoorschriftAfhandelingOntvangend	MP-VAO	Ontvangen afhandeling medicatievoorschrift

3.3.2.5 Samenhang bedrijfsrollen, systeemrollen en transacties

Scenario	Bedrijfsrol	Systeem	Systeemrolcode	Transactiegroep	Transactie
Afhandelen medicatievoorschrift	Verstrekker	AIS	MP-VAS	Medicatievoorschrift afhandeling (Sturen/Ontvangen)	Sturen afhandeling medicatievoorschrift
	Voorschrijver	EVS	MP-VAO		Ontvangstbevestiging afhandeling medicatievoorschrift

3.3.3 Scenario Medicatiegegevens

3.3.3.1 Doel en relevantie

Doel is het versturen, ontvangen, raadplegen en beschikbaar stellen van medicatiegegevens door zorgverleners en patiënt. Voorbeelden van usecases zijn:

• Beschikbaar stellen van een MGB die tijdens het proces van medicatieverificatie is vastgelegd;
• Raadplegen van medicatiegegevens ten behoeve van het opstellen van een toedienlijst;
• Sturen van een stop-MA door een voorschrijver naar de voorschrijver van de oorspronkelijke MA;
• Beschikbaar stellen van een TA en MVE door de verstrekker;
• Raadplegen van medicatiegegevens door een patiënt.

3.3.3.2 Proces

Dit scenario komt in diverse usecases tijdens elk van de deelprocessen in hoofdstuk 5 aan de orde.

3.3.3.3 Bedrijfsrollen en activiteitendiagram

Het scenario Medicatiegegevens kan bij alle bedrijfsrollen (zorgverleners en patiënt) van toepassing zijn.

Bedrijfsrol (actor)	Beschrijving bedrijfsrol
Alle actoren	Sturen medicatiegegevens naar medebehandelaar/patiënt
	Ontvangen medicatiegegevens van medebehandelaar/patiënt
	Raadplegen medicatiegegevens bij medebehandelaars/patiënt
	Opleveren gevraagde medicatiegegevens aan medebehandelaars/patiënt

3.3.3.4 Systemen en systeemrollen

De generieke term XIS kan voor elk informatiesysteem staan, naast EVS en AIS bijvoorbeeld ook PGO, TrIS en eTDR.

Systeem	Naam systeemrol	Systeemrolcode	Beschrijving systeemrol
XIS	MedicatieGegevensSturend	MP-MGS	Sturen medicatiegegevens
	MedicatieGegevensOntvangend	MP-MGO	Ontvangen medicatiegegevens
	MedicatieGegevensRaadplegend	MP-MGR	Raadplegen medicatiegegevens
	MedicatieGegevensBeschikbaarstellend	MP-MGB	Opleveren gevraagde medicatiegegevens

3.3.3.5 Samenhang bedrijfsrollen, systeemrollen en transacties

Scenario	Bedrijfsrol	Systeem	Systeemrolcode	Transactiegroep	Transactie
Medicatiegegevens	Alle actoren	XIS	MP-MGS	Medicatiegegevens (Sturen/Ontvangen)	Sturen medicatiegegevens
			MP-MGO		Ontvangstbevestiging medicatiegegevens
			MP-MGR	Medicatiegegevens (Raadplegen/Beschikbaar stellen)	Raadplegen medicatiegegevens
			MP-MGB		Beschikbaar stellen medicatiegegevens

3.3.4 Scenario Voorstelgegevens

NB: In dit FO en de dataset worden de voorstelgegevens als bètaversie gepubliceerd (zie paragraaf 1.5.4).

3.3.4.1 Doel en relevantie

Doel is het doen van een voorstel met betrekking tot een MA of VV aan de voorschrijver. Alle actoren kunnen zo’n voorstel doen.

3.3.4.2 Proces

Dit scenario is van toepassing in usecases tijdens alle deelprocessen. In paragraaf 5.6 wordt de werkwijze met voorstelgegevens verder toegelicht.

3.3.4.3 Bedrijfsrollen en activiteitendiagram

Het scenario Voorstelgegevens kan bij alle bedrijfsrollen (zorgverleners en patiënt) van toepassing zijn.

Bedrijfsrol (actor)	Beschrijving bedrijfsrol
Alle actoren	Sturen voorstel MA/VV naar voorschrijver
	Ontvangen antwoord voorstel MA/VV van voorschrijver
Voorschrijver	Ontvangen voorstel MA/VV van andere actor
	Sturen antwoord voorstel MA/VV naar voorsteller

3.3.4.4 Systemen en systeemrollen

De voorschrijver maakt gebruik van een EVS. Alle actoren maken gebruik van een XIS.

Systeem	Naam systeemrol	Systeemrolcode	Beschrijving systeemrol
XIS	VoorstelMedicatieafspraakSturend	MP-VMS	Sturen voorstel medicatieafspraak
	AntwoordVoorstelMedicatieafspraakOntvangend	MP-AVMO	Ontvangen antwoord voorstel medicatieafspraak
	VoorstelVerstrekkingsverzoekSturend	MP-VVS	Sturen voorstel verstrekkingsverzoek
	AntwoordVoorstelVerstrekkingsverzoekOntvangend	MP-AVVO	Ontvangen antwoord voorstel verstrekkingsverzoek
EVS	VoorstelMedicatieafspraakOntvangend	MP-VMO	Ontvangen voorstel medicatieafspraak
	AntwoordVoorstelMedicatieafspraakSturend	MP-AVMS	Sturen antwoord voorstel medicatieafspraak
	VoorstelVerstrekkingsverzoekOntvangend	MP-VVO	Ontvangen voorstel verstrekkingsverzoek
	AntwoordVoorstelVerstrekkingsverzoekSturend	MP-AVVS	Sturen antwoord voorstel verstrekkingsverzoek

3.3.4.5 Samenhang bedrijfsrollen, systeemrollen en transacties

Scenario	Bedrijfsrol	Systeem	Systeemrolcode	Transactiegroep	Transactie
Voorstelgegevens	Alle actoren	XIS	MP-VMS	Voorstel medicatieafspraak (VMS/VMO)	Sturen voorstel medicatieafspraak
	Voorschrijver	EVS	MP-VMO		Ontvangstbevestiging voorstel medicatieafspraak
Voorstelgegevens	Alle actoren	XIS	MP-AVMO	Antwoord voorstel medicatieafspraak (AVMS/AVMO)	Ontvangstbevestiging antwoord voorstel medicatieafspraak
	Voorschrijver	EVS	MP-AVMS		Sturen antwoord voorstel medicatieafspraak
Voorstelgegevens	Alle actoren	XIS	MP-VVS	Voorstel verstrekkingsverzoek (VVS/VVO)	Sturen voorstel verstrekkingsverzoek
	Voorschrijver	EVS	MP-VVO		Ontvangstbevestiging voorstel verstrekkingsverzoek
Voorstelgegevens	Alle actoren	XIS	MP-AVVO	Antwoord voorstel verstrekkingsverzoek (AVVS/AVVO)	Ontvangstbevestiging antwoord voorstel medicatieafspraak
	Voorschrijver	EVS	MP-AVVS		Sturen antwoord voorstel verstrekkingsverzoek

4 Consolideren: wat, waarom en hoe

Consolideren gaat over het samenvoegen van gegevens, waarna er regels toegepast worden om er een samenhangend geheel van te maken. Dit hoofdstuk geeft uitleg over het wat, waarom en hoe van consolideren.

Paragraaf 4.1 legt uit wat consolideren is in de context van deze informatiestandaard.
In paragraaf 4.2 wordt het doel van consolideren uitgelegd.
Paragraaf 4.3 beschrijft het proces van consolideren.
Paragraaf 4.4 geeft uitleg over de begrippen die hierbij van belang zijn.
In paragraaf 4.5 worden de consolidatieregels beschreven.
Paragraaf 4.6 licht toe wat consolideren betekent voor overzichten van medicatiegegevens.

4.1 Wat is consolideren?

Consolideren is het samenvoegen van gegevens en het toepassen van regels op de samengevoegde set om tot een samenhangend geheel te komen.
In deze informatiestandaard gaat het dan om de set bouwstenen die bij raadplegen verzameld wordt. Deze verzameling kan zeer omvangrijk zijn. Er kan sprake zijn van verschillende MBH’s die elk ook meerdere bouwstenen kunnen bevatten. Dat kan zelfs oplopen tot honderden bouwstenen.
Na het raadplegen wordt met consolidatieregels bepaald hoe elke bouwsteen in de set geïnterpreteerd moet worden.

4.2 Wat is het doel van consolideren?

Het doel van consolideren is om binnen de verzameling bouwstenen tot een ‘samenhangend geheel’ te komen. Wat dat precies inhoudt hangt af van het doel van het raadplegen. Voor een toedienlijst zijn andere gegevens nodig dan wanneer een huisarts de medicatiehistorie van een nieuwe patiënt wil inzien. Het moet duidelijk zijn welke bouwstenen de gewenste gegevens opleveren. Met de consolidatieregels kan van elke bouwsteen binnen 1 MBH de status bepaald worden aan de hand van twee criteria:

• is een bouwsteen wel of niet ‘actueel’?
• is een bouwsteen wel of niet ‘geldig’?

Deze status bepaalt of een bouwsteen de juiste informatie bevat voor de beoogde toepassing.

In paragraaf 4.4 worden de begrippen actueel en geldig uitgelegd.

4.3 Proces van consolideren

Bij consolideren worden de volgende stappen doorlopen:
Verzamelen bouwstenen
Uit alle beschikbare bronnen worden bouwstenen voor een bepaalde tijdsperiode verzameld. Dit gebeurt met de transactie Raadplegen medicatiegegevens (zie paragraaf 3.3.3).
In sommige situaties kan het voorkomen dat een bouwsteen actueel en geldig lijkt terwijl dat eigenlijk niet meer het geval is. Daarom moet voor elke MBH ook de stop-bouwsteen met de meest recente RegistratieDatumTijd opgeleverd worden, middels de query-parameter LaatsteStop. Het beschikbaarstellende systeem zal dan de laatste stop-MA, stop-TA en stop-WDS opleveren, ook als zo'n bouwsteen buiten de opgevraagde tijdsperiode valt. Op die manier kan alsnog bepaald worden dat die bouwsteen gestopt is.
Ontdubbelen identieke bouwstenen
In principe zouden dubbele bouwstenen niet moeten voorkomen aangezien de betrokken informatiesystemen bij deze transactie alleen eigen medicatiegegevens beschikbaar mogen stellen. In enkele gevallen kan dit toch voorkomen. Het informatiesysteem moet daarom eventuele identieke bouwstenen kunnen identificeren en ontdubbelen.
Toepassen consolidatieregels
Met consolidatieregels worden de actualiteit en de geldigheid van elke bouwsteen in een MBH bepaald. In de volgende paragrafen wordt dit verder toegelicht.

4.4 Relevante begrippen voor de beschrijving van de consolidatieregels

In deze paragraaf worden de begrippen die gebruikt worden in de consolidatieregels toegelicht. Aan de hand van voorbeelden worden de algemene regels beschreven. Deze regels worden in paragraaf 4.5 in detail uitgewerkt.

4.4.1 Is een bouwsteen actueel?

Actueel betekent dat de effectieve einddatumtijd van een bouwsteen, bezien vanuit het heden, in de toekomst ligt. In de volgende paragraaf wordt uitgelegd wat bedoeld wordt met het woord 'effectieve' in bovenstaande zin.

4.4.1.1 Effectieve periode

De effectieve periode van een bouwsteen is de periode waarin een bouwsteen uiteindelijk actueel is (geweest).

Een eenmaal vastgelegde bouwsteen verandert niet (zie paragraaf 2.4.3). Dat geldt ook voor diens Gebruiksperiode. Maar in de praktijk kunnen de daadwerkelijke start en stop van een afspraak wel anders liggen dan wat er in de bouwsteen staat.

Algemene regel: De effectieve einddatumtijd van een bouwsteen verandert door een stop-bouwsteen met verwijzing naar die bouwsteen.

Voorbeeld
Een patiënt krijgt een middel voor onbepaalde tijd voorgeschreven. De MA heeft startDatumTijd = dag 1 en geen eindDatumTijd. Na 2 weken besluit de voorschrijver dat de patiënt met het middel moet stoppen vanwege bijwerkingen. De stop-MA heeft de startDatumTijd van de oorspronkelijke MA = dag 1 en eindDatumTijd = dag 14.
Op dag 30 lijkt de MA op zichzelf bekeken gewoon actueel, deze heeft immers geen eindDatumTijd. De effectieve einddatumtijd van de MA is echter die van de stop-MA geworden.

Algemene regel: De effectieve startdatumtijd en einddatumtijd van een MA kunnen beïnvloed worden door een TA.

Voorbeeld
Een patiënt krijgt een middel voor 5 dagen voorgeschreven. De MA heeft startDatumTijd = dag 1 en eindDatumTijd = dag 5. De patiënt haalt het geneesmiddel na 3 dagen op. De TA heeft daarom een startDatumTijd = dag 4 en een eindDatumTijd = dag 8.
Op dag 6 is de eindDatumTijd van de MA voorbij. Als alleen naar die MA wordt gekeken lijkt deze dus niet meer actueel. Maar aan de TA is te zien dat de MA nog wel als actueel beschouwd moet worden. De MA heeft een effectieve startdatumtijd = dag 4 en een effectieve einddatumtijd = dag 8.

Deze algemene regels worden in paragraaf 4.5.1 nader gespecificeerd.

4.4.1.2 Actueel en niet-actueel

Actuele bouwstenen hebben een effectieve einddatumtijd die ten opzichte van het heden in de toekomst ligt. Actueel zijn:

• Huidige bouwstenen, waarbij het heden tussen de effectieve startdatumtijd en de effectieve einddatumtijd ligt.
• Toekomstige bouwstenen, waarvan de effectieve startdatumtijd in de toekomst ligt.

Niet-actuele bouwstenen hebben een effectieve einddatumtijd in het verleden. Deze bouwstenen vormen de geschiedenis van een behandeling. Hiermee kan ook het verloop van een behandeling in het verleden worden ingezien.

Figuur 4.1 geeft deze begrippen grafisch weer.

Figuur 4.1 Actuele (huidige + toekomstige) en niet-actuele bouwstenen binnen een MBH

4.4.2 Is een bouwsteen geldig?

Geldig gaat over de vraag of een bouwsteen een correcte weergave van de werkelijke situatie bevat. Dit is afhankelijk van de context, in de vorm van mogelijke andere bouwstenen in de betreffende MBH.
De informatie in een eenmaal vastgelegde bouwsteen verandert niet. Hoe die informatie begrepen moet worden kan door de vastlegging van een volgende bouwsteen binnen dezelfde MBH wél veranderen.

Algemene regel: Een stop-bouwsteen stopt de bouwsteen waar deze naar verwijst en maakt deze daarmee ongeldig.

Voorbeeld
Er is een MA voor onbepaalde duur met bijbehorend VV. Mag de verstrekker op basis hiervan een verstrekking doen?
Situatie A: Er is geen stop-bouwsteen met verwijzing naar deze MA vastgelegd. De MA is geldig: de informatie in deze bouwsteen is een correcte weergave van de werkelijke situatie.
Het antwoord is Ja. De verstrekker mag op basis hiervan een verstrekking doen.

Situatie B: De MA is opgevolgd door een stop-MA met verwijzing naar deze MA. De MA is dus gestopt en daarmee ongeldig gemaakt: deze MA biedt geen correcte weergave van de werkelijke situatie.
Het antwoord is Nee. De verstrekker mag het geneesmiddel niet meer verstrekken.

Algemene regel: Sommige bouwstenen kunnen ook bouwstenen van een ander type ongeldig maken

Voorbeeld
Er zijn een huidige MA en een TA voor een geneesmiddel dat toegediend moet worden. De TA is niet opgevolgd door een stop-TA. Mag de toediener het geneesmiddel toedienen?
Situatie A: De bijbehorende MA is niet opgevolgd door een stop-bouwsteen. De MA en de TA zijn dus beide geldig.
Het antwoord is Ja. De toediener mag het betreffende geneesmiddel toedienen.

Situatie B: De bijbehorende MA is gestopt door een stop-MA met onmiddellijke ingang. Die stop-MA is echter nog niet verwerkt in de apotheek waardoor er nog geen stop-TA is aangemaakt. De TA is weliswaar nog huidig, maar is ongeldig geworden door de stop-MA.
Het antwoord is Nee. De toediener mag het geneesmiddel niet meer toedienen.

Deze algemene regels worden in paragraaf 4.5.2 nader gespecificeerd.

4.5 Consolidatieregels

Paragraaf 4.4 laat zien dat een bouwsteen geldig kan zijn, zonder actueel te zijn. En omgekeerd kan een bouwsteen ook actueel zijn zonder geldig te zijn. Hieronder worden voor beide de bijbehorende regels uitgewerkt.

4.5.1 Regels voor het afleiden van de effectieve periode van een bouwsteen

In paragraaf 4.4 zijn twee algemene regels over de actualiteit van bouwstenen binnen 1 MBH benoemd.

Algemene regels:
De effectieve einddatumtijd van een bouwsteen verandert door een stop-bouwsteen met verwijzing naar die bouwsteen.
De effectieve startdatumtijd en einddatumtijd van een MA kunnen beïnvloed worden door een TA.

De effectieve startdatumtijd en einddatumtijd, en daarmee de effectieve periode van een bouwsteen, zijn dus afgeleide gegevens. Ze zijn daarom geen onderdeel van de dataset. Hieronder worden de afleidingsregels uitgewerkt. Het nummer bij iedere afleidingsregel staat voor de volgorde waarin de regels moeten worden uitgevoerd.

Medicatie starten
Maken medicatieafspraak
Medicatie wordt gestart door het vastleggen van een MA.

regel 1a: De effectieve periode van een MA is gelijk aan diens Gebruiksperiode.

Maken toedieningsafspraak
Een TA vult een MA concreet in.

regel 1b: De effectieve periode van een TA is gelijk aan diens Gebruiksperiode.

Als een MA een bijbehorende TA kent, geldt:

regel 2a: De effectieve periode van de MA is gelijk aan de effectieve periode van de TA.

Medicatie stoppen
Stoppen medicatieafspraak
Het definitief stoppen van medicatie gebeurt door het maken van een stop-MA met stoptype ‘gestopt’ en:

• startDatumTijd = startDatumTijd van de originele MA
• eindDatumTijd = datum waarop de medicatie gestopt wordt.

De effectieve periode van de originele MA is vervangen door die van de nieuwe stop-MA.

regel 1c: Wanneer een MA definitief gestopt wordt dan is de effectieve periode van de MA de effectieve periode van de stop-MA.

Stoppen toedieningsafspraak
Situatie A: De TA wordt gestopt bij gelijkblijvende MA.
De effectieve periode van de originele TA wordt vervangen door de effectieve periode van de stop-TA. Deze laatste is volgens regel 1b gelijk aan diens Gebruiksperiode.

Situatie B: De TA wordt gestopt als gevolg van een stop-MA.
De stop-TA vult de stop-MA concreet in. Het is mogelijk dat de eindDatumTijd van de stop-TA later is dan die van de stop-MA, bijvoorbeeld omdat in de stop-MA is aangegeven dat het stoppen in kan gaan met de volgende GDS-rol. In zo’n geval verandert dat de effectieve periode van de MA, volgens regels 1b en 2a.

regels 1b en 2a: effectieve periode stop-MA = effectieve periode stop-TA = Gebruiksperiode stop-TA.

Medicatie wijzigen
Wijzigen medicatieafspraak
De voorschrijver wijzigt medicatie binnen de MBH door het stoppen van de originele MA1 en het maken van een nieuwe MA2. De voorgaande afleidingsregels veranderen hierdoor niet:

regel 1a: effectieve periode nieuwe MA2 = Gebruiksperiode MA2.
regel 1c: effectieve periode MA1 = effectieve periode technische stop-MA.

Wijzigen toedieningsafspraak
Situatie A: De TA wordt gewijzigd bij gelijkblijvende MA.
Een MA wordt concreet ingevuld door een TA. Op deze TA kan een wijziging plaatsvinden (zie paragraaf 5.3.2.4). Er kunnen dus meerdere achtereenvolgende TA’s onder één MA worden gemaakt. De effectieve periode van de MA wordt nu bepaald door alle bijbehorende TA’s.

regel 2b: De effectieve periode van een MA loopt vanaf de vroegste startDatumTijd tot aan de laatste eindDatumTijd van de bijbehorende TA's.

Er kunnen parallelle TA's onder één MA bestaan waarvan de RegistratieDatumTijd en startDatumTijd gelijk zijn. Daarmee wijzigt regel 2b niet.

Situatie B: De TA wordt gewijzigd als gevolg van een wijziging in de MA. Hiermee veranderen de voorgaande regels niet.

Medicatie tijdelijk onderbreken en hervatten
Onderbreken van medicatie gebeurt door het maken van een stop-MA met stoptype 'onderbroken' en dezelfde startDatumTijd als de originele MA. De eindDatumTijd van de stop-MA is het moment van tijdelijk onderbreken. Hervatten gebeurt door het maken van een MA met als startDatumTijd de datum van hervatten. Het stoptype ‘onderbroken’ zorgt er echter voor dat de effectieve periode gebaseerd blijft op de effectieve startDatumTijd van de originele MA.

regel 1d: Tijdelijk onderbreken van medicatie heeft geen invloed op de effectieve periode. De effectieve periode blijft gelijk aan de effectieve periode van de originele MA.

4.5.1.1 Samenvatting regels voor het bepalen van de effectieve periode

De beschreven regels moeten op volgorde van hun nummering worden verwerkt:

• regel 1a: De effectieve periode van een MA is gelijk aan diens Gebruiksperiode.
• regel 1b: De effectieve periode van een (stop-)TA is gelijk aan diens Gebruiksperiode.
• regel 1c: Wanneer een MA definitief gestopt wordt dan is de effectieve periode van de MA de effectieve periode van de stop-MA.
• regel 1d: Tijdelijk onderbreken van medicatie beïnvloedt niet de effectieve periode. De effectieve periode blijft gelijk aan de effectieve periode van de originele MA.
• regel 2a: De effectieve periode van de MA is gelijk aan de effectieve periode van de TA.
• regel 2b: De effectieve periode van een MA loopt vanaf de vroegste startDatumTijd tot aan de laatste eindDatumTijd van de bijbehorende TA’s.
  

4.5.2 Regels voor het bepalen van de geldigheid van een bouwsteen

In paragraaf 4.4 zijn twee algemene regels over de geldigheid van bouwstenen binnen 1 MBH benoemd. Deze worden hieronder verder gespecificeerd.
Algemene regels:
Een stop-bouwsteen stopt de bouwsteen waar deze naar verwijst en maakt deze daarmee ongeldig.
Sommige bouwstenen kunnen ook bouwstenen van een ander type ongeldig maken.

Het stoppen en ongeldig maken treedt in werking vanaf de eindDatumTijd van de stop-bouwsteen. De specifieke geldigheidsregels binnen één MBH zijn dan als volgt:

1. Een stop-MA maakt op diens eindDatumTijd ongeldig:

• de originele MA waarnaar deze stop-MA verwijst, én
• de TA en WDS die ook naar die originele MA verwijzen, én
• alle eerdere MGB’s

2. Een stop-TA maakt op diens eindDatumTijd ongeldig:

• de originele TA waarnaar deze stop-TA verwijst, én
• alle eerdere vastgelegde MGB’s

3. Een stop-WDS maakt op diens eindDatumTijd ongeldig:

• het WDS waarnaar dit stop-WDS verwijst, én
• alle eerdere vastgelegde MGB’s

4. Elk type MA, TA en WDS maakt alle eerder vastgelegde MGB’s ongeldig.

5. Elk type MGB maakt alle eerdere vastgelegde MGB’s ongeldig, mits afkomstig van eenzelfde type auteur.

Uitzondering: In geval van parallelle TA's maakt een nieuwe MGB alleen de oudere MGB's ongeldig die bij dezelfde TA horen en van eenzelfde type auteur komen.

Op annuleer-bouwstenen zijn dezelfde regels van toepassing.

De geldigheidsregels zijn van toepassing op afspraakbouwstenen, dus op MA, TA, en WDS. MGB’s bevatten geen afspraken, maar kunnen wel relevant zijn. Daarom zijn deze ook meegenomen in de consolidatieregels. Bij MGB’s kan ‘ongeldig’ gezien worden als ‘de informatie in deze bouwsteen kan achterhaald zijn’.
MTD’s komen niet voor in deze regels. Een MTD is een registratie van een handeling die al heeft plaatsgevonden. Een stop-bouwsteen heeft geen invloed op een eenmaal vastgelegde MTD.

NB: Een eenmaal ongeldig gemaakte bouwsteen kan niet meer opnieuw geldig worden. Dan moet er een nieuwe bouwsteen worden aangemaakt.

De regels zijn bruikbaar in de meest gangbare situaties binnen een MBH. Er kunnen echter situaties bestaan die onvoldoende ondervangen worden met deze regels. Wanneer een systeem op basis van bovengenoemde regels niet kan bepalen welke bouwstenen geldig zijn, moet dit worden aangegeven aan de eindgebruiker. Deze kan dit dan verder zelf beoordelen.

De regels worden geïllustreerd aan de hand van voorbeelden op de pagina Voorbeelden geldigheidsregels.
De Implementatiehandleiding Consolidatie/afleidingsregels biedt een (niet-normatief) stappenplan voor een mogelijke praktische uitwerking van de regels.

4.6 Overzichten van medicatiegegevens

Na het consolideren is van elke bouwsteen in een MBH bekend of deze geldig of ongeldig en actueel of niet-actueel is. Hierdoor kunnen alle gegevens in hun juiste context worden geplaatst.
Op basis hiervan kunnen verschillende overzichten van medicatiegegevens worden gegenereerd. Er zijn allerlei situaties en doeleinden denkbaar waarin een overzicht van medicatiegegevens gebruikt wordt. Hiervoor is dus niet één definitie of beschrijving te geven. Zo’n overzicht kan ook verschillende vormen hebben (papier, pdf, presentatie op een beeldscherm etc.).

De consolidatieregels worden ingezet voor het samenstellen van:

• een medicatieoverzicht zoals beschreven in de Richtlijn Overdracht van Medicatiegegevens in de keten
• een toedienlijst

Voor elke situatie zal een eigen wijze van presentatie gekozen worden, in overleg tussen gebruiker of organisatie en leverancier. De effectieve periode kan bijvoorbeeld worden gebruikt om het beloop van een behandeling weer te geven, of om een indeling te maken naar huidige, toekomstige en recent gestopte medicatie.
Nadere informatie over toedienlijsten is te vinden in paragraaf 5.4.2.

Er zijn overigens situaties denkbaar waarin de consolidatieregels niet tot een compleet en/of accuraat overzicht leiden, bijvoorbeeld omdat de patiënt geen toestemming tot delen heeft gegeven. Daarom is altijd medicatieverificatie wenselijk.

5 Medicatieproces

Dit hoofdstuk beschrijft het medicatieproces in relatie tot het vastleggen en uitwisselen van de daarbij benodigde gegevens. Het generieke medicatieproces bestaat in de kern uit de deelprocessen Voorschrijven, Ter hand stellen, Toedienen en Gebruiken. Het proces start wanneer een patiënt een geneesmiddel gaat gebruiken, al dan niet op voorschrift. Het eindigt wanneer het gebruik van het betreffende middel stopt.

Het proces kan per sector en situatie op een verschillende manier verlopen. Niet alle onderdelen zijn altijd van toepassing; zo is in de ambulante situatie een VV vereist voor medicatieverstrekking, maar niet in de klinische situatie. Deelprocessen kunnen ook iteratief of in een andere volgorde uitgevoerd worden.

Om het medicatieproces op een verantwoorde manier te laten verlopen zijn ook ondersteunende activiteiten als medicatieverificatie en medicatiebewaking nodig. Medicatieverificatie is in verschillende deelprocessen aan de orde en is daarom ook als apart deelproces opgenomen.
Doordat MP9 bijdraagt aan de volledigheid van medicatiegegevens, kan betere medicatiebewaking worden uitgevoerd. Medicatiebewaking zelf valt buiten de scope van dit FO.

In de paragrafen 5.1 t/m 5.5 worden de deelprocessen beschreven.
Paragraaf 5.6 geeft uitleg over voorstelgegevens.
Paragraaf 5.7 bevat enkele aandachtspunten rond de klinische situatie.
In paragraaf 5.8 wordt de informatie met betrekking tot GDS-medicatie uit de voorgaande paragrafen op een rij gezet.

De functionele beschrijving wordt geïllustreerd met praktijkvoorbeelden. Alle praktijkvoorbeelden zijn op een aparte overzichtspagina te vinden. Daarnaast zijn er aparte pagina’s met praktijkvoorbeelden per deelproces en voor GDS (Geneesmiddel Distributie Systeem):

• Praktijkvoorbeelden Medicatieverificatie
• Praktijkvoorbeelden Voorschrijven
• Praktijkvoorbeelden Ter hand stellen
• Praktijkvoorbeelden Toedienen
• Praktijkvoorbeelden Gebruiken
• Praktijkvoorbeelden GDS

Sommige praktijkvoorbeelden zijn voor meerdere deelprocessen relevant, en zijn dus op verschillende pagina’s terug te vinden.

5.1 Deelproces Medicatieverificatie

Deze paragraaf beschrijft het proces van medicatieverificatie. Medicatieverificatie is het samen met (de vertegenwoordiger van) de patiënt vaststellen van het daadwerkelijke gebruik van medicatie door de patiënt. Ook andere informatie die van belang kan zijn voor dat gebruik (contra-indicaties, allergieën, ernstige bijwerkingen en laboratoriumwaarden) kan hierbij worden uitgevraagd. Doel is om optimaal inzicht te verkrijgen in het daadwerkelijke gebruik van medicatie door een patiënt, zodat goede zorg verleend kan worden. Op verschillende momenten in het zorgproces kan medicatieverificatie nodig of wenselijk zijn. Bijvoorbeeld voorafgaand aan voorschrijven, ter hand stellen of toedienen van medicatie, bij evaluatie van een behandeling, of bij de voorbereiding van een opname. Ter ondersteuning van de implementatie van dit deelproces zijn diverse voorbeelden beschikbaar op de pagina Praktijkvoorbeelden Medicatieverificatie.

5.1.1 Overzicht deelproces Medicatieverificatie

Met de transactie Raadplegen medicatiegegevens verzamelt de zorgverlener de beschikbare medicatiebouwstenen, inclusief eventuele MGB's die door de patiënt zijn vastgelegd. Na consolideren heeft de zorgverlener een overzicht van de medicatie van de patiënt.
Daarnaast kan ook gebruik gemaakt worden van bronnen zoals:

• meegenomen medicatie
• telefonische informatie van de apotheker of huisarts van de patiënt

De zorgverlener bespreekt deze informatie met de patiënt en kan de geverifieerde medicatie (inclusief zelfzorgmedicatie en medicatie uit het buitenland) met de bouwsteen MGB vastleggen.
De vastgelegde gegevens rond medicatiegebruik worden beschikbaar gesteld aan medebehandelaars en patiënt zodat deze de gegevens kunnen raadplegen.

5.1.2 Uitkomsten van Medicatieverificatie

5.1.2.1 Hoe wordt een geneesmiddel gebruikt?

Bij medicatieverificatie zijn voor elk geneesmiddel de volgende uitkomsten mogelijk:

• Het geneesmiddel wordt gebruikt zoals afgesproken.
• Het gebruik is niet zoals afgesproken. Voorbeelden:

– De patiënt gebruikt het geneesmiddel anders dan afgesproken, of wil dit gaan doen.

– De patiënt gebruikt een ander geneesmiddel dan bij de zorgverlener bekend is.

• Onbekend of het gebruik is zoals afgesproken. Voorbeeld:

– De patiënt heeft in het buitenland medicatie voorgeschreven gekregen maar het voorschrift is niet meer beschikbaar.

De zorgverlener kan deze bevindingen voor ieder geneesmiddel vastleggen met de bouwsteen MGB. In paragraaf 5.1.3 wordt dit verder toegelicht.

Bij afwijkend gebruik kan een voorschrijver ook besluiten een nieuwe MA of MA met wijziging vast te leggen (zie paragraaf 5.2.2). Ziet de voorschrijver daar geen aanleiding toe, dan kan hij ook alleen een MGB vastleggen, eventueel met opmerking dat hij de patiënt heeft verzocht zich te houden aan de eerder gemaakte afspraken.
Een zorgverlener kan bij afwijkend gebruik ook een VMA naar de voorschrijver sturen (zie paragraaf 5.6) en/of de patiënt aanraden de voorschrijver te informeren over het afwijkende gebruik.

5.1.2.2 Onterecht openstaande medicatie of 'weeskinderen'

Tijdens verificatie kan ook blijken dat medicatie onterecht nog openstaat. In bepaalde situaties kan het voorkomen dat bouwstenen (MA’s, TA’s) onterecht actueel zijn gebleven, de zogenaamde ‘weeskinderen’. Voorbeelden:

• In de hybride situatie is bij het samenvoegen van bouwstenen voor dezelfde medicatie iets niet goed gegaan.
• Medicatie is gestopt in een ander systeem dan dat van de voorschrijver en dit systeem is niet (meer) beschikbaar voor het uitwisselen van bouwstenen. Hierdoor wordt de stop-MA niet opgeleverd en lijkt de oorspronkelijke MA dus nog actueel en geldig.
  

Bij bouwstenen met eindDatumTijd is het probleem beperkt omdat die medicatie na de eindDatumTijd vanzelf niet meer actueel is. Bouwstenen zonder eindDatumTijd zouden zonder ingrijpen wel blijvend actueel en geldig lijken. Tijdens medicatieverificatie kunnen dergelijke ‘weeskinderen’ gesignaleerd worden. De zorgverlener moet dit corrigeren met een stop-bouwsteen. De stop-bouwsteen wordt zo mogelijk verstuurd naar de zorgverlener die de oorspronkelijke bouwsteen heeft vastgelegd.

5.1.3 Aanwijzingen voor invulling bouwsteen medicatiegebruik

Deze paragraaf bevat uitleg over de invulling van enkele data-elementen in specifieke situaties. In de tabbladen Dataset en Scenario’s in de ART-DECOR index is alle formele broninformatie over de bouwstenen en hun data-elementen te vinden. Onderstaande tabel laat voor een aantal data-elementen zien hoe deze in verschillende situaties moeten worden ingevuld.

De zorgverlener die de verificatie uitvoert is de Auteur van de bouwsteen. In Informant kan de bron van de betreffende informatie aangegeven worden, bijvoorbeeld de patiënt, een zorgverlener of een andere betrokkene. In RelatieMedicatieafspraak of RelatieToedieningsafspraak wordt verwezen naar de MA óf TA die de referentie is geweest voor het opgeven van dit gebruik.

Situatie	Gebruik Indicator	VolgensAfspraak Indicator	Medicatiegebruik StopType	Gebruiksperiode (maximaal 2 van 3 invullen)			Doseerinstructie
				startDatumTijd	tijdsDuur	eindDatumTijd
Medicatie is/wordt in Gebruiksperiode gebruikt
Dit is volgens afspraak	ja	ja	leeg laten	invullen conform MA of TA			invullen conform MA of TA
				datum/tijd waarop gebruik gestart is of zal starten	(beoogde) duur van het gebruik	datum/tijd waarop gebruik geëindigd is of zal eindigen
Dit is niet volgens afspraak	ja	nee	leeg laten	datum/tijd waarop afwijkend gebruik gestart is of zal starten	(beoogde) duur van het afwijkende gebruik	datum/tijd waarop afwijkend gebruik geëindigd is of zal eindigen	daadwerkelijk gebruikte dosering moet ingevuld worden
Er is geen afspraak (zelfzorgmedicatie) / onbekend of dit volgens afspraak is	ja	leeg laten	leeg laten	datum/tijd waarop gebruik gestart is of zal starten	(beoogde) duur van het gebruik	datum/tijd waarop gebruik geëindigd is of zal eindigen	dosering die patiënt met zichzelf heeft afgesproken moet ingevuld worden
Medicatie is/wordt in Gebruiksperiode niet gebruikt
Dit is volgens afspraak	nee	ja	leeg laten of invullen conform stop-afspraak	datum/tijd vanaf wanneer gebruik gestaakt of onderbroken wordt	n.v.t. bij staken (beoogde) duur van onderbreken	n.v.t. bij staken datum/tijd waarop gebruik hervat wordt of zal worden	leeg laten er is geen sprake van een dosering
Dit is niet volgens afspraak	nee	nee	stopgezet / onderbroken	datum/tijd vanaf wanneer gebruik gestaakt of onderbroken wordt	n.v.t. bij staken (beoogde) duur van onderbreken	n.v.t. bij staken datum/tijd waarop gebruik hervat wordt of zal worden	leeg laten er is geen sprake van een dosering
Er is geen afspraak (zelfzorgmedicatie) / onbekend of dit volgens afspraak is	nee	leeg laten	stopgezet / onderbroken	datum/tijd vanaf wanneer gebruik gestaakt of onderbroken wordt	n.v.t. bij staken (beoogde) duur van onderbreken	n.v.t. bij staken datum/tijd waarop gebruik hervat wordt of zal worden	leeg laten er is geen sprake van een dosering

5.1.4 Informatieoverdracht en systeemrollen tijdens deelproces Medicatieverificatie

Tijdens het deelproces Medicatieverificatie kunnen diverse vormen van informatieoverdracht plaatsvinden. De tabel hieronder laat zien welke systeemrollen hiervoor nodig zijn.

type informatieoverdracht	systeemrol	systeemrolcode
De zorgverlener raadpleegt de beschikbare medicatiegegevens.	MedicatieGegevensRaadplegend	MP-MGR
Het informatiesysteem van de zorgverlener levert in respons op raadpleging de vastgelegde medicatiegegevens op.	MedicatieGegevensBeschikbaarstellend	MP-MGB
De zorgverlener kan de vastgelegde medicatiegegevens versturen naar zorgverleners.	MedicatieGegevensSturend	MP-MGS

Zorgverleners die medicatieverificatie uitvoeren kunnen van verschillende informatiesystemen gebruik maken. Zie paragraaf 3.2.3 voor een overzicht van de systeemrollen per informatiesysteem.

5.2 Deelproces Voorschrijven

Deze paragraaf beschrijft het proces van voorschrijven. De rol van voorschrijver mag worden uitgevoerd door iedereen met een voorschrijfbevoegdheid volgens de Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg (BIG). Daarnaast mag een voorschrijver deze taak delegeren aan andere zorgverleners zonder eigen voorschrijfbevoegdheid. Dit mag alleen binnen de voorwaarden in de wet en binnen de afspraken in de betreffende zorgorganisatie.
Ter ondersteuning van de implementatie van dit deelproces zijn diverse voorbeelden beschikbaar op de pagina Praktijkvoorbeelden Voorschrijven.

5.2.1 Overzicht deelproces Voorschrijven

5.2.1.1 Voorschrijfproces algemeen

Starten voorschrijfproces
Het voorschrijfproces kan starten tijdens een consult of naar aanleiding van een voorstel van een andere zorgverlener of de patiënt met betrekking tot diens medicamenteuze behandeling. Zie paragraaf 5.6 voor uitleg over voorstelgegevens.
De voorschrijver evalueert de situatie van de patiënt, waaronder diens medicamenteuze behandeling. Hierbij kan gebruik gemaakt worden van een overzicht van medicatiegegevens (zie hoofdstuk 4).

Mogelijke acties bij voorschrijven
Vervolgens besluit de voorschrijver om medicatie te starten, continueren, stoppen of wijzigen. Hierbij kunnen de volgende medicatiebouwstenen vastgelegd worden:

• MA voor het vastleggen van de therapeutische intentie van de voorschrijver.
• WDS voor het specificeren van het doseerschema bij geneesmiddelen met wisselende dosering (bijvoorbeeld antistollingsmedicatie).
• VV voor de logistieke verwerking van de voorgeschreven medicatie.

Dit wordt per bouwsteen verder uitgewerkt in de paragrafen 5.2.2 t/m 5.2.4.
Paragraaf 5.2.5 bevat aanwijzingen voor de invulling van de bouwstenen MA en VV in specifieke situaties.

Gegevens uitwisselen
De voorschrijver stuurt de (stop-)MA met of zonder VV met de transactie Sturen medicatievoorschrift naar de verstrekker. Zo nodig kan een WDS, informatie over lengte of gewicht, of nierfunctiewaarde van de patiënt meegestuurd worden. De vastgelegde gegevens worden ook beschikbaar gesteld. De informatieoverdracht wordt in paragraaf 5.2.6 verder behandeld.
Tijdens het voorschrijfproces wordt medicatiebewaking uitgevoerd; de uitwerking hiervan is buiten scope van dit FO.

5.2.1.2 Enkele specifieke situaties

Dienstwaarneming door huisartsenpost (HAP)
Een huisartsenpost (HAP) werkt in opdracht van de vaste huisarts. De dienstwaarneming volgt in principe het generieke proces van voorschrijven. Ook de HAP kan medicatie starten, continueren, wijzigen en stoppen. De HAP zal zo nodig ook de bijbehorende verstrekkingsverzoeken doen. Als aanvulling op dit proces kan de HAP-voorschrijver gebruik maken van het data-element VolgendeBehandelaar (zie paragraaf 5.2.5.1.7).

Medicatieproces in de klinische situatie
Het medicatieproces in de klinische situatie wordt apart behandeld in paragraaf 5.7.

Medicatie op toedienlijst
Bij sommige patiënten staat medicatie op een toedienlijst (toedienpatiënten). Deze medicatie kan door een toediener, of door de patiënt zelf toegediend worden. De gegevens die nodig zijn voor het genereren van een toedienlijst kunnen door de voorschrijver in MA of WDS worden vastgelegd en/of door de verstrekker in de TA (zie paragraaf 5.2.5 en paragraaf 5.4.2).

5.2.2 Medicatieafspraak

De MA is de therapeutische bouwsteen in een voorschrift. Hierin legt de voorschrijver vast wat er met de patiënt is afgesproken over het betreffende geneesmiddel. De MA geeft de therapeutische intentie van de voorschrijver weer.

Op hoofdlijnen kan een voorschrijver een eerste MA maken binnen een nieuwe MBH, of een bestaande MA continueren, stoppen, wijzigen of tijdelijk onderbreken. Dit wordt in paragraaf 5.2.2.1 t/m 5.2.2.4 uitgewerkt. Zie ook paragraaf 2.4.3 voor uitleg over werkwijze bij stoppen en wijzigen.

In de Gebruiksperiode wordt de beoogde duur van de medicatie vastgelegd:

• Medicatie voor onbepaalde duur: hierbij wordt alleen startDatumTijd ingevuld, zonder tijdsDuur of eindDatumTijd.
• Medicatie voor bepaalde duur: 2 van de 3 data-elementen moeten worden ingevuld. Dit is ook het geval bij medicatie voor eenmalig gebruik.
• Als er een eindDatumTijd wordt vermeld, is het meegeven van de tijd altijd verplicht. Dit is om verwarring te voorkomen tussen 'tot' en 'tot en met'. In geval van een 'tot en met' datum (dus bij een gehele dag) is tijdstip 23:59:59 van toepassing.

In paragraaf 5.2.5.1 wordt voor een aantal data-elementen toegelicht hoe deze in bepaalde situaties moeten worden ingevuld.

5.2.2.1 Starten medicatie

Een eerste MA vormt doorgaans de start van een MBH. Soms kan een MBH ook beginnen met een andere therapeutische bouwsteen. Voorbeelden:

• MTD in situaties waarbij acute toediening van een geneesmiddel nodig is.
• TA als de verstrekker (nog) niet de beschikking heeft over de digitale MA, bijvoorbeeld in de hybride situatie.
• Door de patiënt vastgelegde MGB.

In dergelijke gevallen kan de eerste MA in een MBH volgen na de vastlegging van de andere bouwsteen. Ook dan is de MA altijd leidend voor het weergeven van de therapeutische intentie van de voorschrijver.

Een MA kan gemaakt worden om direct in te gaan maar kan ook vooruit gepland worden, met start in de toekomst (TMA). Deze TMA heeft een startDatumTijd die later ligt dan de datum waarop de afspraak gemaakt is.

5.2.2.2 Continueren medicatie

Voorbeelden van continueren van medicatie zijn:

• Herhaalmedicatie; er is alleen een nieuw VV nodig bij bestaande MA.
• Bij opname in een instelling waarbij de thuismedicatie wordt doorgebruikt.

In deze beide gevallen hoeft de bestaande MA niet aangepast te worden, tenzij de eindDatumTijd van de MA verstreken is. In dat geval moet er een nieuwe MA worden vastgelegd.
NB: Het voortzetten van een behandeling met een middel met een andere PRK valt niet onder continueren, maar onder wijzigen (zie paragraaf 5.2.2.4).

5.2.2.3 Stoppen medicatie

Een MA waarin meteen al een eindDatumTijd is vastgelegd, bijvoorbeeld voor een kuur, stopt vanzelf op die datum. Hierbij is geen stop-MA nodig.
Als de medicatie eerder gestopt moet worden, of als een MA geen eindDatumTijd heeft, moet er een stop-MA binnen dezelfde MBH worden vastgelegd. De stop-MA bevat de volgende nieuwe gegevens:

data-element  in dataset	uitleg
eindDatumTijd	De datum waarop de MA eindigt. Deze einddatum kan ook in de toekomst liggen.
Voorschrijver	Naam van de zorgverlener die de stop-MA maakt.
RegistratieDatumTijd	Datum en tijd waarop de stop-MA wordt vastgelegd.
MedicatieafspraakStopType	‘stopgezet’
RelatieMedicatieafspraak	Relatie naar de MA die gestopt wordt. Een stop-MA moet deze relatie bevatten, tenzij er geen MA beschikbaar is in de MBH om naar te verwijzen. Als de MBH alleen TA(‘s) en/of MGB(‘s) bevat, moet de voorschrijver deze kunnen stoppen met een stop-MA zonder RelatieMedicatieafspraak. De stop-MA krijgt in dat geval ook geen relatie naar een TA of MGB.
RedenWijzigenOfStaken	Reden voor stoppen van de MA. In de ambulante situatie is invullen verplicht. In de klinische situatie hoeft dit alleen ingevuld te worden indien relevant voor uitwisseling in de keten.

Uit de MA waarnaar verwezen wordt moet de overige beschikbare informatie worden overgenomen, in ieder geval de volgende elementen:

data-element in dataset	uitleg
startDatumTijd	De oorspronkelijke startdatum.
AfgesprokenGeneesmiddel	Het afgesproken geneesmiddel. In geval van magistralen of ingrediënten hoeven 90 miljoen-nummers niet overgenomen te worden.
Gebruiksinstructie	De oorspronkelijke gebruiksinstructie. Het onderdeel AanvullendeInstructie hoeft niet te worden overgenomen aangezien wijze van gebruik bij een stop-MA niet meer relevant is.

De MA kan per direct gestopt worden met eindDatumTijd vandaag.
De MA kan ook gestopt worden met een eindDatumTijd in de toekomst. Als de voorschrijver de Gebruiksperiode daarna alsnog verder wil inkorten, wordt een tweede stop-MA aangemaakt. Deze tweede stop-MA verwijst naar de meest recente MA, in dit geval de eerste stop-MA.

Het vastleggen van een stop-MA leidt tot het stoppen van de bijbehorende WDS’en en TA’s. Daarbij moet voor de TA’s nog een stop-TA worden vastgelegd. Voor het WDS is geen stop-WDS nodig.

5.2.2.3.1 Stoppen medicatieafspraak door andere voorschrijver

Een MA kan door de voorschrijver zelf gestopt worden maar ook door een andere voorschrijver. Wanneer een voorschrijver medicatie stopt maakt hij een stop-MA, ook bij het stoppen van een MA van een ander. De stop-MA wordt naar de zorgverlener die de gestopte MA heeft gemaakt gestuurd (transactie Sturen medicatiegegevens).
De stop-MA moet ook naar de verstrekker gestuurd worden. De voorschrijver kan deze vinden door het raadplegen van de bij de MA horende TA’s (transactie Raadplegen medicatiegegevens). Hij verstuurt vervolgens de stop-MA naar de verstrekker met een actuele TA (transactie Sturen medicatievoorschrift).

5.2.2.3.2 Annuleren toekomstige medicatieafspraak

Het stoppen van een MA met startDatumTijd in de toekomst (TMA) heet annuleren. De TMA wordt geannuleerd door het vastleggen van een annuleer-TMA. Dit is een stop-MA met stoptype ‘geannuleerd’. De annuleer-TMA laat zien dat de patiënt de betreffende medicatie nooit volgens die TMA heeft gebruikt.
De annuleer-TMA werkt hetzelfde als de stop-MA zoals hierboven beschreven, maar met twee verschillen:

• Het stoptype is ‘geannuleerd’ i.p.v. ‘stopgezet’;
• De startDatumTijd en eindDatumTijd van de annuleer-TMA zijn aan elkaar gelijk.

Het onderscheid tussen een annuleer-TMA en een gewone stop-MA maakt duidelijk of een geneesmiddel nooit (volgens die TMA) gebruikt is geweest, dan wel dat het gebruik eerst is gestart en daarna gestopt.

5.2.2.4 Wijzigen medicatie

Veranderingen in medicatie kunnen bijvoorbeeld gaan over dosering, toedieningsweg, gebruiksperiode of voorschrijver.

Als een verandering resulteert in een andere PRK stopt de voorschrijver de MA en legt een nieuwe MA vast in een nieuwe MBH (zie paragraaf 2.4.2). Voorbeelden zijn verandering in toedieningsweg of sterkte, of overstappen naar een ander geneesmiddel.
Als de PRK van het voorgeschreven geneesmiddel gelijk blijft worden wijzigingen vastgelegd onder dezelfde MBH.

Medicatie wordt gewijzigd door binnen dezelfde MBH een technische stop-MA en een nieuwe MA met de wijziging vast te leggen. De technische stop-MA heeft als eindDatumTijd de startDatumTijd van de nieuwe MA met wijziging (zie paragraaf 2.4.3).
In de nieuwe MA komt een verwijzing naar de oorspronkelijke MA in RelatieMedicatieafspraak. Indien relevant voor uitwisseling in de keten kan de reden van wijzigen in RedenWijzigenOfStaken worden vastgelegd.

Het verlengen van de Gebruiksperiode van een MA kan op twee manieren plaatsvinden:

• Aanmaken van een nieuwe MA2 met startDatumTijd na de eindDatumTijd van de oorspronkelijke MA1. Er is geen stop-MA op MA1 nodig, deze verloopt vanzelf op diens eindDatumTijd. De nieuwe MA2 kan zowel tijdens als na de Gebruiksperiode van MA1 aangemaakt worden.
• Verlengen van de Gebruiksperiode van de oorspronkelijke MA1 als die nog niet verlopen is. Dit is een wijziging met technische stop-MA en een nieuwe MA2 met de verlengde Gebruiksperiode.

Een wijziging kan per direct ingaan of kan gepland worden met een startDatumTijd in de toekomst. Als de wijziging wordt doorgevoerd in een toekomstige MA dan wordt er een technische annuleer-TMA gemaakt en een nieuwe TMA met de wijziging.

De technische stop-MA en technische annuleer-TMA werken hetzelfde als de gewone stop-MA en annuleer-TMA. Ze hebben dus ook stoptype ‘stopgezet’ of ‘geannuleerd’ (zie paragraaf 5.2.2.3).

De technische stop-MA en nieuwe MA worden gelijktijdig aangemaakt en hebben dus dezelfde RegistratieDatumTijd (zie paragraaf 2.4.3.1). Ze worden gelijktijdig verstuurd en gelijktijdig beschikbaar gesteld. Bij raadplegen worden ze ook gelijktijdig opgeleverd. Hetzelfde geldt voor de technische annuleer-TMA en nieuwe TMA.

5.2.2.4.1 Corrigeren medicatieafspraak

Het kan voorkomen dat een voorschrijver een vergissing heeft gemaakt in een MA, bijvoorbeeld een typefout in de dosering. Als de foutieve MA nog niet gedeeld is met andere zorgverleners, kan de voorschrijver deze in het eigen informatiesysteem aanpassen of schrappen. Als de foutieve afspraak al wel gedeeld is met andere zorgverleners dan moet deze gecorrigeerd worden. Bij gelijkblijvende PRK volgt corrigeren het proces van wijzigen van een MA. Er worden twee nieuwe MA’s gemaakt binnen dezelfde MBH:

• Een nieuwe MA met de juiste gegevens en ‘foutieve registratie van medicatie’ in RedenWijzigenOfStaken.
• Een technische stop-MA met stoptype ‘stopgezet’ en verwijzing naar de te corrigeren MA in RelatieMedicatieafspraak.

Corrigeren van een toekomstige MA gebeurt op dezelfde manier, met een technische annuleer-TMA plus nieuwe TMA.

Als de correctie inhoudt dat medicatie met andere PRK wordt voorgeschreven, dan gaat het niet om een wijziging. De MA wordt in dat geval gestopt met een stop-MA met ‘foutieve registratie van medicatie’ in RedenWijzigenOfStaken. De nieuwe MA wordt in een andere MBH vastgelegd.

5.2.2.4.2 Wijzigen medicatieafspraak door andere voorschrijver

Een MA kan door de voorschrijver zelf gewijzigd worden maar ook door een andere voorschrijver.
De technische stop-MA wordt naar de zorgverlener gestuurd die de originele MA heeft gemaakt (transactie Sturen medicatiegegevens).
De technische stop-MA en nieuwe MA worden met of zonder VV gestuurd naar de verstrekker met een actuele TA (zie paragraaf 5.2.2.3.1).

5.2.2.5 Tijdelijk onderbreken en hervatten van medicatie

Tijdelijk onderbreken is het stoppen van de medicatie gedurende een bepaalde periode. De onderbreking kan per direct ingaan of er kan een toekomstige onderbreking gepland worden. Gedurende de periode van onderbreken wordt de medicatie als actueel beschouwd vanwege de intentie om deze in de toekomst te hervatten. Er worden twee nieuwe MA’s gemaakt binnen dezelfde MBH:

• Een stop-MA met stoptype ‘onderbroken’, verwijzing naar de te onderbreken MA in RelatieMedicatieafspraak en, indien relevant voor uitwisseling in de keten, reden voor onderbreken in RedenWijzigenOfStaken.
• Een nieuwe MA ter hervatting met relatie naar die stop-MA en eventueel de reden van hervatting in RedenWijzigenOfStaken. Deze kan direct aangemaakt worden of later, bijvoorbeeld pas als de datum van hervatting bekend is.

Indien de voorschrijver de onderbroken MA definitief wil stoppen, wordt er een stop-MA met stoptype ‘stopgezet’ gemaakt met verwijzing naar de stop-MA waarmee de oorspronkelijke MA is onderbroken.

Tijdelijke substitutie met een ander middel is geen wijziging of onderbreking maar daadwerkelijk stoppen van het eerste middel en het starten van een nieuwe MBH met het substituut.

5.2.3 Wisselend doseerschema

Bij sommige geneesmiddelen is het doseerschema variabel, bijvoorbeeld omdat het afhankelijk is van bepaalde bloedwaarden. Een voorbeeld is antistollingsmedicatie. Hierbij bepaalt de voorschrijver de therapeutische INR-range (International Normalized Ratio, maat voor de stollingstijd van het bloed) waarbinnen de behandeling plaats dient te vinden.
De doseerinstructie wordt dan niet in de MA maar in het WDS vastgelegd. Met een WDS kan de dosering van de medicatie aangepast worden zonder dat de MA gewijzigd hoeft te worden.
De trombosearts stelt de specifieke doseerinstructies op binnen de afgesproken INR-range en op basis van de gemeten INR-waarde. Deze INR-waarde wordt vastgelegd in de Toelichting van het WDS, zodat duidelijk is op welke waarde een bepaald schema gebaseerd is. De voorschrijvend arts die de MA heeft gemaakt blijft verantwoordelijk voor de VV’s.

5.2.3.1 Opstarten wisselend doseerschema

De voorschrijver schrijft antistollingsmedicatie voor en legt in de MA vast:

• AfgesprokenGeneesmiddel: het voorgeschreven geneesmiddel. In het WDS wordt altijd hetzelfde geneesmiddel opgenomen als in de MA.
• AanvullendeInstructie ‘gebruik volgens schema trombosedienst’; er wordt in de MA dus geen Doseerinstructie opgenomen.
• Toelichting: de INR-range waarbinnen de behandeling plaats dient te vinden.

De voorschrijver maakt een eerste WDS aan om de periode tot de trombosezorg betrokken is te overbruggen. Op basis van de INR-waarde en, indien nodig, zijn professionele inschatting stelt de trombosearts een WDS op dat het schema van de voorschrijver wijzigt of opvolgt. Vanaf dit moment neemt de trombosedienst het opstellen van de WDS’en over van de voorschrijver.

5.2.3.2 Continueren wisselend doseerschema

Een WDS zal altijd voor een bepaalde tijd worden opgesteld. Het wordt bijgesteld op basis van relevante meetwaarden. Als het WDS aan het einde van de Gebruiksperiode afloopt wordt het opgevolgd door een nieuw WDS (maar zie ook paragraaf 5.2.3.4). In het nieuwe WDS staat een relatie naar de MA en naar het vorige WDS. Er is geen stop-WDS nodig.

5.2.3.3 Stoppen wisselend doseerschema

Zolang er een therapeutische afspraak in een MA staat moet er ook een doseerinstructie zijn. Als die ingevuld wordt door een WDS moet er dus altijd een WDS bestaan zolang de MA loopt.
Het definitief stoppen van een WDS gebeurt door het stoppen van de MA. De trombosearts of andere voorschrijver maakt een stop-MA aan, of stuurt een VMA met voorstel om te stoppen naar de voorschrijver. Het stoppen van de MA leidt tot het stoppen van het bijbehorende WDS. Er is dan geen stop-WDS nodig.
Als de behandeling na verloop van tijd weer gestart moet worden, volgt de gewone procedure van aanmaken MA en opstarten WDS.

5.2.3.4 Wijzigen wisselend doseerschema

Omdat bij antistollingsmedicatie altijd een WDS bij een MA beschikbaar moet zijn zal een WDS doorgaans doorlopen tot na de volgende meting van de relevante bloedwaarde. Dat betekent dat een WDS meestal gewijzigd moet worden. Dit gebeurt volgens het gewone wijzigingsproces door het vastleggen van een nieuw WDS en een technisch stop-WDS (zie paragraaf 2.4.3).
Het nieuwe WDS krijgt een relatie naar de MA en naar het vorige WDS. In RedenWijzigenOfStaken van het WDS kan de reden voor de wijziging worden vastgelegd. Meestal zal een nieuwe INR-waarde uitgangspunt zijn voor het nieuwe schema, deze wordt vastgelegd in de Toelichting van het WDS.

Wijzigingen met betrekking tot de doseerinstructie worden in het WDS opgenomen. Wijzigingen in het overige behandelbeleid moeten in de MA worden vastgelegd.

5.2.3.4.1 Wijzigen wisselend doseerschema door andere voorschrijver

Een WDS kan door de auteur van het WDS zelf gewijzigd worden maar ook door een andere voorschrijver. Deze stuurt dan het technische stop-WDS naar de zorgverlener die het originele WDS heeft gemaakt.

5.2.3.5 Onderbreken dosering

Het kan nodig zijn om de dosering tijdelijk te onderbreken, bijvoorbeeld vanwege comedicatie of een geplande ingreep. Dit kan op twee manieren:

• Als bekend is wanneer de onderbreking moet starten wordt de dosering voor de betreffende periode in het WDS aangepast naar 0. Er wordt een nieuw WDS met de nuldosering en een technisch stop-WDS aangemaakt.

De MA en de TA lopen in dit geval door. Hiermee is duidelijk dat alleen de dosering tijdelijk onderbroken is; de therapeutische behandeling is niet gestopt.

• Indien de exacte periode waarin de onderbreking plaats moet vinden niet bekend is, dient de onderbreking via een stop-MA te lopen. Zie paragraaf 5.2.2.5.

5.2.4 Verstrekkingsverzoek

Het VV is de logistieke bouwsteen in een voorschrift. In het VV beschrijft de voorschrijver hoeveel van een geneesmiddel moet worden verstrekt.
In paragraaf 5.2.5.2 wordt voor een aantal data-elementen toegelicht hoe deze in bepaalde situaties moeten worden ingevuld.

5.2.4.1 Maken verstrekkingsverzoek

Als een patiënt een (nieuwe) voorraad geneesmiddel nodig heeft wordt er een VV gemaakt. Bijvoorbeeld bij de start van een behandeling met een nieuw geneesmiddel. Een VV hoeft niet tegelijk met het vastleggen van een MA gemaakt te worden. Bij een MA met een langere gebruiksperiode worden in de loop van de tijd meerdere VV’s gemaakt terwijl de MA hetzelfde blijft.
In de klinische setting is geen VV nodig: de ziekenhuisapotheker zorgt dat de medicijnen beschikbaar zijn zolang de MA loopt.

5.2.4.1.1 Maken verstrekkingsverzoek door andere voorschrijver

Het is mogelijk dat een andere voorschrijver dan degene die de MA heeft gemaakt, een VV onder deze MA doet. Het gaat dan om herhaalmedicatie. In dat geval wordt in het voorschrift naar de apotheek de MA van de originele voorschrijver meegestuurd met het VV.

5.2.5 Aanwijzingen voor invulling bouwstenen medicatieafspraak en verstrekkingsverzoek

5.2.5.1 Aanwijzingen voor invulling bouwsteen Medicatieafspraak

Deze paragraaf bevat uitleg over de invulling van enkele data-elementen van de MA in specifieke situaties. In de tabbladen Dataset en Scenario’s in ART-DECOR is alle formele broninformatie over de bouwstenen en hun data-elementen te vinden.

5.2.5.1.1 AanvullendeInformatie

Een voorschrijver kan in data-element AanvullendeInformatie onder andere aangeven of een MA wel of niet direct in moet gaan. De volgende waarden zijn hiervoor beschikbaar:

• Direct op toedienlijst of in GDS
• Na reguliere voorschriftverwerking op toedienlijst of in GDS
• Per volgende GDS-rolwissel op toedienlijst

Als bij wijzigen een van deze waarden in de nieuwe MA wordt ingevuld, moet de technische stop-MA dezelfde waarde krijgen. Bij stoppen van medicatie kan deze informatie in de stop-MA worden vastgelegd.
In paragraaf 5.8 is alle informatie over GDS-medicatie in een overzicht gezet.

5.2.5.1.2 AfgesprokenGeneesmiddel

G-standaard en vrije tekst
In AfgesprokenGeneesmiddel wordt het voor te schrijven geneesmiddel vastgelegd met een code uit de G-standaard, doorgaans op PRK-niveau.
Het is wel mogelijk om zonder zo’n code, dus in vrije tekst, voor te schrijven. Dit is echter alleen toegestaan wanneer er geen geschikte code beschikbaar is in de G-Standaard, bijvoorbeeld bij onderzoeksmedicatie. Dit mag alleen bij hoge uitzondering gebeuren, onder andere omdat zonder G-standaardcode geen medicatiebewaking kan worden uitgevoerd.

Niet-geneesmiddelen
Ook niet-geneesmiddelen kunnen, op HPK-niveau, vanuit de G-standaard voorgeschreven worden. Voorbeeld: inhalator (Aerochamber, HPK 1915185) als hulpmiddel voor voorgeschreven aerosolen. Niet-geneesmiddelen zijn niet van toepassing voor een medicatieoverzicht of medicatiebewaking.

Eigen artikelen
Eigen artikelen (90 miljoen nummer) kunnen ook in dit data-element worden vastgelegd. Voorwaarde is dat binnen een organisatie een eenmaal aangemaakt 90 miljoen nummer nooit aangepast mag worden. Bij de uitwisseling zorgt de root-oid (unieke technische identificatie van de organisatie) in combinatie met het 90 miljoen nummer ervoor dat deze uniek is ten opzichte van alle 90 miljoen nummers vanuit andere organisaties.
De stoffen waaruit dit artikel bestaat worden als ingrediënten in dit data-element van de MA vastgelegd. Er moet minimaal één ingrediënt worden vastgelegd, zoals bij magistralen.

5.2.5.1.3 Gebruiksinstructie

Omschrijving
Gebruiksinstructies worden op twee manieren elektronisch aangeleverd:

• Gestructureerd conform de datastructuur onder Gebruiksinstructie.
• Als vrije tekst in data-element Omschrijving. Hierin wordt de volledige gebruiksinstructie leesbaar uitgeschreven, bijvoorbeeld: "eenmaal per dag 1 stuk".
  

De optie om vrije tekst weer te geven is bedoeld voor situaties waarin het ontvangende systeem de gestructureerde informatie niet goed kan verwerken, zodat toch correcte informatie aan de eindgebruiker kan worden getoond.

Het is uitdrukkelijk de bedoeling dat leveranciers bij implementatie zoveel mogelijk gebruikmaken van de gestructureerde informatie om hun eigen omschrijvingen te genereren. De gestructureerde informatie en de vrije tekst moeten volledig overeenkomen. Er mag in de gestructureerde informatie niets staan dat niet in Omschrijving is vermeld.

AanvullendeInstructie
Antistollingsmedicatie (zie paragraaf 5.2.3.1)
Bij geneesmiddelen met een wisselend doseeerschema wordt in de MA geen Doseerinstructie opgenomen. In AanvullendeInstructie wordt ‘gebruik volgens schema trombosedienst’ vastgelegd.

Medicatie die toegediend moet worden
Er kunnen extra aanwijzingen voor de toediening worden meegegeven aan de (professionele) toediener en/of patiënt. Voorbeelden zijn:

• Aangeven dat bij het stoppen van een fentanylpleister de pleister verwijderd moet worden.
• Bij dosering van een halve tablet aangeven wat er met de andere halve tablet moet gebeuren.

Dergelijke gegevens kunnen niet gestructureerd worden vastgelegd. Deze worden in vrije tekst in het data-element AanvullendeInstructie van de MA, TA en/of het WDS vastgelegd.

Doseerinstructie
‘Zo nodig’-medicatie
In geval van ‘zo nodig’-medicatie wordt in data-element ZoNodig.Criterium vastgelegd in welke situatie de medicatie genomen moet worden.

Doseerinstructie met interval eenmaal per 36 uur
Een Doseerinstructie die de inname van 1 tablet per 36 uur voorschrijft, kan doorgaans worden vastgelegd als 1 MA met een Keerdosis van 1 tablet en een Interval van 36 uur. Niet alle informatiesystemen ondersteunen echter intervallen langer dan 24 uur. In dat geval is een alternatieve werkwijze nodig.
Een praktische oplossing is gebruikmaken van een HerhaalperiodeCyclischSchema van drie dagen met verschillende Doseerinstructie voor elke dag:

• dag 1 ’s ochtends een dosis
• dag 2 ’s avonds een dosis
• dag 3 geen inname of toediening.

Door dit schema te herhalen ontstaat alsnog een correct doseerpatroon met toedienmomenten die telkens 36 uur uit elkaar liggen.

(Richt)toedientijden bij medicatie die toegediend moet worden
Voor een toedienlijst zijn (richt)toedientijden en doseerinstructies noodzakelijk. Deze gegevens kunnen in de TA, MA of het WDS vastgelegd worden. Verstrekkers en voorschrijvers in de ambulante setting leggen niet standaard de (richt)toedientijden vast en moeten dus alert zijn dat het om een toedienpatiënt gaat. Standaard wordt uitgegaan van flexibele (richt)toedientijden.

Soms is een specifieke toedientijd vereist, bijvoorbeeld vanwege een wisselwerking met andere medicatie. Behalve het vermelden van de exacte toedientijd moet op de toedienlijst ook duidelijk zijn dat hier niet van afgeweken mag worden. Dit moet aangegeven worden door in MA, TA en/of WDS het data-element Toedieningsschema.IsFlexibel op ‘nee’ te zetten.

5.2.5.1.4 Gebruiksperiode

Indien er sprake is van een situatieafhankelijke startDatumTijd of eindDatumTijd, kan dit aangegeven worden in het data-element Gebruiksperiode.Criterium. Dit criterium maakt expliciet wat de situatieafhankelijkheid inhoudt. Voorbeelden hiervan zijn:

• ‘X dagen voor opname starten’ – als het exacte startmoment afhankelijk is van een geplande ziekenhuisopname.
• ‘X dagen na vakantie stoppen’ – als de medicatie wordt afgebouwd na een specifieke gebeurtenis met een onzekere einddatum.

Zie de pagina Voorbeelden onzekerheidscriterium voor uitwerking van de werkwijze bij gebruik van dit criterium.

5.2.5.1.5 RegistratieDatumTijd

De RegistratieDatumTijd geeft de datum en tijd van het vastleggen van de medicatiebouwsteen en dient om de volgordelijkheid van de medicatiebouwstenen correct te kunnen bepalen. Verdere uitleg over de RegistratieDatumTijd is te vinden in ART-DECOR.

5.2.5.1.6 Toelichting

In geval van antistollingsmedicatie wordt in Toelichting de INR-range waarbinnen de behandeling plaats dient te vinden vastgelegd.

5.2.5.1.7 VolgendeBehandelaar

In dit data-element kan de zorgverlener worden vastgelegd waarmee contact kan worden opgenomen bij vragen over deze MA. Als de zorgverlener niet bekend is, mag als alternatief de betreffende zorgaanbieder worden ingevuld. Dit data-element kan bijvoorbeeld gebruikt worden bij ontslag uit een klinische situatie, zie paragraaf 5.7.2.3.

Het kan ook relevant zijn voor een voorschrijver in een huisartsenpost (HAP). Voorbeelden:

• Nieuwe MA: De HAP-voorschrijver kan hier de naam van de vaste huisarts invullen.
• Wijzigen bestaande MA: De HAP-voorschrijver kan in de nieuwe MA hier de naam van de voorschrijver van de oorspronkelijke MA invullen.
• Stoppen bestaande MA: De HAP-voorschrijver kan in de stop-MA hier de naam van de oorspronkelijke voorschrijver invullen.

Hiermee is het ook buiten ANW-uren voor de hele keten duidelijk bij welke voorschrijver men moet zijn voor bijvoorbeeld vraagafhandeling.

5.2.5.2 Aanwijzingen voor invulling bouwsteen verstrekkingsverzoek

Deze paragraaf bevat uitleg over de invulling van enkele data-elementen van het VV in specifieke situaties. In de tabbladen Dataset en Scenario’s in ART-DECOR is alle formele broninformatie over de bouwstenen en hun data-elementen te vinden.

5.2.5.2.1 Hoeveelheid die verstrekt moet worden

In een VV kan de TeVerstrekkenHoeveelheid vastgelegd worden óf de Verbruiksperiode. Bij vastleggen van een Verbruiksperiode moet de hoeveelheid die verstrekt moet worden eenduidig afleidbaar zijn uit de Doseerinstructie van de MA.
Let op: de eindDatumTijd in een Verbruiksperiode heeft een andere betekenis dan de eindDatumTijd in de Gebruiksperiode van een MA. Deze kunnen ongelijk zijn.

• Verbruiksperiode.eindDatumTijd: datum tot wanneer de verstrekker toestemming heeft om verstrekkingen te doen (en daarmee voldoende voorraad aan de patiënt mee te geven voor gebruik tot aan die datum).
• Gebruiksperiode.eindDatumTijd: datum waarop de patiënt moet stoppen met de medicatie (deze kan gelijk zijn aan de Verbruiksperiode.eindDatumTijd of verder in de toekomst liggen).

5.2.5.2.2 Medicatie niet in GDS

In het data-element AanvullendeWensen van het VV kan de voorschrijver aangeven dat een geneesmiddel niet in GDS verstrekt mag worden.
In paragraaf 5.8 is alle informatie over GDS-medicatie in een overzicht gezet.

5.2.6 Informatieoverdracht tijdens deelproces Voorschrijven

5.2.6.1 Nierfunctiewaarde meesturen met medicatievoorschrift

Bij sommige geneesmiddelen is het functioneren van de nieren van belang. De nierfunctiewaarde bepaalt dan de keuze en/of de dosering van het geneesmiddel. Bij dergelijke geneesmiddelen wordt de nierfunctiewaarde altijd samen met het medicatievoorschrift meegestuurd. Ook als er sinds een vorige verstrekking nieuwe uitslagen bekend zijn moeten deze weer met het medicatievoorschrift voor de nieuwe verstrekking worden meegestuurd.
Deze nierfunctiewaarde wordt vastgelegd in de bouwsteen Laboratoriumuitslag en verstuurd via de transactie Sturen laboratoriumresultaten. Zie hiervoor de Informatiestandaard Lab2Zorg. Het los sturen van de Laboratoriumuitslag nierfunctiewaarde zonder medicatievoorschrift valt buiten scope van de informatiestandaard MP9.

5.2.6.2 Lengte en gewicht meesturen in voorschrift

De voorschrijver kan bij het versturen van het medicatievoorschrift ook lengte en gewicht van de patiënt meesturen. Dit kan bijvoorbeeld gedaan worden bij het voorschrijven aan kinderen, of het voorschrijven van medicatie waarbij gewicht (bijvoorbeeld antistollingsmedicatie) of lichaamsoppervlakte (bijvoorbeeld sommige oncolytica) van belang zijn.

Het gaat om de lengte en het gewicht dat de voorschrijver heeft aangehouden voor het bepalen van het voorschrift. Dit kan afwijken van de lengte of het gewicht dat algemeen is vastgelegd over de patiënt.

Lichaamslengte en Lichaamsgewicht zijn losse bouwstenen en kunnen alleen worden meegestuurd in de transacties Sturen medicatievoorschrift en Sturen voorstel medicatieafspraak. Deze informatie is verder niet te raadplegen.

5.2.6.3 Informatieoverdracht en systeemrollen tijdens deelproces Voorschrijven

Binnen het deelproces Voorschrijven kunnen diverse vormen van informatieoverdracht plaatsvinden. De tabel hieronder laat zien welke systeemrollen hiervoor nodig zijn.

type informatieoverdracht	systeemrol	systeemrolcode
De voorschrijver stuurt een nieuwe MA naar de verstrekker van keuze van de patiënt, in de ambulante situatie vergezeld van een VV. Hiermee geeft de voorschrijver opdracht aan de verstrekker om medicatie ter hand te stellen.	VoorschriftSturend	MP-VOS
De voorschrijver stuurt een stop-MA en eventuele nieuwe MA naar de verstrekker, al dan niet vergezeld van een VV. Hiermee geeft de voorschrijver opdracht aan de verstrekker om een wijziging in medicatiebeleid door te voeren.
De voorschrijver stuurt een nieuw VV met bestaande MA naar de verstrekker. Hiermee geeft de voorschrijver opdracht aan de verstrekker om opnieuw medicatie ter hand te stellen.
De voorschrijver stuurt lengte en/of gewicht mee met het voorschrift.
De voorschrijver stuurt een nierfunctiewaarde mee met het voorschrift.	VoorschriftSturend + LabResultaatSturend	MP-VOS + LAB-LRS
De voorschrijver ontvangt bericht als de verstrekker de opdracht heeft afgehandeld.	VoorschriftAfhandelingOntvangend	MP-VAO
De voorschrijver kan van andere zorgverleners een VMA en/of VVV ontvangen en een AVMA en/of AVVV naar de voorsteller terugsturen.	VoorstelMedicatieafspraakOntvangend	MP-VMO
	AntwoordVoorstelMedicatieafspraakSturend	MP-AVMS
	VoorstelVerstrekkingsverzoekOntvangend	MP-VVO
	AntwoordVoorstelVerstrekkingsverzoekSturend	MP-AVVS
De voorschrijver kan ook zelf voorstelgegevens naar een andere voorschrijver sturen en antwoorden ontvangen.	VoorstelMedicatieafspraakSturend	MP-VMS
	AntwoordVoorstelMedicatieafspraakOntvangend	MP-AVMO
	VoorstelVerstrekkingsverzoekSturend	MP-VVS
	AntwoordVoorstelVerstrekkingsverzoekOntvangend	MP-AVVO
Het EVS levert bij raadpleging de vastgelegde medicatiegegevens op. VV wordt alleen aan de patiënt opgeleverd.	MedicatieGegevensBeschikbaarstellend	MP-MGB
De voorschrijver raadpleegt de beschikbare medicatiegegevens voor het uitvoeren van medicatieverificatie en/of het evalueren van de medicamenteuze behandeling van de patiënt.	MedicatieGegevensRaadplegend	MP-MGR
De voorschrijver stuurt medicatiegegevens naar/ontvangt medicatiegegevens van een andere zorgverlener, bijvoorbeeld op verzoek van de patiënt of bij ontslag.	MedicatieGegevensSturend	MP-MGS
	MedicatieGegevensOntvangend	MP-MGO
De voorschrijver stuurt medicatiegegevens (MA en WDS) naar de trombosedienst ingeval de voorschrijver een eerste WDS ter overbrugging heeft gemaakt.	MedicatieGegevensSturend	MP-MGS
In geval van gecorrigeerde gegevens schat de voorschrijver in wie hij actief op de hoogte moet stellen door het sturen van de juiste gegevens.
In geval van stoppen andermans MA stuurt de voorschrijver de stop-MA naar de voorschrijver van de gestopte MA.

De voorschrijver maakt gebruik van een elektronisch voorschrijfsysteem (EVS). Zie paragraaf 3.2.3 voor een overzicht van de systeemrollen per informatiesysteem.

5.3 Deelproces Ter hand stellen

Deze paragraaf beschrijft het proces van ter hand stellen door een verstrekker. Een verstrekker is een apotheker of apotheekhoudend huisarts die het proces van ter hand stellen uitvoert of onder wiens verantwoordelijkheid dat gebeurt. Ter ondersteuning van de implementatie van dit deelproces zijn diverse voorbeelden beschikbaar op de pagina Praktijkvoorbeelden Ter hand stellen.

5.3.1 Overzicht deelproces Ter hand stellen

5.3.1.1 Ter hand stellen algemeen

Starten ter hand stellen
Het proces van ter hand stellen start wanneer de verstrekker een nieuw medicatievoorschrift (MA met of zonder VV) ontvangt. Ook een verzoek van de patiënt voor herhaalde medicatieverstrekking of een signaal uit de herhaalmodule van het AIS kan reden zijn voor het starten van dit deelproces. Soms is een verandering in de situatie van de patiënt aanleiding voor het starten van het deelproces, bijvoorbeeld omdat diens medicatie voortaan in een Geneesmiddel Distributie Systeem (GDS) verstrekt moet worden.

Er wordt gecontroleerd op verkrijgbaarheid van het voorgeschreven geneesmiddel en op preferentiebeleid. Ook wordt medicatiebewaking uitgevoerd; de uitwerking hiervan is buiten scope van dit FO.

Mogelijke acties bij ter hand stellen
Als alle gegevens voldoen handelt de verstrekker het medicatievoorschrift af. Dit kan het verstrekken van medicatie betekenen, maar dat hoeft niet. Voorbeelden daarvan zijn:

• De medicatie wordt gestopt met een stop-MA.
• De medicatie is gewijzigd en de patiënt heeft nog voldoende voorraad.
• De patiënt haalt de medicatie niet af.

Bij het afhandelen van het medicatievoorschrift kunnen de volgende medicatiebouwstenen vastgelegd worden:

• TA om vast te leggen hoe de bijbehorende MA concreet is ingevuld.
• MVE om vast te leggen wat er daadwerkelijk aan de patiënt is verstrekt.

Dit wordt per bouwsteen verder uitgewerkt in de paragrafen 5.3.2 en 5.3.3.
Paragraaf 5.3.4 bevat aanwijzingen voor de invulling van de bouwstenen MA en VV in specifieke situaties.
Soms zal een verstrekker contact willen opnemen met de voorschrijver. Bijvoorbeeld:

• Er is een nieuw VV nodig.
• Er zijn vragen over de ontvangen MA.
• Na een medicatiebewakingssignaal.

In dergelijke gevallen kan de verstrekker een VMA of VVV naar de voorschrijver sturen. Daarin doet de verstrekker een concreet voorstel voor een MA of VV, met vermelding van de reden voor dat voorstel. Zie paragraaf 5.6 voor nadere informatie over deze voorstelgegevens.

Gegevens uitwisselen
De verstrekker stuurt de TA en, indien ook een verstrekking heeft plaatsgevonden, de MVE naar de voorschrijver. Als de Auteur van het VV een andere zorgverlener is dan de Voorschrijver in de MA, wordt de TA met eventueel de MVE naar die Auteur gestuurd. De vastgelegde gegevens worden ook beschikbaar gesteld.
De informatieoverdracht wordt in paragraaf 5.3.5 verder behandeld.

5.3.1.2 Enkele specifieke situaties

Medicatieproces in de klinische situatie
Het medicatieproces in de klinische situatie wordt apart behandeld in paragraaf 5.7.

Medicatie op toedienlijst
Bij sommige patiënten staat medicatie op een toedienlijst (toedienpatiënten). Deze medicatie kan door een toediener, of door de patiënt zelf toegediend worden. De gegevens die nodig zijn voor het genereren van een toedienlijst kunnen door de voorschrijver in MA of WDS worden vastgelegd en/of door de verstrekker in de TA (zie paragraaf 5.4.2).

5.3.2 Toedieningsafspraak

Met de TA wordt de MA op een concreet niveau ingevuld. Een TA heeft altijd een verwijzing in RelatieMedicatieafspraak naar de bijbehorende MA, indien aanwezig. Er is niet altijd een nieuwe TA nodig, bijvoorbeeld bij herhaalverstrekking onder een lopende MA.
De TA wordt ingevuld op basis van factoren zoals beschikbaarheid, preferentiebeleid, of wensen van de patiënt of voorschrijver. Dit kan bijvoorbeeld resulteren in een product met een andere sterkte met daarbij aangepaste doseerfrequentie. Een andere sterkte betekent een andere PRK. Aangezien de TA onder dezelfde MBH valt als de MA, kunnen binnen 1 MBH dus bouwstenen met verschillende PRK voorkomen.

Op hoofdlijnen kan een verstrekker een nieuwe TA maken, of een bestaande TA continueren, stoppen, wijzigen of tijdelijk onderbreken. Dit wordt in paragraaf 5.3.2.1 t/m 5.3.2.5 uitgewerkt.
In paragraaf 5.3.4.1 wordt voor een aantal data-elementen toegelicht hoe deze in bepaalde situaties moeten worden ingevuld.

5.3.2.1 Eerste toedieningsafspraak

Bij een nieuwe MA wordt altijd een nieuwe TA gemaakt. Een eerste TA in een MBH zal doorgaans gemaakt worden naar aanleiding van een nieuwe MA. Een eerste TA kan echter ook zonder bijbehorende MA worden gemaakt. Als een patiënt in de apotheek bijvoorbeeld een zelfzorgmiddel koopt kan de verstrekker ervoor kiezen om een TA vast te leggen en daarmee een nieuwe MBH te starten. Dit maakt medicatiebewaking mogelijk en het zelfzorgmiddel kan dan ook op een toedienlijst opgenomen worden (zie paragraaf 5.4).

Een TA kan net als de bijbehorende MA in de toekomst starten. Deze TTA heeft een startDatumTijd die later ligt dan de datum waarop de afspraak gemaakt is.

5.3.2.2 Continueren toedieningsafspraak

Als de bestaande MA en TA afdoende zijn om een nieuwe medicatieverstrekking te doen hoeft de TA niet te worden aangepast.

5.3.2.3 Stoppen toedieningsafspraak

Een TA met eindDatumTijd, bijvoorbeeld voor een kuur, stopt vanzelf op die datum. Hierbij is geen stop-TA nodig.
Een stop-MA voor het definitief stoppen van medicatie leidt tot een stop-TA binnen dezelfde MBH met stoptype ‘stopgezet’. Dit voorkomt verdere verstrekking van de medicatie.

De stop-TA bevat de volgende nieuwe gegevens:

data-element in dataset	uitleg
eindDatumTijd	De datum waarop de TA eindigt. Deze einddatum kan ook in de toekomst liggen.
Verstrekker	Naam van de verstrekker die de stop-TA maakt.
RegistratieDatumTijd	Datum en tijd waarop de stop-TA wordt vastgelegd.
ToedieningsafspraakStopType	‘stopgezet’
RelatieToedieningsafspraak	Relatie naar de TA die gestopt wordt. Een stop-TA moet deze relatie bevatten, tenzij er geen TA beschikbaar is in de MBH om naar te verwijzen. Als de MBH alleen MGB(‘s) bevat, moet de verstrekker deze kunnen stoppen met een stop-TA zonder RelatieToedieningsafspraak. De stop-TA krijgt in dit geval ook geen relatie naar een MGB.
RelatieMedicatieafspraak	Relatie naar de stop-MA die aanleiding is voor deze stop-TA.
Toedieningsafspraak RedenWijzigenOf Staken	Reden voor stoppen van de TA.

Uit de TA waarnaar verwezen wordt moet de overige beschikbare informatie worden overgenomen, in ieder geval de volgende elementen:

data-element in dataset	uitleg
startDatumTijd	De oorspronkelijke startdatum.
GeneesmiddelBijToedienings Afspraak	Het afgesproken geneesmiddel. In geval van magistralen of ingrediënten hoeven 90 miljoen-nummers niet overgenomen te worden.
Gebruiksinstructie	De oorspronkelijke gebruiksinstructie. Het onderdeel AanvullendeInstructie hoeft niet te worden overgenomen aangezien wijze van gebruik bij een stop-TA niet meer relevant is.

De TA kan per direct gestopt worden met eindDatumTijd vandaag, of gestopt worden met een eindDatumTijd in de toekomst.

5.3.2.3.1 Stoppen toedieningsafspraak door andere verstrekker

Een TA kan door de verstrekker zelf gestopt worden maar ook door een andere verstrekker. Wanneer een verstrekker medicatie stopt maakt hij een stop-TA, ook bij het stoppen van een TA van een ander. De stop-TA wordt naar de zorgverlener die de originele TA heeft gemaakt gestuurd. Diens XIS maakt voor deze zorgverlener inzichtelijk dat er een nieuwe mutatie is binnen de MBH.

5.3.2.3.2 Annuleren toekomstige toedieningsafspraak

Het stoppen van een TA met startDatumTijd in de toekomst (TTA) heet annuleren. De TTA wordt geannuleerd door het vastleggen van een annuleer-TTA. Dit is een stop-TA met stoptype ‘geannuleerd’. De annuleer-TTA laat zien dat de patiënt de betreffende medicatie nooit volgens deze TTA heeft gebruikt.

De annuleer-TTA werkt hetzelfde als de stop-TA zoals hierboven beschreven maar met twee verschillen:

• Het stoptype is ‘geannuleerd’ i.p.v. ‘stopgezet’;
• De startDatumTijd en eindDatumTijd van de annuleer-TTA zijn aan elkaar gelijk.

5.3.2.4 Wijzigen toedieningsafspraak

Het kan nodig zijn om de TA te wijzigen, bijvoorbeeld vanwege een wijziging in het assortiment of in het preferentiebeleid. Anders dan bij de MA leidt een wijziging in het geneesmiddel op PRK-niveau bij een TA niet tot een andere MBH.

Wijzigen TA bij ongewijzigde MA
Het wijzigen van een TA bij ongewijzigde MA gebeurt door het maken van een technische stop-TA met stoptype ‘stopgezet’ en een nieuwe TA met de wijziging binnen dezelfde MBH. Beide hebben een relatie naar de oorspronkelijke TA en de ongewijzigde MA. De technische stop-TA heeft als eindDatumTijd de startDatumTijd van de nieuwe TA met wijziging (zie paragraaf 2.4.3). In de nieuwe TA kan de reden voor het wijzigen in ToedieningsafspraakRedenWijzigenOfStaken worden vastgelegd.

Een wijziging kan per direct ingaan of kan gepland worden met een startDatumTijd in de toekomst. Als de wijziging wordt doorgevoerd in een toekomstige TA dan wordt er een technische annuleer-TTA gemaakt en een nieuwe TTA met de wijziging.

De technische stop-TA en nieuwe TA worden gelijktijdig aangemaakt en hebben dus dezelfde RegistratieDatumTijd (zie paragraaf 2.4.3.1). Ze worden gelijktijdig verstuurd en gelijktijdig beschikbaar gesteld. Bij raadplegen worden ze ook gelijktijdig opgeleverd. Hetzelfde geldt voor de technische annuleer-TTA en nieuwe TTA.

Wijzigen TA als gevolg van gewijzigde MA
Een TA kan ook gewijzigd moeten worden als gevolg van een wijziging in de bijbehorende MA. In dat geval wordt een technische stop-MA en een nieuwe MA gemaakt. Dit leidt tot een technische stop-TA met relatie naar de oorspronkelijke TA en naar de technische stop-MA. Bij de nieuwe MA wordt een nieuwe TA gemaakt met relatie naar die nieuwe MA, zonder relatie naar de oorspronkelijke TA.
Het wijzigen van een TTA als gevolg van een wijziging in een toekomstige MA werkt hetzelfde.

actie	leidt tot	met relatie naar
wijziging TA
technische stop-TA	n.v.t	oorspronkelijke TA
nieuwe TA	n.v.t.	oorspronkelijke TA (ongewijzigde) MA
wijziging TTA
technische annuleer-TTA	n.v.t.	oorspronkelijke TTA
nieuwe TTA	n.v.t.	oorspronkelijke TTA (ongewijzigde) MA
wijziging MA
technische stop-MA	technische stop-TA	oorspronkelijke TA technische stop-MA
nieuwe MA	nieuwe TA	nieuwe MA
wijziging TMA
technische annuleer-TMA	technische annuleer-TTA	oorspronkelijke TTA technische annuleer-TMA
nieuwe TMA	nieuwe TTA	nieuwe TMA

5.3.2.4.1 Corrigeren toedieningsafspraak

Voor het corrigeren van een TA gelden dezelfde regels als voor het corrigeren van een MA (zie paragraaf 5.2.2.4.1):
Als de foutieve TA nog niet gedeeld is met andere zorgverleners, kan de verstrekker deze in het eigen informatiesysteem aanpassen of schrappen. Als de foutieve afspraak al wel gedeeld is met andere zorgverleners dan moet deze gecorrigeerd worden. Er worden twee nieuwe TA’s gemaakt binnen dezelfde MBH:

• Een nieuwe TA met de juiste gegevens, ‘foutieve registratie van medicatie’ in ToedieningsafspraakRedenWijzigenOfStaken en verwijzing naar de te corrigeren TA en de ongewijzigde MA.
• Een technische stop-TA met stoptype ‘stopgezet’ en verwijzing naar de te corrigeren TA in RelatieToedieningsafspraak.

Corrigeren van een toekomstige TA gebeurt op dezelfde manier, met een technische annuleer-TTA plus nieuwe TTA.

5.3.2.5 Tijdelijk onderbreken en hervatten van toedieningsafspraak

Onderbreken TA bij ongewijzigde MA
Het onderbreken van een TA bij ongewijzigde MA gebeurt door het vastleggen van twee nieuwe TA’s binnen dezelfde MBH:

• Een stop-TA met stoptype ‘onderbroken’, verwijzing naar de te onderbreken TA in RelatieToedieningsafspraak en reden voor onderbreken in ToedieningsafspraakRedenWijzigenOfStaken.
• Bij hervatting een nieuwe TA met relatie naar de ongewijzigde MA en naar de oorspronkelijke TA.

Dit kan aan de orde zijn bij generieke substitutie tijdens opname (zie paragraaf 5.7.2.2.2).

Onderbreken TA als gevolg van een onderbreek-MA
Het onderbreken van een TA als gevolg van een onderbreek-MA gebeurt op dezelfde manier. Alleen heeft de nieuwe TA een relatie naar de nieuwe hervattings-MA, zonder relatie naar de oorspronkelijke TA.

5.3.3 Medicatieverstrekking

De medicatie kan worden afgeleverd als er een nieuwe of bestaande TA voor is vastgelegd. Een medicatieverstrekking mag alleen plaatsvinden als er een geldige MA bij bestaat.
In de ambulante situatie is ook een nieuw of bestaand VV vereist. De MVE bevat dan een verwijzing naar dat VV. In de klinische situatie is een MA afdoende.
Bij aflevering wordt een MVE vastgelegd en beschikbaar gesteld.

5.3.3.1 Medicatieverstrekking bij GDS-medicatie

Het is wenselijk dat een voorschrijver kan bepalen of wijzigingen in medicatie kunnen wachten tot de volgende rolwissel. Daarvoor moet inzichtelijk zijn wanneer die rolwissel plaatsvindt.
Hiervoor is de afspraak gemaakt om de Verbruiksduur van een MVE gelijk te stellen aan de loopduur van de medicatierol. De MVE heeft bij een wekelijkse medicatierol een Verbruiksduur van 7 dagen. Bij een tweewekelijkse medicatierol is de Verbruiksduur 14 dagen. In combinatie met de start van de MVE (in MedicatieverstrekkingsDatumTijd) is eenvoudig af te leiden wat de laatste dag van de rol zal zijn.
Dit is met name van belang bij medicatie met een niet-dagelijks innameschema. Het voorkomt dat medicatie te vroeg wordt herhaald en zorgt voor een eenduidig uitgangspunt bij rolwisselingen. Voorbeelden:

• Medicatie met innameschema 3x per week, op maandag - woensdag - vrijdag.
• Medicatie met innameschema 1x per 2 weken. Bij een wekelijkse medicatierol zal de rol de ene week de medicatie wél bevatten, de andere week niet.

5.3.4 Aanwijzingen voor invulling bouwstenen toedieningsafspraak en medicatieverstrekking

5.3.4.1 Aanwijzingen voor invulling bouwsteen toedieningsafspraak

Deze paragraaf bevat uitleg over de invulling van enkele data-elementen van de TA in specifieke situaties. In de tabbladen Dataset en Scenario’s in ART-DECOR is alle formele broninformatie over de bouwstenen en hun data-elementen te vinden.

5.3.4.1.1 Distributievorm

In het data-element Distributievorm van de TA en de MVE kan aangegeven worden of er sprake is van GDS-medicatie.
In paragraaf 5.8 is alle informatie over GDS-medicatie in een overzicht gezet.

5.3.4.1.2 Gebruiksinstructie

Omschrijving
Gebruiksinstructies worden op twee manieren elektronisch aangeleverd:

• Gestructureerd conform de datastructuur onder Gebruiksinstructie.
• Als vrije tekst in data-element Omschrijving. Hierin wordt de volledige gebruiksinstructie leesbaar uitgeschreven, bijvoorbeeld: "eenmaal per dag 1 stuk".
  

De optie om vrije tekst weer te geven is bedoeld voor situaties waarin het ontvangende systeem de gestructureerde informatie niet goed kan verwerken, zodat toch correcte informatie aan de eindgebruiker kan worden getoond.

Het is uitdrukkelijk de bedoeling dat leveranciers bij implementatie zoveel mogelijk gebruikmaken van de gestructureerde informatie om hun eigen omschrijvingen te genereren. De gestructureerde informatie en de vrije tekst moeten volledig overeenkomen. Er mag in de gestructureerde informatie niets staan dat niet in Omschrijving is vermeld.

AanvullendeInstructie
Antistollingsmedicatie (zie paragraaf 5.2.3.1)
Bij geneesmiddelen met een wisselend doseeerschema wordt in de MA geen Doseerinstructie opgenomen. In AanvullendeInstructie wordt ‘gebruik volgens schema trombosedienst’ vastgelegd.

Medicatie die toegediend moet worden
Er kunnen extra aanwijzingen voor de toediening worden meegegeven aan de (professionele) toediener en/of patiënt. Voorbeelden zijn:

• Aangeven dat bij het stoppen van een fentanylpleister de pleister verwijderd moet worden.
• Bij dosering van een halve tablet aangeven wat er met de andere halve tablet moet gebeuren.

Dergelijke gegevens kunnen niet gestructureerd worden vastgelegd. Deze worden in vrije tekst in het data-element AanvullendeInstructie van de MA, TA en/of het WDS vastgelegd.

Doseerinstructie
‘Zo nodig’-medicatie
In geval van ‘zo nodig’-medicatie wordt in data-element ZoNodig.Criterium vastgelegd in welke situatie de medicatie genomen moet worden.

Doseerinstructie met interval eenmaal per 36 uur
Een Doseerinstructie die de inname van 1 tablet per 36 uur voorschrijft, kan doorgaans worden vastgelegd als 1 MA met een Keerdosis van 1 tablet en een Interval van 36 uur. Niet alle informatiesystemen ondersteunen echter intervallen langer dan 24 uur. In dat geval is een alternatieve werkwijze nodig.
Een praktische oplossing is gebruikmaken van een HerhaalperiodeCyclischSchema van drie dagen met verschillende Doseerinstructie voor elke dag:

• dag 1 ’s ochtends een dosis
• dag 2 ’s avonds een dosis
• dag 3 geen inname of toediening.

Door dit schema te herhalen ontstaat alsnog een correct doseerpatroon met toedienmomenten die telkens 36 uur uit elkaar liggen.

(Richt)toedientijden bij medicatie die toegediend moet worden
Voor een toedienlijst zijn (richt)toedientijden en doseerinstructies noodzakelijk. Deze gegevens kunnen in de TA, MA of het WDS vastgelegd worden. Verstrekkers en voorschrijvers in de ambulante setting leggen niet standaard de (richt)toedientijden vast en moeten dus alert zijn dat het om een toedienpatiënt gaat. Standaard wordt uitgegaan van flexibele (richt)toedientijden.

Soms is een specifieke toedientijd vereist, bijvoorbeeld vanwege een wisselwerking met andere medicatie. Behalve het vermelden van de exacte toedientijd moet op de toedienlijst ook duidelijk zijn dat hier niet van afgeweken mag worden. Dit moet aangegeven worden door in MA, TA en/of WDS het data-element Toedieningsschema.IsFlexibel op ‘nee’ te zetten.

Sommige doseerinstructies zijn niet zomaar eenduidig afleidbaar naar innamemomenten. Voorbeelden zijn:

• Twee keer per week
• Eén keer per maand
• Twee keer per jaar

Met name bij toedienpatiënten is het essentieel dat de geplande toedienmomenten identiek worden afgeleid. Voor toedienpatiënten is daarom het gebruik van het data-element HerhaalperiodeCyclischSchema verplicht in geval van niet-eenduidig afleidbare doseerinstructies. Dit maakt het mogelijk om altijd tot dezelfde toedienmomenten te komen, ongeacht het gebruikte informatiesysteem. Voor uitgewerkte voorbeelden met data-element HerhaalperiodeCyclischSchema zie de pagina doseervoorbeelden.

5.3.4.1.3 Gebruiksperiode

In de Gebruiksperiode wordt de beoogde duur van de medicatie vastgelegd:

• Medicatie voor onbepaalde duur: hierbij wordt alleen startDatumTijd ingevuld, zonder tijdsDuur of eindDatumTijd.
• Medicatie voor bepaalde duur: 2 van de 3 data-elementen moeten worden ingevuld. Dit is ook het geval bij medicatie voor eenmalig gebruik.
• Als er een eindDatumTijd wordt vermeld, is het meegeven van de tijd altijd verplicht. Dit is om verwarring te voorkomen tussen 'tot' en 'tot en met'. In geval van een 'tot en met' datum (dus bij een gehele dag) is tijdstip 23:59:59 van toepassing.
  

Indien er sprake is van een situatieafhankelijke startDatumTijd of eindDatumTijd, kan dit aangegeven worden in het data-element Gebruiksperiode.Criterium. Dit criterium maakt expliciet wat de situatieafhankelijkheid inhoudt. Voorbeelden hiervan zijn:

• ‘X dagen voor opname starten’ – als het exacte startmoment afhankelijk is van een geplande ziekenhuisopname.
• ‘X dagen na vakantie stoppen’ – als de medicatie wordt afgebouwd na een specifieke gebeurtenis met een onzekere einddatum.

Zie de pagina Voorbeelden onzekerheidscriterium voor uitwerking van de werkwijze bij gebruik van dit criterium.

De startDatumTijd van een TA kan afwijken van die in de MA. Voorbeelden:

• De patiënt komt de medicatie pas enkele dagen na de startDatumTijd in de MA ophalen.
• Starten of wijzigen van GDS-medicatie.

Hetzelfde geldt voor de eindDatumTijd.

Als medicatie in GDS geleverd gaat worden of als er wijzigingen plaatsvinden in GDS-medicatie, is de startDatumTijd van de nieuwe GDS-TA gelijk aan de ingangsdatum van de volgende medicatierol.

Als de wijziging moet ingaan vóór een geplande rolwisseling, moet de tijd tot rolwisseling overbrugd worden. Dat kan door de medicatie gedurende die periode los te leveren, of door de rol direct te wisselen.

5.3.4.1.4 GeneesmiddelBijToedieningsafspraak

Waar in de MA het geneesmiddel doorgaans op PRK-niveau wordt voorgeschreven, wordt dit in de TA op HPK-niveau benoemd. Dit niveau bevat nog extra medicatiebewakingsgegevens met betrekking tot hulpstoffen. In de TA staat dan het specifieke handelsproduct dat verstrekt is of verstrekt zal worden.

5.3.4.1.5 RegistratieDatumTijd

De RegistratieDatumTijd geeft de datum en tijd van het vastleggen van de medicatiebouwsteen en dient om de volgordelijkheid van de medicatiebouwstenen correct te kunnen bepalen. Verdere uitleg over de RegistratieDatumTijd is te vinden in ART-DECOR.

5.3.4.2 Aanwijzingen voor invulling bouwsteen medicatieverstrekking

Deze paragraaf bevat uitleg over de invulling van enkele data-elementen van de MVE in specifieke situaties. In de tabbladen Dataset en Scenario’s in ART-DECOR is alle formele broninformatie over de bouwstenen en hun data-elementen te vinden.

5.3.4.2.1 Aanschrijfdatum en MedicatieverstrekkingsDatumTijd

In een MVE kan zowel de AanschrijfDatum als de MedicatieverstrekkingsDatumTijd worden vastgelegd.

• AanschrijfDatum: datum/tijd waarop de verstrekker een voorgenomen uitgifte vastlegt.
• MedicatieverstrekkingsDatumTijd: datum/tijd dat de daadwerkelijke medicatieuitgifte heeft plaatsgevonden.

Beide datums zijn gelijk als het VV direct verwerkt wordt en de patiënt de medicatie dezelfde dag komt ophalen. Als de patiënt de medicatie later komt ophalen dan dat het VV verwerkt is zijn deze datums verschillend. Als de medicatie niet wordt opgehaald is er geen sprake van een verstrekking en wordt er ook geen MVE vastgelegd.

Bij gebruik van een uitgifteautomaat is de MedicatieverstrekkingsDatumTijd de datum/tijd waarop de patiënt de medicatie uit de automaat haalt. Als deze datum/tijd niet beschikbaar is in het AIS mag ook de datum/tijd worden gebruikt waarop de medicatie in de uitgifteautomaat wordt gelegd.

Indien er meerdere verstrekkingen worden gedaan onder hetzelfde VV dan heeft elke verstrekking een eigen AanschrijfDatum en uiteraard ook een eigen MedicatieverstrekkingsDatumTijd.

5.3.4.2.2 Distributievorm

In het data-element Distributievorm van de TA en de MVE kan aangegeven worden of er sprake is van GDS-medicatie.
In paragraaf 5.8 is alle informatie over GDS-medicatie in een overzicht gezet.

5.3.5 Informatieoverdracht en systeemrollen tijdens deelproces Ter hand stellen

Binnen het deelproces Ter hand stellen kunnen diverse vormen van informatieoverdracht plaatsvinden. De tabel hieronder laat zien welke systeemrollen hiervoor nodig zijn.

type informatieoverdracht	systeemrol	systeemrolcode
De verstrekker ontvangt van de voorschrijver een nieuwe MA, een stop-MA of technische stop-MA met gewijzigde nieuwe MA. Dit kan eventueel vergezeld zijn van een nierfunctiewaarde, lengte, of gewicht.	VoorschriftOntvangend	MP-VOO
	LabresultaatOntvangendSysteem	LAB-LRO
De verstrekker informeert de voorschrijver over de afhandeling van het medicatievoorschrift door het sturen van de TA en/of stop-TA, met of zonder MVE.	VoorschriftAfhandelingSturend	MP-VAS
De verstrekker kan een VMA en/of VVV naar de voorschrijver sturen en een AVMA en/of AVVV ontvangen.	VoorstelMedicatieafspraakSturend	MP-VMS
	AntwoordVoorstelMedicatieafspraakOntvangend	MP-AVMO
	VoorstelVerstrekkingsverzoekSturend	MP-VVS
	AntwoordVoorstelVerstrekkingsverzoekOntvangend	MP-AVVO
Het AIS levert bij raadpleging de vastgelegde medicatiegegevens op.	MedicatieGegevensBeschikbaarstellend	MP-MGB
De verstrekker raadpleegt de beschikbare medicatiegegevens voor het uitvoeren van medicatieverificatie.	MedicatieGegevensRaadplegend	MP-MGR
In voorkomende gevallen kan de verstrekker medicatiegegevens sturen naar of ontvangen van andere zorgverleners.	MedicatieGegevensSturend	MP-MGS
	MedicatieGegevensOntvangend	MP-MGO

De verstrekker maakt gebruik van een apotheek informatiesysteem (AIS). Zie paragraaf 3.2.3 voor een overzicht van de systeemrollen per informatiesysteem.

5.4 Deelproces Toedienen

NB: In dit FO en de dataset worden de functionaliteiten rond toedienen als bètaversie gepubliceerd (zie paragraaf 1.5.4).

Deze paragraaf behandelt het proces van het toedienen van medicatie. Medicatie kan worden toegediend zonder toedienlijst. In paragraaf 5.4.1.2 staan enkele voorbeelden hiervan. In deze paragraaf ligt de focus echter op het toedienen aan de hand van een toedienlijst.

Er zijn verschillende situaties waarin medicatie moet worden toegediend, bijvoorbeeld in het ziekenhuis, een verpleeghuis of bij thuiszorg. Het toedienen van medicatie kan gebeuren door professionele toedieners zoals artsen, verpleegkundigen en verzorgenden. Ook kan het zijn dat de patiënt zelf of een mantelzorger de medicatie toedient, maar hierbij een toedienlijst nodig heeft. Hierna wordt het algemene woord toediener gebruikt.

Ter ondersteuning van de implementatie van dit deelproces zijn diverse voorbeelden beschikbaar op de pagina Praktijkvoorbeelden Toedienen.

5.4.1 Overzicht deelproces Toedienen

5.4.1.1 Toedienen medicatie op basis van toedienlijst

In principe wordt medicatie toegediend aan de hand van een toedienlijst. Bij het starten met een toedienlijst stemmen voorschrijver, verstrekker, toediener en/of patiënt af welke medicatie op de toedienlijst komt en wat de beoogde (richt)toedientijden zijn. Dit proces kan per situatie en per zorgorganisatie verschillen.

Voorafgaand aan toediening moet de toediener beschikken over een toedienlijst met de relevante medicatiegegevens van de patiënt. Paragraaf 5.4.2 geeft uitleg over inhoud en opstellen van toedienlijsten.

De toediener controleert de aanwezige medicatie en de gegevens op de toedienlijst, en maakt zo nodig de medicatie voor toediening gereed. De toediener dient de medicatie toe en legt de toediening vast in de bouwsteen MTD. Paragraaf 5.4.3 beschrijft hoe de vastlegging plaats moet vinden in verschillende situaties.

De toediener kan een VMA of VVV naar de voorschrijver sturen om een voorstel te doen met betrekking tot de medicatie van een patiënt. Zie paragraaf 5.6 voor de afhandeling van deze voorstelgegevens.

Hierna vindt uitwisseling van de vastgelegde gegevens plaats. Hierdoor kan een zorgverlener controleren welke medicatie bij een patiënt toegediend is. Dit kan bijvoorbeeld van belang zijn bij de verplaatsing van een patiënt naar een andere afdeling of instelling. De informatieoverdracht wordt in paragraaf 5.4.4 verder behandeld.

5.4.1.2 Toedienen van medicatie zonder toedienlijst

Soms wordt medicatie toegediend zonder dat dit op een toedienlijst staat. Voorbeelden zijn:

• Er is mondeling een aanpassing in de MA doorgegeven, die nog niet is vastgelegd.
• Incidentele toediening door de huisarts, bijvoorbeeld van een tetanusinjectie of verdoving.
• Toedienen van medicatie in spoedsituaties. Ook dan legt de toediener na de toediening een MTD vast. Deze MTD kan dan de eerste bouwsteen zijn waarmee een nieuwe MBH gestart wordt. Hierna moeten wel alsnog een MA en TA aangemaakt worden binnen deze MBH.

5.4.2 Toedienlijsten

Om te kunnen verantwoorden welke medicatie de toediener aan de patiënt toedient, moet dit op een toedienlijst staan (afgezien van de uitzonderingssituaties in paragraaf 5.4.1). Een toedienlijst is een lijst van alle geneesmiddelen die aan een patiënt zijn voorgeschreven en die aan deze patiënt toegediend moeten worden.
Zelfzorgmedicatie valt hier in principe niet onder. Alleen als een voorschrijver hier beleid van heeft gemaakt en hiervoor een MA heeft aangemaakt, en/of als een verstrekker hiervoor een TA heeft aangemaakt, kan ook zelfzorgmedicatie op de toedienlijst staan.

5.4.2.1 Toelichting op enkele gegevens op toedienlijsten

In de paragrafen hieronder worden enkele gegevens toegelicht die van belang kunnen zijn om in een toedienlijst te tonen. De exacte informatiebehoefte bij toedienregistratie is echter afhankelijk van de context van de toediener. De inhoud van een toedienlijst en de wijze waarop een eTDR dit presenteert kunnen dus verschillen, afhankelijk van deze context.

5.4.2.1.1 Medicatie in GDS

Op de toedienlijst moet duidelijk zichtbaar zijn of een geneesmiddel in GDS wordt verstrekt. In het data-element Distributievorm van de TA en de MVE kan aangegeven worden of er sprake is van GDS-medicatie.

5.4.2.1.2 Extra aanwijzingen voor toediening

Er kunnen extra aanwijzingen voor de toediening worden meegegeven aan de (professionele) toediener en/of patiënt. Voorbeelden zijn:

• Aangeven dat bij het stoppen van een fentanylpleister de pleister verwijderd moet worden.
• Bij dosering van een halve tablet aangeven wat er met de andere halve tablet moet gebeuren.

Dergelijke gegevens kunnen niet gestructureerd worden vastgelegd. Deze worden in vrije tekst in het data-element AanvullendeInstructie van de MA, TA en/of het WDS vastgelegd.

5.4.2.1.3 (Richt)toedientijden

Voor een toedienlijst zijn (richt)toedientijden en doseerinstructies noodzakelijk. Deze gegevens kunnen in de TA, MA of het WDS vastgelegd worden. Verstrekkers en voorschrijvers in de ambulante setting leggen niet standaard de (richt)toedientijden vast en moeten dus alert zijn dat het om een toedienpatiënt gaat. Standaard wordt uitgegaan van flexibele (richt)toedientijden.
Als deze gegevens ontbreken moet de toediener dit navragen bij de voorschrijver of verstrekker.

Flexibele (richt)toedientijd
Als de (richt)toedientijd van een geneesmiddel flexibel is, zal deze doorgaans bepaald worden op basis van de toedientijden van andere medicatie en de logistieke rondes van de toediener.

Exacte toedientijd
Soms is een specifieke toedientijd vereist, bijvoorbeeld vanwege een wisselwerking met andere medicatie. Behalve het vermelden van de exacte toedientijd moet op de toedienlijst ook duidelijk zijn dat hier niet van afgeweken mag worden. Dit moet aangegeven worden door in MA, TA en/of WDS het data-element Toedieningsschema.IsFlexibel op ‘nee’ te zetten.

(Richt)toedientijd bij ‘zo nodig’-medicatie
Bij ‘zo nodig’-medicatie is normaal gesproken van tevoren geen toedientijd bekend. Er kunnen wel (richt)toedientijden worden meegegeven als daar reden voor is, bijvoorbeeld in geval van slaapmedicatie.

HerhaalperiodeCyclischSchema verplicht bij bepaalde doseerinstructies
Sommige doseerinstructies zijn niet zomaar eenduidig afleidbaar naar innamemomenten. Voorbeelden zijn:

• Twee keer per week
• Eén keer per maand
• Twee keer per jaar

Met name bij toedienpatiënten is het essentieel dat de geplande toedienmomenten identiek worden afgeleid. Voor toedienpatiënten is daarom het gebruik van het data-element HerhaalperiodeCyclischSchema verplicht in geval van niet-eenduidig afleidbare doseerinstructies. Dit maakt het mogelijk om altijd tot dezelfde toedienmomenten te komen, ongeacht het gebruikte informatiesysteem. Voor uitgewerkte voorbeelden met data-element HerhaalperiodeCyclischSchema zie de pagina doseervoorbeelden.

5.4.2.1.4 PrikPlaklocatie

Bij sommige medicatie is het noodzakelijk om te weten waar de laatste keer een injectie is gegeven of een pleister geplakt. Dit wordt na elke toediening vastgelegd in het data-element PrikPlakLocatie in de MTD.

5.4.2.2 Opstellen toedienlijst

Om medicatietoediening veilig en correct te laten verlopen moet een toedienlijst de relevante medicatiegegevens voor dat toedienmoment tonen. Voorschrijvers, verstrekkers en toedieners zijn verantwoordelijk voor het tijdig aanleveren van de medicatiegegevens die noodzakelijk zijn voor het samenstellen van een toedienlijst.

5.4.2.2.1 Medicatiebouwstenen voor toedienlijst

Een toedienlijst wordt samengesteld op basis van alle MA’s, TA’s en WDS’en die beschikbaar zijn op het moment dat de medicatie moet worden toegediend. Gegevens als (richt)toedientijden en gebruiksinstructies worden in deze bouwstenen vastgelegd.
Daarnaast zijn ook recent geregistreerde MTD’s van belang, inclusief MTD’s van gewijzigde of recent gestopte medicatie. De MTD’s geven inzicht in hoe eerdere toedieningen zijn verlopen, bijvoorbeeld met betrekking tot de PrikPlakLocatie.
Het informatiesysteem van de toediener (eTDR) haalt de gegevens voor een toedienlijst op met de transactie Raadplegen medicatiegegevens.

5.4.2.2.2 Welke gegevens uit welke bouwstenen halen?

Informatie over de PrikPlakLocatie is in de MTD te vinden. Voor de overige gegevens laat de volgende tabel zien uit welk data-element van welke bouwsteen deze gehaald kunnen worden.

Tabel I Gegevens in data-elementen van MA, TA en WDS

Nr	Gegeven	Medicatiebouwsteen
		Data-element
		MA	TA	WDS
1	Geneesmiddel	AfgesprokenGeneesmiddel	GeneesmiddelBijToedieningsafspraak	AfgesprokenGeneesmiddel
2	Voorschrijver	Voorschrijver	-	-
3	Verstrekker	-	Verstrekker	-
4	Auteur van het WDS	-	-	Auteur
5	Ingangsdatum	Gebruiksperiode.startDatumTijd
6	Einddatum/duur	Gebruiksperiode.eindDatumTijd, Gebruiksperiode.tijdsDuur
7	Gebruiksinstructie:
	Omschrijving	Gebruiksinstructie.Omschrijving
	Toedieningsweg	Gebruiksinstructie.Toedieningsweg
	Aanvullende instructie	Gebruiksinstructie.AanvullendeInstructie
	Keerdosis	Gebruiksinstructie.Doseerinstructie.Dosering.Keerdosis
	Toedientijd	Gebruiksinstructie.Doseerinstructie.Dosering.Toedieningsschema.Toedientijd
	Toedieningssnelheid	Gebruiksinstructie.Doseerinstructie.Dosering.Toedieningssnelheid
	Toedieningsduur	Gebruiksinstructie.Doseerinstructie.Dosering.Toedieningsduur
8	Toelichting	Toelichting, AanvullendeInformatie	Toelichting, AanvullendeInformatie	Toelichting

Tabel I laat zien dat diverse gegevens in verschillende bouwstenen voor kunnen komen. De meeste benodigde gegevens voor de toedienlijst worden doorgaans uit de TA gehaald, aangezien de TA de concrete invulling van de MA is.
Het kan echter voorkomen dat er alleen een MA beschikbaar is. Bijvoorbeeld als de verstrekker de MA nog niet verwerkt heeft. Het hangt af van de invulling van data-element AanvullendeInformatie (zie paragraaf 5.2.5.1.1) of gegevens op de toedienlijst uit deze MA gehaald mogen worden. Het kan hierbij om nieuwe, gewijzigde of gestopte MA’s gaan.
Hiervoor zijn de volgende regels opgesteld:

• Data-element AanvullendeInformatie is leeg of bevat ‘Direct op toedienlijst of in GDS’: de gegevens uit deze MA worden gebruikt voor het opstellen van de toedienlijst.
• Data-element AanvullendeInformatie bevat ‘Na reguliere voorschriftverwerking op toedienlijst of in GDS’ of ‘Per volgende GDS-rolwissel op toedienlijst’: de gegevens in deze MA mogen niet gebruikt worden voor het opstellen van de toedienlijst. Totdat de MA door de verstrekker is verwerkt in een TA blijven de oude afspraken van toepassing. Na verwerking van de MA is de TA leidend voor de benodigde gegevens op de toedienlijst.

Uitzondering: Als het vastleggen van voorschrijven, ter hand stellen en toedienen in één XIS plaatsvindt, is de invulling van AanvullendeInformatie niet van belang. De MA wordt dan in elke situatie gebruikt voor het opstellen op de toedienlijst. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn in ziekenhuizen.

Ook een WDS heeft invloed op welk gegeven uit welke bouwsteen gehaald moet worden.

De volgende tabel geeft voor verschillende situaties aan welke bouwsteen leidend is voor het ophalen van een gegeven voor de toedienlijst, voor een bepaald geneesmiddel. De nummers verwijzen naar de gegevens in de vorige tabel.
Op de pagina Voorbeelden toepassing bouwstenen op de toedienlijst wordt dit voor verschillende situaties verder uitgewerkt.

Tabel II Welke bouwsteen is leidend voor tonen gegevens op de toedienlijst

Situatie			MA	TA	WDS
A) Alleen MA beschikbaar: verstrekker heeft MA nog niet verwerkt	AanvullendeInformatie in MA is leeg of bevat Direct op toedienlijst of in GDS	Nieuwe MA	Leidende bouwsteen voor gegevens #1, 5, 6, 7, 8 Gegevens voorschrijver #2	–	–
		Wijzigen of stoppen MA	Leidende bouwsteen voor gegevens #1, 5, 6, 7, 8 Gegevens voorschrijver #2	–	–
	AanvullendeInformatie in MA bevat Na reguliere voorschriftverwerking op toedienlijst of in GDS of Per volgende GDS-rolwissel op toedienlijst	Nieuwe MA	–	–	–
		Wijzigen of stoppen MA	Gegevens voorschrijver #2	Bestaande TA: Leidende bouwsteen voor gegevens #1, 5, 6, 7, 8 Gegevens verstrekker #3	–
B) MA en TA beschikbaar	–	–	Gegevens voorschrijver #2	Leidende bouwsteen voor gegevens #1, 5, 6, 7, 8 Gegevens verstrekker #3	–
C) MA, TA en WDS beschikbaar	–	–	Gegevens voorschrijver #2	Leidende bouwsteen voor gegeven #1 Gegevens verstrekker #3	Leidende bouwsteen voor gegevens #4, 5, 6, 7, 8

5.4.3 Aanwijzingen voor invulling bouwsteen medicatietoediening

Na het toedienen van medicatie legt de toediener de toediengegevens vast in de bouwsteen MTD. Eventuele afwijkingen van de oorspronkelijk beoogde toediening (bijvoorbeeld gewijzigde dosering, weigering van de patiënt, slikproblemen, bijwerkingen, etc.) worden ook hierin vastgelegd.
In deze paragraaf worden enkele specifieke situaties beschreven.

5.4.3.1 Toediening wijkt af van toedienlijst

De toediener kan, in overleg en binnen gestelde kaders, afwijken van wat door de voorschrijver en/of verstrekker is vastgelegd in de MA en/of TA. Bijvoorbeeld in de datum of tijd van toedienen of in de toegediende hoeveelheid. De reden hiervoor wordt in data-element MedicatietoedieningRedenVanAfwijken in de MTD vastgelegd.

5.4.3.2 Toediening heeft niet plaatsgevonden

Als het niet lukt een toediening te geven kan dit in de MTD worden vastgelegd door bij ToegediendeHoeveelheid 0 in te vullen, eventueel met uitleg in data-element Toelichting. Als het ook niet de bedoeling is de medicatie op een later moment alsnog toe te dienen, kan dit ook in dat data-element worden aangegeven.

5.4.3.3 Opschorten van een toediening

Als het niet lukt een toediening te geven kan in overleg met de voorschrijver of verstrekker besloten worden op een later moment alsnog toe te dienen, mits dit binnen de gemaakte afspraken over flexibele toedientijden valt. Ook dan kan een initiële MTD met ToegediendeHoeveelheid 0 worden vastgelegd, en een nieuwe MTD als de medicatie later alsnog wordt toegediend.

5.4.3.4 Corrigeren van eerder vastgelegde MTD

Het kan voorkomen dat een reeds vastgelegde MTD gecorrigeerd moet worden, omdat de toediening anders heeft plaatsgevonden dan was vastgelegd. Als de MTD nog niet beschikbaar is gesteld kan de toediener deze in het eigen informatiesysteem aanpassen of schrappen.
Als de MTD al wel gedeeld is met andere zorgverleners worden correcties uitgevoerd door aanvullende MTD’s vast te leggen en beschikbaar te stellen. Daarbij kan gebruik gemaakt worden van het data-element ToegediendeHoeveelheid. De waarde van dit data-element kan in een corrigerende MTD negatief zijn. Bij correcties is de uiteindelijk toegediende hoeveelheid dan gelijk aan de som van de ToegediendeHoeveelheid in alle vastgelegde MTD’s.
In MedicatietoedieningRedenVanAfwijken kan de reden voor de correctie aangegeven worden, bijvoorbeeld ‘foutieve registratie van medicatie’ of ‘medicatie uitgespuugd door patiënt’.

5.4.4 Informatieoverdracht en systeemrollen tijdens deelproces Toedienen

Binnen het deelproces Toedienen kunnen diverse vormen van informatieoverdracht plaatsvinden. De tabel hieronder laat zien welke systeemrollen hiervoor nodig zijn.

type informatieoverdracht	systeemrol	systeemrolcode
De toediener raadpleegt de beschikbare medicatiegegevens van de patiënt voor het opstellen van een toedienlijst	MedicatieGegevensRaadplegend	MP-MGR
Het eTDR levert bij raadpleging de vastgelegde medicatiegegevens op.	MedicatieGegevensBeschikbaarstellend	MP-MGB
De toediener stuurt eventueel de vastgelegde MTD’s naar medebehandelaars of ontvangt deze van hun.	MedicatieGegevensSturend	MP-MGS
	MedicatieGegevensOntvangend	MP-MGO
De toediener kan een VMA en/of VVV naar de voorschrijver sturen en een AVMA en/of AVVV ontvangen.	VoorstelMedicatieafspraakSturend	MP-VMS
	AntwoordVoorstelMedicatieafspraakOntvangend	MP-AVMO
	VoorstelVerstrekkingsverzoekSturend	MP-VVS
	AntwoordVoorstelVerstrekkingsverzoekOntvangend	MP-AVVO

Bij het toedienen van medicatie wordt gebruik gemaakt van een elektronisch toedienregistratiesysteem (eTDR). Zie paragraaf 3.2.3 voor een overzicht van de systeemrollen per informatiesysteem.

5.5 Deelproces Gebruiken

Deze paragraaf beschrijft het proces van gebruiken van medicatie en het vastleggen van dit gebruik door een patiënt of diens vertegenwoordiger. Hierna wordt kortheidshalve alleen het woord “patiënt” gebruikt.
Gegevens over het medicatiegebruik van de patiënt kunnen ook door zorgverleners worden vastgelegd, bijvoorbeeld tijdens medicatieverificatie (zie paragraaf 5.1).

Ter ondersteuning van de implementatie van dit deelproces zijn diverse voorbeelden beschikbaar op de pagina Praktijkvoorbeelden Gebruiken.

5.5.1 Overzicht deelproces Gebruiken

De patiënt gebruikt voorgeschreven medicatie en/of zelfzorgmedicatie. Dit kan ook medicatie uit het buitenland betreffen. Dit gebruik kan conform de afspraken in MA en/of TA en/of WDS zijn (bij medicatie op voorschrift), dan wel conform de gebruiksaanwijzing in de verpakking (bij zelfzorgmedicatie). De patiënt kan daar ook van afwijken.

Als er een nieuwe of gewijzigde MA of VV nodig is kan een patiënt contact opnemen met de voorschrijver door het sturen van een VMA of VVV. Zie paragraaf 5.6 voor de afhandeling van deze voorstelgegevens.

Patiënten met een PGO of patiëntenportaal kunnen hun medicatiegegevens inzien (transactie Raadplegen medicatiegegevens). Ze kunnen hierin ook hun medicatiegebruik vastleggen, in de medicatiebouwsteen MGB. De patiënt kan voor elk gebruikt geneesmiddel onder andere vastleggen:

• Wordt het geneesmiddel wel of niet gebruikt?
• Is het gebruik volgens afspraak (in MA/TA/WDS)?
• Zo niet, om wat voor afwijking gaat het?
• Indien van toepassing, de reden voor afwijken of stoppen, bijvoorbeeld bijwerkingen.

Het vastleggen van MGB’s door de patiënt is vrijblijvend. Informatie over diens medicatiegebruik in de vorm van door de patiënt vastgelegde MGB’s zal dus niet altijd beschikbaar zijn.

Bij toedienpatiënten worden de toediengegevens door de toediener in een MTD vastgelegd, zie paragraaf 5.4. Sommige toedienpatiënten nemen echter wel zelf de medicatie in. Als zij dit vastleggen in een MGB, kan het voorkomen dat dit afwijkt van de gegevens in de MTD.

De vastgelegde gegevens (MGB) worden beschikbaar gesteld aan de behandelaars van de patiënt.

5.5.2 Aanwijzingen voor invulling bouwsteen medicatiegebruik

In de context van deze paragraaf gaat het om patiënten die zelf gegevens rond hun gebruik vastleggen. De tabel hieronder laat voor verschillende situaties zien hoe de data-elementen in de bouwsteen MGB ingevuld moeten worden.

Situatie	Gebruik Indicator	VolgensAfspraak Indicator	Medicatiegebruik StopType	Gebruiksperiode (maximaal 2 van 3 invullen)			Doseerinstructie
				startDatumTijd	tijdsDuur	eindDatumTijd
Medicatie is/wordt in Gebruiksperiode gebruikt
Dit is volgens afspraak	ja	ja	leeg laten	invullen conform MA of TA			invullen conform MA of TA
				datum/tijd waarop gebruik gestart is of zal starten	(beoogde) duur van het gebruik	datum/tijd waarop gebruik geëindigd is of zal eindigen
Dit is niet volgens afspraak	ja	nee	leeg laten	datum/tijd waarop afwijkend gebruik gestart is of zal starten	(beoogde) duur van het afwijkende gebruik	datum/tijd waarop afwijkend gebruik geëindigd is of zal eindigen	daadwerkelijk gebruikte dosering moet ingevuld worden
Er is geen afspraak (zelfzorgmedicatie) / onbekend of dit volgens afspraak is	ja	leeg laten	leeg laten	datum/tijd waarop gebruik gestart is of zal starten	(beoogde) duur van het gebruik	datum/tijd waarop gebruik geëindigd is of zal eindigen	dosering die patiënt met zichzelf heeft afgesproken moet ingevuld worden
Medicatie is/wordt in Gebruiksperiode niet gebruikt
Dit is volgens afspraak	nee	ja	leeg laten of invullen conform stop-afspraak	datum/tijd vanaf wanneer gebruik gestaakt of onderbroken wordt	n.v.t. bij staken (beoogde) duur van onderbreken	n.v.t. bij staken datum/tijd waarop gebruik hervat wordt of zal worden	leeg laten er is geen sprake van een dosering
Dit is niet volgens afspraak	nee	nee	stopgezet / onderbroken	datum/tijd vanaf wanneer gebruik gestaakt of onderbroken wordt	n.v.t. bij staken (beoogde) duur van onderbreken	n.v.t. bij staken datum/tijd waarop gebruik hervat wordt of zal worden	leeg laten er is geen sprake van een dosering
Er is geen afspraak (zelfzorgmedicatie) / onbekend of dit volgens afspraak is	nee	leeg laten	stopgezet / onderbroken	datum/tijd vanaf wanneer gebruik gestaakt of onderbroken wordt	n.v.t. bij staken (beoogde) duur van onderbreken	n.v.t. bij staken datum/tijd waarop gebruik hervat wordt of zal worden	leeg laten er is geen sprake van een dosering

5.5.3 Informatieoverdracht en systeemrollen tijdens deelproces Gebruiken

Binnen het deelproces Gebruiken kunnen diverse vormen van infomatieoverdracht plaatsvinden. De tabel hieronder laat zien welke systeemrollen hiervoor nodig zijn.

Type informatieoverdracht	systeemrol	systeemrolcode
Het informatiesysteem van de patiënt levert bij raadpleging de vastgelegde medicatiegegevens op.	MedicatieGegevensBeschikbaarstellend	MP-MGB
De patiënt kan diens medicatiegegevens raadplegen.	MedicatieGegevensRaadplegend	MP-MGR
De patiënt kan een VMA en/of VVV naar de voorschrijver sturen en een AVMA en/of AVVV ontvangen.	VoorstelMedicatieafspraakSturend	MP-VMS
	AntwoordVoorstelMedicatieafspraakOntvangend	MP-AVMO
	VoorstelVerstrekkingsverzoekSturend	MP-VVS
	AntwoordVoorstelVerstrekkingsverzoekOntvangend	MP-AVVO

De patiënt maakt gebruik van een PGO of een patiëntenportaal. Zie paragraaf 3.2.3 voor een overzicht van de systeemrollen per informatiesysteem.

5.6 Voorstelgegevens

NB: In dit FO en de dataset worden de voorstelgegevens als bètaversie gepubliceerd (zie paragraaf 1.5.4).

Een voorschrijver kan een voorstel ontvangen van een verstrekker, andere zorgverlener (inclusief andere voorschrijvers) of van de patiënt met betrekking tot diens medicamenteuze behandeling. Binnen MP9 zijn hiervoor de volgende voorstelgegevens beschikbaar:

• Voorstel medicatieafspraak (VMA) voor voorstellen met betrekking tot de MA, met optioneel een reden voor dit voorstel .
• Antwoord voorstel medicatieafspraak (AVMA) voor het beantwoorden van het VMA.
• Voorstel verstrekkingsverzoek (VVV) voor voorstellen met betrekking tot het VV, met optioneel een reden voor dit voorstel.
• Antwoord voorstel verstrekkingsverzoek (AVVV), voor het beantwoorden van het VVV.

In reactie op een voorstel stuurt de voorschrijver altijd een antwoord naar de voorsteller. Als het voorstel tot een nieuw voorschrift leidt wordt dit naar de verstrekker gestuurd.

5.6.1 Voorstel medicatieafspraak

Een voorsteller kan een VMA naar de voorschrijver sturen. Het kan gaan om een voorstel om een bestaande MA te wijzigen, te stoppen of te continueren, of om een nieuwe MA te starten. Een voorschrijver die een VMA ontvangt, kiest een van de volgende drie mogelijke antwoorden:

• ‘Geaccepteerd’: de voorschrijver gaat volledig akkoord met het voorstel dat gedaan is. In dat geval worden de volgende gegevens exact overgenomen van het VMA in de nieuwe MA:

Naam data-element
Gebruiksperiode
AfgesprokenGeneesmiddel
MedicatieafspraakStopType
RedenWijzigenOfStaken
RedenVanVoorschrijven
Gebruiksinstructie, met uitzondering van de omschrijving. Een XIS kan ervoor kiezen een omschrijving over te nemen bij raadplegen, of deze zelf te genereren uit de gestructureerde velden.
AanvullendeInformatie
Toelichting

• ‘Geaccepteerd met wijzigingen’: De voorschrijver gaat akkoord met het voorgestelde farmaceutische product maar maakt een therapeutische wijziging in de MA ten opzichte van het VMA.
• ‘Afgewezen’: Als de voorschrijver het niet eens is met de PRK van het voorgestelde farmaceutische product wordt het voorstel als ‘afgewezen’ beschouwd en volgt er een MA met een ander farmaceutisch product. Daarnaast kan het gehele voorstel afgewezen worden waarbij geen MA wordt gemaakt. In beide gevallen moet een toelichting gegeven worden.

5.6.2 Voorstel verstrekkingsverzoek

Een voorsteller kan een VVV naar de voorschrijver versturen. Dit betreft een verzoek om een herhaalrecept. Een voorschrijver die een VVV ontvangt, kiest een van de volgende drie mogelijke antwoorden:

• ‘Geaccepteerd’: de voorschrijver gaat volledig akkoord met het voorstel dat gedaan is. In dat geval worden de volgende gegevens uit het VVV exact overgenomen in het nieuwe VV:

Naam data-element
TeVerstrekkenGeneesmiddel
TeVerstrekkenHoeveelheid
AantalHerhalingen
Verbruiksperiode
Afleverlocatie
AanvullendeWensen
FinanciëleIndicatiecode
Toelichting
RelatieMedicatieafspraak

• ‘Geaccepteerd met wijzigingen’: De voorschrijver gaat akkoord met het voorgestelde farmaceutische product maar maakt een andere wijziging in het VV ten opzichte van het VVV.
• ‘Afgewezen’: Als de voorschrijver het niet eens is met de PRK van het voorgestelde farmaceutische product wordt het voorstel als 'afgewezen' beschouwd. Er volgt een VV met een ander farmaceutisch product. Een andere mogelijkheid is dat de BeoogdVerstrekker wijzigt. Dit wordt ook gezien als een afwijzing. De verstrekker die het voorstel doet ontvangt de afwijzing als er van deze verstrekker geen verstrekking verwacht wordt. Tot slot kan de voorschrijver het VVV volledig afwijzen. In al deze gevallen moet een toelichting gegeven worden.

5.6.3 Verstrekken vóór akkoord van voorschrijver

Als de voorschrijver naar aanleiding van het VMA of VVV een voorschrift maakt wordt dit naar de verstrekker gestuurd. Deze handelt vervolgens het voorschrift af. Bij uitzondering kan een verstrekker al verstrekken voordat de voorschrijver geantwoord heeft op het VMA. Dit gebeurt dan op basis van professionele inschatting, regionale afspraken of mondeling akkoord. Daarbij kan het gaan om:

• Een aanvullend middel dat standaard meegegeven wordt bij een ander product. Bijvoorbeeld een laxans bij een opioïde.
• Een vervangend middel. Het farmaceutisch product in de TA mag afwijken van de MA (zie paragraaf 5.3.2). Voor duidelijkheid in de keten kan het wenselijk zijn de MA hierop aan te passen, bijvoorbeeld voor de toedienlijst. Hiervoor kan de verstrekker dan een VMA naar de voorschrijver sturen.

5.7 Medicatieproces in de klinische situatie

Deze paragraaf bevat aanvullende informatie over het medicatieproces in de klinische situatie. Het gaat hier over patiënten die opgenomen zijn in bijvoorbeeld een ziekenhuis, een ggz-kliniek, een verpleeghuis of andere instellingen.

Het poliklinische medicatieproces valt hier buiten. Dat komt overeen met de ambulante situatie zoals beschreven in paragraaf 5.1 t/m 5.5.

5.7.1 Enkele aandachtspunten in de klinische situatie

Het klinische medicatieproces verloopt grotendeels zoals in de paragrafen hiervoor beschreven, met enkele verschillen en aandachtspunten:

Levering medicatie
Tijdens opname in een ziekenhuis worden medicijnen in het algemeen geleverd door de ziekenhuisapotheek. In andere instellingen kan dit gedaan worden door openbare, instellings- of ziekenhuisapotheken.

Voorlopige en definitieve medicatieopdracht
In de klinische situatie wordt de term ‘voorlopige medicatieopdracht’ (VMO) gebruikt. In MP9 wordt een VMO vastgelegd in de vorm van een medicatieafspraak (MA). De toepassing van de MA in de klinische situatie is iets breder dan in de ambulante situatie. Naast een afspraak tussen voorschrijver en patiënt over gebruik van medicatie is het ook:

• een opdracht aan de verstrekker om ervoor te zorgen dat de medicatie beschikbaar is voor toediening.
• een opdracht aan de toediener om de medicatie toe te dienen

De ziekenhuisapotheker voert doorgaans een validatie van het toedieningsverzoek uit. Hierbij ontstaat een ‘definitieve medicatieopdracht’, vergelijkbaar met de TA.

Verstrekkingsverzoek en medicatieverstrekking
In een ziekenhuis is tijdens de opname dus geen VV nodig. De ziekenhuisapotheker zorgt dat de medicijnen beschikbaar zijn zolang de MA loopt. Ook zal doorgaans geen MVE worden vastgelegd.
Soms wordt medicatie uit de afdelingsvoorraad gehaald. Het aanvullen van deze voorraad is geen medicatieverstrekking in de betekenis van dit FO.
Als levering aan een instelling door een openbare apotheek plaatsvindt, kan er wel sprake zijn van vastlegging van VV en MVE.

Toedienlijst
Tijdens een opname is voor alle patiënten die medicatie toegediend krijgen een toedienlijst aanwezig en worden (richt)toedientijden standaard vastgelegd.

5.7.2 Medicatieproces bij opname en ontslag

Bij opname en ontslag kunnen veel wijzigingen in MA’s en TA’s plaatsvinden. De generieke deelprocessen (Medicatieverificatie, Voorschrijven, Ter hand stellen, Toedienen) blijven van toepassing, zoals in paragraaf 5.1 t/m 5.4 beschreven. In de paragrafen hieronder wordt het proces samengevat, bezien vanuit de klinische situatie.

5.7.2.1 Voorafgaand aan opname

Voorafgaand aan opname wordt doorgaans medicatieverificatie uitgevoerd. Bij spoedopnames zal dit vaak niet mogelijk zijn. Dit kan eventueel wel nog later tijdens de opname gebeuren. Mogelijk moet de medicatie van de patiënt voor opname aangepast worden:

• Starten nieuwe medicatie
• Wijzigen, onderbreken of stoppen lopende medicatie

Als de opnamedatum nog niet bekend is wordt in Gebruiksperiode.Criterium in de betreffende MA en/of stop-MA aangegeven hoeveel dagen voor opname de de aanpassing moet plaatsvinden. Zodra de opnamedatum bekend wordt of wijzigt wordt dit in een nieuwe MA vastgelegd.
Zie de pagina Voorbeelden onzekerheidscriterium voor uitwerking van de werkwijze bij gebruik van dit criterium.

5.7.2.2 Tijdens opname

Bij de start van een opname wordt nagegaan welke medicatie de patiënt al in gebruik heeft. Voor deze medicatie zijn verschillende besluiten mogelijk:

• Medicatie ongewijzigd doorgebruiken
• Generieke substitutie van medicatie
• Stoppen medicatie
• Wijzigen medicatie
• Medicatie tijdelijk onderbreken
• Farmacotherapeutische substitutie van medicatie

Deze processen verlopen in grote lijnen zoals beschreven in paragraaf 5.2.2.1 t/m 5.2.2.5. In de volgende paragrafen wordt dit kort uitgewerkt.
Ook tijdens de opnameperiode kan nog medicatieverificatie plaatsvinden.

5.7.2.2.1 Medicatie ongewijzigd doorgebruiken tijdens opname

De patiënt blijft de medicatie uit de ambulante situatie ongewijzigd doorgebruiken (zie paragraaf 5.2.2.2).

• De MA en TA uit de ambulante situatie blijven doorlopen tijdens opname en na ontslag.

5.7.2.2.2 Generieke substitutie tijdens opname

De patiënt krijgt tijdens opname een ander geneesmiddel dan in de ambulante situatie. Dit middel heeft dezelfde werkzame stof, in dezelfde hoeveelheid en farmaceutische vorm. De PRK blijft dus gelijk.

• De MA blijft doorlopen tijdens opname en na ontslag.
• De TA uit de ambulante situatie wordt bij opname gestopt (stoptype ‘gestopt’). Na ontslag maakt de verstrekker uit de ambulante situatie weer een TA bij de MA.
• Er wordt een nieuwe TA vastgelegd voor de medicatie tijdens opname. Deze wordt gestopt bij ontslag.

5.7.2.2.3 Stoppen medicatie tijdens opname

De patiënt moet definitief stoppen met de medicatie uit de ambulante situatie (zie paragraaf 5.2.2.3 en 5.3.2.3).

• De MA en TA worden gestopt bij opname (stoptype ‘gestopt’).

5.7.2.2.4 Wijzigen medicatie tijdens opname

Er vindt een wijziging plaats in de medicatie uit de ambulante situatie, bijvoorbeeld qua dosering (zie paragraaf 5.2.2.4 en 5.3.2.4). Dit volgt het reguliere wijzigingsproces:

• De MA en TA uit de ambulante situatie worden gestopt met technische stop-MA en stop-TA (stoptype ‘gestopt’).
• Er worden een nieuwe MA en TA met de wijziging vastgelegd; deze worden bij ontslag gestopt.
• Bij ontslag worden een nieuwe MA en TA aangemaakt voor de ambulante situatie.

5.7.2.2.5 Medicatie tijdelijk onderbreken tijdens opname

Onderbreken van de medicatie uit de ambulante situatie bij opname en hervatting bij ontslag volgt het proces zoals beschreven in paragraaf 5.2.2.5.

• De MA en TA uit de ambulante situatie worden tijdelijk gestopt, met stoptype ‘onderbroken’.
• Bij ontslag worden een hervattings-MA en -TA aangemaakt voor de ambulante situatie.

5.7.2.2.6 Farmacotherapeutische substitutie tijdens opname

De patiënt krijgt tijdens opname een ander geneesmiddel dan in de ambulante situatie. Dit middel is wel voor dezelfde indicatie geregistreerd, maar bevat een andere werkzame stof en heeft dus een andere PRK (bijvoorbeeld omeprazol/pantoprazol).

• De MA en TA uit de ambulante situatie worden tijdelijk gestopt, met stoptype ‘onderbroken’ (zie paragraaf 5.2.2.5).
• Er worden een nieuwe MA en TA voor het andere middel vastgelegd. Dit gebeurt in een andere MBH, omdat het middel een andere PRK heeft. De nieuwe MA en TA worden bij ontslag gestopt.
• Bij ontslag worden een hervattings-MA en -TA aangemaakt voor de ambulante situatie.

5.7.2.3 Bij ontslag

Bij ontslag wordt de klinische medicatie gestopt. Bij tussentijds ontslag loopt de klinische medicatie echter door.

Als bij ontslag een nieuwe MA en TA worden aangemaakt kan de voorschrijver van de instelling gebruik maken van het data-element VolgendeBehandelaar, om aan te geven wie naar verwachting de behandeling met het betreffende geneesmiddel zal overnemen (zie paragraaf 5.2.5.1.7). Dit kan bijvoorbeeld aan de orde zijn bij wijzigen of onderbreken van de medicatie uit de ambulante situatie.

5.7.3 Informatieoverdracht in de klinische situatie

Een instelling stelt alle medicatiegegevens die in de instelling zelf zijn vastgelegd (alle eigen bouwstenen) beschikbaar. Deze zijn voor ontvangende zorgverleners mogelijk niet allemaal relevant. Raadplegende informatiesystemen zouden de gegevens daarom kunnen filteren. Echter, sommige geneesmiddelen die tijdens een opname worden toegediend kunnen ook na ontslag nog van belang zijn. Bijvoorbeeld omdat ze een langdurige werking hebben waarvoor ook na ontslag medicatiebewaking nodig blijft. Deze zouden dus niet op voorhand weggefilterd moeten worden. Sectoren en leveranciers kunnen gezamenlijk een lijst hiervoor opstellen. Op deze pagina is een lijst met voorbeelden van dergelijke geneesmiddelengroepen opgenomen.

5.8 Overzicht GDS-medicatie

5.8.1 Inleiding

In de voorgaande paragrafen is op verschillende plaatsen informatie gegeven over GDS-medicatie. Om meer overzicht te bieden is die informatie in deze paragraaf samengevat.

Het Geneesmiddel Distributiesysteem (GDS) is een distributievorm waarbij geneesmiddelen verpakt worden in eenheden per toedieningstijdstip. Het gebruik van GDS heeft consequenties voor het voorschrijven, ter hand stellen en toedienen van medicatie. Voor alle betrokken zorgverleners moet duidelijk zijn dat de patiënt diens medicatie in GDS krijgt. Dit moet eenduidig vastgelegd en gecommuniceerd worden.

De logistiek van GDS-medicatie wordt vaak uitgevoerd door een externe partij. Daarbij is ook informatie-uitwisseling met die partij nodig. De communicatie tussen de verstrekker en de GDS-leverancier valt echter buiten de scope van deze informatiestandaard.

Op de pagina Praktijkvoorbeelden GDS zijn voorbeelden van verschillende situaties uitgewerkt.

5.8.2 Voorschrijven en ter hand stellen van GDS-medicatie

Verstrekkingsverzoek bij GDS-medicatie
In het data-element AanvullendeWensen van het VV kan de voorschrijver aangeven dat een geneesmiddel niet in GDS verstrekt mag worden.

Medicatieafspraak bij GDS-medicatie
Een voorschrijver kan in data-element AanvullendeInformatie onder andere aangeven of een MA wel of niet direct in moet gaan. De volgende waarden zijn hiervoor beschikbaar:

• Direct op toedienlijst of in GDS
• Na reguliere voorschriftverwerking op toedienlijst of in GDS
• Per volgende GDS-rolwissel op toedienlijst

Als bij wijzigen een van deze waarden in de nieuwe MA wordt ingevuld, moet de technische stop-MA dezelfde waarde krijgen. Bij stoppen van medicatie kan deze informatie in de stop-MA worden vastgelegd.

Toedieningsafspraak en medicatieverstrekking bij GDS-medicatie
Op de toedienlijst moet duidelijk zichtbaar zijn of een geneesmiddel in GDS wordt verstrekt. In het data-element Distributievorm van de TA en de MVE kan aangegeven worden of er sprake is van GDS-medicatie.

Als medicatie in GDS geleverd gaat worden of als er wijzigingen plaatsvinden in GDS-medicatie, is de startDatumTijd van de nieuwe GDS-TA gelijk aan de ingangsdatum van de volgende medicatierol.

Als de wijziging moet ingaan vóór een geplande rolwisseling, moet de tijd tot rolwisseling overbrugd worden. Dat kan door de medicatie gedurende die periode los te leveren, of door de rol direct te wisselen.

Verbruiksduur MVE
Het is wenselijk dat een voorschrijver kan bepalen of wijzigingen in medicatie kunnen wachten tot de volgende rolwissel. Daarvoor moet inzichtelijk zijn wanneer die rolwissel plaatsvindt.
Hiervoor is de afspraak gemaakt om de Verbruiksduur van een MVE gelijk te stellen aan de loopduur van de medicatierol. De MVE heeft bij een wekelijkse medicatierol een Verbruiksduur van 7 dagen. Bij een tweewekelijkse medicatierol is de Verbruiksduur 14 dagen. In combinatie met de start van de MVE (in MedicatieverstrekkingsDatumTijd) is eenvoudig af te leiden wat de laatste dag van de rol zal zijn.
Dit is met name van belang bij medicatie met een niet-dagelijks innameschema. Het voorkomt dat medicatie te vroeg wordt herhaald en zorgt voor een eenduidig uitgangspunt bij rolwisselingen. Voorbeelden:

• Medicatie met innameschema 3x per week, op maandag - woensdag - vrijdag.
• Medicatie met innameschema 1x per 2 weken. Bij een wekelijkse medicatierol zal de rol de ene week de medicatie wél bevatten, de andere week niet.
  

6 Aanvullende informatie

Dit hoofdstuk bevat aanvullende informatie voor dit FO.
In paragraaf 6.1 wordt verwezen naar de pagina met links naar aanvullende documentatie.
In paragraaf 6.2 staat de lijst met externe referenties die in dit FO gebruikt zijn.
Paragraaf 6.3 bevat de documenthistorie.

6.1 Aanvullende documentatie

Op de pagina Aanvullende documentatie bij informatiestandaard MP9 staan links naar andere relevante pagina’s. Deze links zijn gegroepeerd naar de verschillende typen informatie.

Ondersteunend materiaal Functioneel Ontwerp
Dit onderdeel bevat Praktijkvoorbeelden en Overige voorbeelden.

Deze hoofdpagina van het FO bevat de functionele informatie voor de informatiestandaard MP9. Een deel van deze informatie wordt geïllustreerd aan de hand van voorbeelden. Deze voorbeelden staan op aparte pagina’s.

Dit materiaal maakte voorheen integraal onderdeel uit van het FO, maar is afzonderlijk geplaatst om het FO zelf compact en normatief te houden. Het ondersteunend materiaal kan worden geraadpleegd ter toelichting en verdieping.

Implementatie- en projectdocumentatie
Naast het FO en het ondersteunend materiaal is aanvullende implementatie- en projectdocumentatie beschikbaar. Hieronder vallen onder andere algemene informatie over het programma Medicatieoverdracht, ketenafspraken, procesbeschrijvingen, implementatiehandleidingen en technische uitwerkingen.

6.2 Referenties

Auteur(s)	Titel	Versie	Datum (raadplegen)	Bron
Nictiz	Informatiestandaard Medicatieproces	Website	December 2025	Informatiestandaard Medicatieproces
Programma MO	Over het programma Medicatieoverdracht	Website	December 2025	programma Medicatieoverdracht
Programma MO	Kickstart Medicatieoverdracht	Website	December 2025	Kickstart
Nictiz	Informatiestandaarden	Website	December 2025	informatiestandaarden
Nictiz	Begrippenoverzicht	Website	December 2025	begrippenoverzicht
Programma MO	Begrippenlijst	Website	December 2025	begrippenlijst
Nictiz	Stap 0 documentatie	9 juli 2025	December 2025	Stap 0 documentatie
NEN	NEN7503:2022 Gegevensuitwisseling in de zorg - Elektronische verwerking en uitwisseling van gegevens voor het voorschrijven en ter hand stellen van medicatie	2022	December 2025	NEN 7503 Gegevensuitwisseling in de zorg – Elektronische verwerking en uitwisseling van gegevens voor het voorschrijven en ter hand stellen van medicatie
Diversen	Richtlijn Overdracht van Medicatiegegevens in de keten	2018/2019	December 2025	Richtlijn Overdracht van Medicatiegegevens in de keten
Diversen	Informatieparagraaf: Addendum bij Kwaliteitsstandaard Overdracht van Medicatiegegevens in de keten	juli 2023	December 2025	informatieparagraaf
Nictiz	ART-DECOR: Medicatieproces	Augustus 2026	Augustus 2026	ART-DECOR
Nictiz	Kwalificatie	Website	December 2025	kwalificaties
NHG, KNMP, Z-index	Bouwstenen voor het medicatieproces	2014	December 2025	Bouwstenen voor het medicatieproces
Nictiz	Zorginformatiebouwstenen hoofdpagina	Website	December 2025	zibs.nl
Z-index	Ruggengraat Z-Index	17 december 2025	December 2025	Ruggengraat Z-Index
Nictiz	Ontdubbelen van MBH's	12 augustus 2024	December 2025	Implementatiehandleiding Migratie en hybride
Nictiz	Werkwijze infusen Kickstart	1 september 2025	December 2025	Werkwijze infusen
Nictiz	Handleiding Kardinaliteiten en conformance	25 september 2025	December 2025	Handleiding Kardinaliteiten en conformance
Nictiz	Informatiestandaarden: Basis voor gegevensuitwisseling in de zorg	8 september 2020	December 2025	Informatiestandaarden: basis voor gegevensuitwisseling in de zorg
Nictiz	Leeswijzer ten behoeve van het meesturen van de nierfunctiewaarde met het voorschrift	28 maart 2025	December 2025	Leeswijzer meesturen nierfunctiewaarde met voorschrift
Rijksoverheid	Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg	2024	December 2025	Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg (BIG)
Nictiz	Ontwerp Lab2zorg V4.0.0-beta.1	15 juli 2026	Juli 2026	Informatiestandaard Lab2Zorg

6.3 Documenthistorie

Versie	Datum	Omschrijving
9 3.0.0-rc.3	augustus 2026	voor alle wijzigingen zie: *Releasenotes
9 3.0.0-rc.2	februari 2026	voor alle wijzigingen zie: *Releasenotes
9 3.0.0-rc.1	mei 2025	voor alle wijzigingen zie: *Releasenotes
9 3.0.0-beta.4	november 2024	voor alle wijzigingen zie: *Releasenotes
9 3.0.0-beta.3	maart 2024	voor alle wijzigingen zie: *Releasenotes
9 3.0.0-beta.2	oktober 2023	voor alle wijzigingen zie: *Releasenotes
9 3.0.0-beta.1	februari 2023	voor alle wijzigingen zie: *Releasenotes
9 2.0.0	28 april 2022	Foutieve links binnen FO gecorrigeerd BITS MP-619
9 2.0.0	14 april 2022	plaatjes bij use cases 4.1.38, 4.1.39 en 4.1.40 aangepast, hier stond GDS in plaats van WDS BITS MP-534
9 2.0.0	08 april 2022	kapotte links binnen FO gecorrigeerd BITS MP-607
9 2.0.0	05 april 2022	voor alle wijzigingen zie: *Releasenotes
9 2.0.0 bèta	01 oktober 2021	voor alle wijzigingen zie: *Releasenotes
9.1.0	29 januari 2020	Tekstuele aanpassingen staken/stoppen Par 7.11 toegevoegd: Implementatie geneesmiddel distributiesysteem (GDS)-velden BITS MP-85, BITS MP-93, BITS MP-122 Use cases toegevoegd (Gebruik registreren op basis van verstrekking, Verstrekkingsverzoek met aantal herhalingen, Voorschrijven van niet geneesmiddelen) Hoofdstuk 4: plaatjes bij use cases toegevoegd Nierfunctiewaarde in het voorschrift BITS MP-48 Medicatieoverzicht: Par 5.7 toegevoegd 'Velden die niet getoond hoeven te worden' Diverse tekstuele aanscherpingen/verbeteringen o.a. BITS MP-131 Paragraaf 'Ongeadresseerd voorschrijven' verplaatst naar hoofdstuk 'Beschouwingen' BITS MP-151 Proces van aanmaken concept-TA verwijderd BITS MP-128 Par 4.1.8: Toelichting 'Medische noodzaak' BITS MP-129 Par 4.1.35: Use case toegevoegd
9.0.7	juli 2019	Voorbeelden voor specifieke infrastructuren verwijderd.
9.0.7	december 2018	Par 1.3.3. MBH op HPK niveau in geval van 'niet geneesmiddelen' zonder een PRK niveau Par 1.3.3. MBH voor geneesmiddelen zonder PRK (magistralen, infusen etc) Par 2.2.5.5. Wijzigen medicatie: Technisch stop-MA: afspraak datum voor stop-MA en nieuwe MA moeten hetzelfde zijn. Wijziging op MA die reeds gestopt is toegelicht (geen extra staken-MA nodig) Par 2.2.6. Toegevoegd: VV onder MA van iemand anders Par 4.2.15. Uitleg GDS leverancier levert ander HPK Par 7.10: Medicatiegebruik gebruikindicator, volgens afspraak indicator, stoptype, gebruiksperiode en doseerinstructie: tabel aangepast en voorbeelden toegevoegd Par 4.1.34: Eigen artikelen uitleg toegevoegd Hoofdstuk 5: voorbeeld medicatieoverzicht ingevoegd in deze wiki pagina ipv een losse wiki pagina (om zoeken binnen het FO te vereenvoudigen). Diverse tekstuele aanscherpingen/verbeteringen
9.0.6	mei 2018	Aanvulling op voorstel verstrekkingsverzoek en toevoeging van antwoord-voorstel verstrekkingsverzoek Hoofdstuk 6 tabel 4 toevoeging van linkjes naar ART-DECOR transacties Verwijderd: hoofdstuk over LSP Par. 7.10 tabel uitgebreid met gebruiksperiode en doseerinstructie Aanscherpingen in diverse teksten Toevoeging van kenmerk 'bouwsteen van iemand anders' voor MA, TA, MGB in medicatieoverzicht
9.0.5	januari 2018	Terminologie: Stop-MA gewijzigd naar staken-MA conform eerdere projectafspraken. Par. 1.3.4 Aanvulling dat MA ook mag verwijzen naar bouwsteen onder andere medicamenteuze behandeling. Par. 4.1.22 Ontslag aangepast omdat bij ontslag eerder gestaakte ambulante medicatie opnieuw gestart kan worden. Par. 4.1.26 Staken van medicatie door derden aangepast. Par. 4.1.27 Twee PRK's onder één medicamenteuze behandeling. Par. 2.2.5.3 Staken medicatieafspraak aangepast ter verduidelijking van impact op reeds ingevoerde toekomstige medicatieafspraken. Voetnoot 3 Voorlopige en definitieve medicatieopdracht verduidelijkt en use case medicatieopdracht (par. 4.1.31) toegevoegd. Par. 4.1.30 Use case Eenmalig gebruik toegevoegd. Paragraaf 2.2.4, 2.2.5.2, 2.2.5.4, 4.1.16, 4.1.22 aangepast voor substitutie. Bij substitutie wordt een medicamenteuze behandeling niet tijdelijk onderbroken maar daadwerkelijk gestaakt. Het substituut wordt onder een nieuwe medicamenteuze behandeling gestart. Paragraaf 4.1.33 Ontbreken digitale medicatieafspraak bij opname toegevoegd. H5 Medicatieoverzicht aangepast met verwijzing naar nieuwe inhoudelijke pagina met functionele uitwerking. Paragraaf 7.10 Medicatiegebruik: gebruikindicator, volgens afspraak indicator en stoptype toegevoegd. H6 Bouwstenen van medicatieoverzicht gewijzigd naar MA, TA en MGB. Figuur 2 Kleuren in datamodel conform figuur 1. Diverse afkortingen verklaard.
9.0.4	september 2017	Verwerkt Ontwerpbeslissingen in functioneel ontwerp. Daarmee zijn de ontwerpbeslissingen vervallen. Het huidige FO is vanaf nu leidend. Par. 1.3.1. Definities bouwstenen aangepast en afkorting voor medicatieverstrekking gewijzigd van VS naar MVE. Par. 1.3.3. Medicamenteuze behandeling nu op basis van PRK, stuk herschreven en ontstaan mbh en omgang met parallelle MA toegevoegd. Par. 1.3.4. Nieuw datamodelplaaje, diverse relatie toegevoegd en aangepast op basis van ontwerpbeslissingen. Par. 1.5 Begrippenlijst verwijderd. H.2 Plaatje medicatieproces aangepast: mo toegevoegd bij sturen en/of beschikbaarstellen door gebruiker; lijnen in swimlane van toediener/gebruiker aangepast. H4.1 Nieuwe use cases toegevoegd: Niet verstrekken voor, Verschillende PRKs onder dezelfde medicamenteuze behandeling, Staken van medicatie door derden, Achteraf vastleggen medicatieafspraak, Parallelle medicatieafspraken. H4.2 Nieuwe use case: Stop-toedieningsafspraak; gewijzigde use case: Aanschrijfdatum, verstrekken en niet afhalen. H5: Onderscheiden van medicatieprofiel en medicatieoverzicht beschreven; afleidingsregels aangepast op basis van de nieuwe ontwerpbeslissingen. Waar logisch verwijzingen vanuit Art-decor naar FO H7 aangebracht. Diverse grammaticale en kleine tekstuele wijzigingen.
9.0.2	18 juni 2017	Omzetting document naar wiki.
0.97	22 december 2016	Paragraaf 2.4, 4.3.1 opmerkingen review verwerkt. Paragraaf 4.2.11 aanscherping in tekst.
0.96	1 december 2016	Paragraaf 2.4 Proces: toedienen aangepast en als gevolg daarvan ook H6: toegevoegd Sturen/ontvangen toediengegevens.
0.95	15 juli 2016	Versie t.b.v. pilot